დათვისთხილა (Corylus colurna L.): კულტურული თხილის ღისეული წინაპარი
დათვისთხილა, რომელსაც ხშირად ქართულ თხილსაც უწოდებენ, არყისებრთა ოჯახის გამორჩეული წარმომადგენელია. განსხვავებით ჩვეულებრივი ბუჩქოვანი თხილისაგან, ის მძლავრი, ტანმაღალი ხეა, რომელიც ხშირად 20-25 მეტრ სიმაღლეს აღწევს.
დათვისთხილა გამოირჩევა თავისი მუქი რუხი, ღრმად დახეთქილი კორპიანი ქერქით, რაც მას სხვა მცენარეებისგან ადვილად გამოსაცნობს ხდის. მისი ფოთლები გრძელყუნწიანი, ფართო და კიდეებდაკბილულია.
- გავრცელების არეალი: ბუნებრივად გვხვდება კავკასიაში (განსაკუთრებით საქართველოში), ბალკანეთში, მცირე აზიასა და ირანში.
- გარემო პირობები: საქართველოში ძირითადად მთის შუა სარტყელში (800-1600 მ სიმაღლეზე) ხარობს. კარგად ეგუება როგორც ჩრდილს, ისე მზესგულს, არის თბილი ჰავის მოყვარული, თუმცა საკმაოდ ყინვაგამძლე მცენარე.
- ნიადაგი: მიუხედავად იმისა, რომ ჰუმუსიან ყომრალ ნიადაგებს ანიჭებს უპირატესობას, დათვისთხილა საოცრად პლასტიკურია – ის კარგად ვითარდება კირქვიან და ხირხატიან (ქვიან) ნიადაგებზეც კი.
რატომ არის დათვისთხილა მნიშვნელოვანი მეთხილეობაში?
თანამედროვე მეთხილეობაში დათვისთხილას განსაკუთრებული ადგილი უკავია არა მხოლოდ ნაყოფის, არამედ მისი ბიოლოგიური მდგრადობის გამო:
- საუკეთესო საძირე: დათვისთხილა არ ივითარებს ამონაყარს (ნაბარტყს), რაც მას იდეალურ საძირედ აქცევს კულტურული, ბუჩქოვანი თხილის ჯიშების დასამყნობად. ეს ფერმერს უზოგავს დროსა და ენერგიას, რომელიც ჩვეულებრივ ბუჩქის გასხლვაზე იხარჯება.
- ქარგამძლეობა: მისი მძლავრი ფესვთა სისტემა და მტკიცე მერქანი მას ქარის მიმართ მდგრადს ხდის, რაც მნიშვნელოვანია ღია პლანტაციებისთვის.
- დაავადებების მიმართ მედეგობა: დათვისთხილა ნაკლებად ავადდება იმ სოკოვანი დაავადებებით, რომლებიც ხშირად აზიანებს კულტურულ თხილს.
ნაყოფი და მერქანი
- ნაყოფი: დათვისთხილას ნაყოფი შეკრულია მტევნებად. ნაჭუჭი საკმაოდ სქელი და მაგარია (“კირკიტია”), რის გამოც სამრეწველო კვებაში ნაკლებად გამოიყენება, თუმცა მისი გული ძალიან გემრიელი და ყუათიანია.
- მერქანი: მას აქვს ძვირფასი, წვრილშრიანი და მოწითალო ელფერის მერქანი. ის ითვლება საუკეთესო მასალად ავეჯის წარმოებისა და სახარატო საქმისთვის.
დღეს, როდესაც საქართველოში თხილის კულტურა ერთ-ერთი წამყვანია, დათვისთხილას, როგორც „ხე-თხილის“, პოპულარიზაცია დაგვეხმარება მაღალტანიანი, უფრო გამძლე და მოსავლიანი პლანტაციების გაშენებაში.
თუ გეგმავთ თხილის გაშენებას ისეთ ადგილებში, სადაც ნიადაგი რთულია ან ქარიანი ზონაა, დათვისთხილაზე დამყნობილი ნერგები საუკეთესო გამოსავალია.
თუ გსურთ გრძელვადიანი, მაღალტექნოლოგიური ბაღის გაშენება, რომელიც 80-100 წელს იცოცხლებს, დათვისთხილა საუკეთესო არჩევანია საძირედ. ის თქვენს მეურნეობას ტრადიციული ბუჩქნარიდან თანამედროვე, „ევროპული ტიპის“ თხილის ბაღად გადააქცევს.
ფერმერთა საყურადღებოდ: წინამდებარე მასალა მომზადებულია დარგში არსებული სიახლეების გასაცნობად და არ წარმოადგენს პირდაპირ აგრო-რეკომენდაციას.
გახსოვდეთ, რომ ყველა მეურნეობა ინდივიდუალურია, ამიტომ მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილებების მიღებამდე აუცილებელია ადგილობრივი პირობების სიღრმისეული შესწავლა.