კონტაქტური თუ სისტემური ფუნგიციდი – რა განსხვავებაა და როდის გამოვიყენოთ?

ფუნგიციდები ერთნაირი პრინციპით არ მოქმედებს. ზოგიერთი პრეპარატი მცენარის ზედაპირზე რჩება და ინფექციისგან დამცავ ფენას ქმნის, ზოგი კი მცენარის ქსოვილებში შეიწოვება და გარკვეულწილად გადაადგილდება. ამიტომ ფუნგიციდის შერჩევისას მხოლოდ პრეპარატის დასახელების ცოდნა საკმარისი არ არის, მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, როგორ მოქმედებს იგი, დაავადების რა ეტაპზე უნდა გამოვიყენოთ და რა პირობებშია მისი ეფექტიანობა მაღალი.

კონტაქტური ფუნგიციდები ძირითადად მცენარის ზედაპირზე რჩება და ქმნის დამცავ ფენას. მათი მოქმედების მიზანია სოკოს სპორების გაღივებისა და მცენარის ქსოვილში შეღწევის შეფერხება.

ამ ჯგუფის პრეპარატების გამოყენებისას რამდენიმე გარემოებას აქვს  განსაკუთრებული მნიშვნელობა:

• ძირითადად აქვს პროფილაქტიკური მოქმედება  — მათი გამოყენება ეფექტიანია ინფექციის დაწყებამდე ან დაავადების განვითარების ადრეულ ეტაპზე;
• შესხურების ხარისხი გადამწყვეტია — მცენარის ის ნაწილი, რომელსაც პრეპარატი ვერ დაფარავს, დაცვის გარეშე რჩება;
• ახალი ნაზარდი პრეპარატის მოქმედების არეალში ავტომატურად არ ხვდება და მისი დაცვა ახალი შესხურებით შეიძლება გახდეს საჭირო;
• წვიმამ, მორწყვამ და სხვა გარემო პირობებმა, კონკრეტული პრეპარატის თვისებების მიხედვით, შეიძლება მცენარის ზედაპირზე დარჩენილი ფუნგიციდის რაოდენობა შეამციროს;
• ისინი, როგორც წესი, მცენარის შიგნით მნიშვნელოვნად არ გადაადგილდებიან.

მთავარი პრინციპი: კონტაქტური ფუნგიციდი ყველაზე ეფექტურია მაშინ, როდესაც იგი მცენარეს ინფექციის დაწყებამდე ან დაავადების განვითარების ადრეულ ეტაპზე იცავს.

სისტემური ფუნგიციდის მოქმედება მცენარის შიგნით

სისტემური ფუნგიციდები მცენარის ქსოვილებში შეიწოვება და მოქმედი ნივთიერებისა და მისი მოქმედების მექანიზმის მიხედვით, მცენარის შიგნით გარკვეულწილად გადაადგილდება.

შეწოვა შეიძლება მოხდეს ფოთლების, ღეროს ან ფესვების საშუალებით, კონკრეტული პრეპარატის თვისებების მიხედვით.

სისტემურ ფუნგიციდებს შორის განსხვავდება გადაადგილების მიმართულებაც. ზოგიერთი მოქმედი ნივთიერება ძირითადად ქსილემის საშუალებით ზემოთ გადაადგილდება, ზოგიერთს კი გადაადგილების სხვა ხასიათი აქვს.

ამ ჯგუფის პრეპარატებს გარკვეული უპირატესობები აქვთ:

• შესაძლებელია მცენარის შიგნით შეიწოვონ;
• ზოგიერთი მათგანი გარკვეულწილად იცავს ახალ ნაზარდსაც;
• შესაბამის შემთხვევაში შეუძლიათ შეაფერხონ უკვე დაწყებული, მაგრამ ჯერ ადრეულ ეტაპზე მყოფი ინფექციის განვითარება;
• მათი ეფექტიანობა დამოკიდებულია დაავადების გამომწვევზე, მოქმედ ნივთიერებაზე, გამოყენების დროზე და ინფექციის განვითარების სტადიაზე.

მნიშვნელოვანი გაფრთხილება

„სისტემური“ არ ნიშნავს, რომ ფუნგიციდს უკვე დაზიანებული მცენარის ქსოვილის აღდგენა შეუძლია.

თუ დაავადებამ მცენარის ქსოვილი ძლიერ დააზიანა ან გაანადგურა, ფუნგიციდი ამ მკვდარ ქსოვილს პირვანდელ მდგომარეობაში ვერ დააბრუნებს. მისი დანიშნულება დაავადების გამომწვევის შეკავება ან მისი განვითარების შეჩერებაა  კონკრეტული პრეპარატის მოქმედების მექანიზმის ფარგლებში.

კონტაქტური და სისტემური ფუნგიციდები – მარტივი შედარება

კონტაქტური ფუნგიციდი	სისტემური ფუნგიციდი
ძირითადად მცენარის ზედაპირზე რჩება	შეიწოვება მცენარის ქსოვილებში
ქმნის დამცავ ფენას	გარკვეულწილად გადაადგილდება მცენარეში
ძირითადად პროფილაქტიკური მოქმედება აქვს	ზოგიერთ შემთხვევაში შეუძლია ადრეული ინფექციის განვითარების შეკავება
აუცილებელია კარგი დაფარვა	დაფარვა მაინც მნიშვნელოვანია, თუმცა მოქმედება მხოლოდ ზედაპირული არ არის
ახალი ნაზარდი შეიძლება დაუცველი დარჩეს	ზოგიერთი პრეპარატი ახალ ნაზარდშიც ნაწილობრივ გადაადგილდება
წვიმამ ან მორწყვამ შეიძლება ზედაპირზე დარჩენილი პრეპარატის რაოდენობა შეამციროს	ეფექტიანობაზე გავლენას ახდენს მოქმედი ნივთიერება, დაავადების სტადია და გამოყენების დრო

შენიშვნა: ეს განსხვავება ზოგადი ხასიათისაა. კონკრეტული ფუნგიციდის მოქმედება ყოველთვის უნდა შეფასდეს მისი მოქმედი ნივთიერებისა და ეტიკეტზე მითითებული გამოყენების წესების მიხედვით.

რატომ არის შესხურების დრო ასე მნიშვნელოვანი?

ფუნგიციდის ეფექტიანობას მხოლოდ ის არ განსაზღვრავს, კონტაქტურია იგი თუ სისტემური.

მნიშვნელოვანია:

სწორად განვსაზღვროთ დაავადება –  მსგავსი სიმპტომი სხვადასხვა დაავადებას შეიძლება ჰქონდეს და არასწორად შერჩეულმა პრეპარატმა სასურველი შედეგი ვერ მოგვცეს;

ვიცოდეთ მოქმედების მექანიზმი – მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ სავაჭრო დასახელება, არამედ მოქმედი ნივთიერება და მისი მოქმედების მექანიზმი;

გავითვალისწინოთ დაავადების განვითარების ეტაპი – პროფილაქტიკური და უკვე განვითარებული ინფექციის წინააღმდეგ გამოყენების შესაძლებლობები ერთმანეთისგან განსხვავდება;

გავითვალისწინოთ ამინდი – ტემპერატურა, ნალექი, ტენიანობა და სხვა გარემო პირობები ფუნგიციდის ეფექტიანობაზე მოქმედებს;

უზრუნველვყოთ კარგი დაფარვა – განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონტაქტური ფუნგიციდების გამოყენებისას.

გავითვალისწინოთ მცენარის განვითარების ფაზა – ახალი ნაზარდის წარმოქმნა, ყვავილობა, ნაყოფის განვითარება და მოსავლის აღების პერიოდი პრეპარატის გამოყენების შესაძლებლობაზე გავლენას ახდენს;

დავიცვათ ეტიკეტზე მითითებული დოზა და გამოყენების ინტერვალი – დოზის თვითნებურად გაზრდა პრეპარატს ავტომატურად უფრო ეფექტურს არ ხდის და შეიძლება მცენარის დაზიანების, ნარჩენების ან სხვა პრობლემების რისკი გაზარდოს;

არ გაიმეოროთ ერთი და იგივე მოქმედების მექანიზმი – ფუნგიციდების განმეორებით გამოყენებამ, როდესაც მათ ერთი და იგივე FRAC-ის მოქმედების მექანიზმი აქვთ, შეიძლება გაზარდოს სოკოვანი პათოგენების რეზისტენტობის განვითარების რისკი.

ამიტომ, სადაც ეს შესაძლებელია და კონკრეტული კულტურისა და დაავადებისთვის რეკომენდებულია, საჭიროა სხვადასხვა ეფექტური მოქმედების მექანიზმის მქონე ფუნგიციდების მონაცვლეობა.

თუმცა მათი უბრალოდ შემთხვევითი მონაცვლეობაც არ არის სწორი მიდგომა — უნდა გავითვალისწინოთ კონკრეტული დაავადება, მოქმედი ნივთიერება, კულტურა და პრეპარატის ეტიკეტზე მითითებული რეკომენდაციები.

ფერმერმა უნდა დაიცვას მთავარი პრინციპი, რომ ხეხილისა და სხვა მრავალწლოვანი კულტურების დაცვისა დროს მიზანი უნდა იყოს  პრევენციული ღონისძიების გატარება და არა დაავადების გაჩენის შემდეგ ბრძოლის დაწყება.

კონტაქტურ და სისტემურ ფუნგიციდებს შორის განსხვავების ცოდნა მევენახესა და მებაღეს საშუალებას აძლევს, მცენარეთა დაცვის ღონისძიებები უფრო გააზრებულად დაგეგმოს. თუმცა არც ერთი ტიპის ფუნგიციდი არ არის უნივერსალური.

სწორი არჩევანი იწყება დაავადების ზუსტი იდენტიფიცირებით, გრძელდება მოქმედი ნივთიერებისა და მისი მოქმედების მექანიზმის შეფასებით და სრულდება გამოყენების სწორი დროის, დოზის, შესხურების ხარისხისა და რეზისტენტობის მართვის გათვალისწინებით.

მოამზადა გიორგი მაისურაძემ