ლიქენი და ხავსი ხეხილის ბაღში – მეგობარი თუ მტერი?
ბევრ მებაღეს აშფოთებს ხეხილის ტოტებსა და ტანზე გაჩენილი ფერადი ნადები თუ ლაქები. ხშირად ამას დაავადებად მიიჩნევენ, თუმცა რეალობა ბევრად უფრო საინტერესოა.
რა არის სინამდვილეში ლიქენი, აზიანებს თუ არა ის მცენარეს და როდის უნდა დავიწყოთ მასთან ბრძოლა?
რა არის ლიქენი?
ლიქენი არ არის ერთი ცალკეული ორგანიზმი. ეს არის სოკოსა და წყალმცენარის საოცარი კავშირი (სიმბიოზი).
სოკო ქმნის სტრუქტურას და იცავს წყალმცენარეს, ხოლო წყალმცენარე ფოტოსინთეზის გზით საკვებით ამარაგებს სოკოს.
მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ: ლიქენი არ არის პარაზიტი. ის არ იკვებება ხის წვენით და არ აზიანებს მცენარის ქსოვილებს. ის ხეს მხოლოდ „საცხოვრებელ ადგილად“ იყენებს.
რატომ ჩნდება ლიქენი და ხავსი ჭარბად?
მიუხედავად იმისა, რომ ლიქენი თავისთავად საშიში არაა, მისი ჭარბი გავრცელება გარკვეულ პრობლემებზე მიგვანიშნებს:
- ჰაერის მაღალი ტენიანობა და ჩრდილი: ხავსი და ლიქენი განსაკუთრებით კარგად იმ გარემოში მრავლდება, სადაც მზე ნაკლებად აღწევს და ცუდად ნიავდება.
- ხის ასაკი და ზრდის შენელება: ჯანსაღი, ახალგაზრდა ხე მუდმივად იზრდება და მისი ქერქი ახლდება, რაც ლიქენს მიმაგრების საშუალებას არ აძლევს. თუ ხე „დაიფარა“ ლიქენით, ეს ნიშნავს, რომ მცენარის ზრდა შეფერხებულია.
- გასხვლის ნაკლებობა: დაჩრდილული და გადატვირთული ვარჯი იდეალური პირობაა მათი ზრდისთვის.
რა როლს ასრულებს ის ეკოსისტემაში?
- ბიოინდიკატორი: ლიქენი ჰაერის სისუფთავის საუკეთესო მაჩვენებელია. დაბინძურებულ გარემოში ის უბრალოდ ვერ ცოცხლობს.
- თავშესაფარი: ლიქენებში ხშირად იზამთრებენ სასარგებლო მწერები, თუმცა, სამწუხაროდ, მავნებლებიც (მაგალითად, ბუგრები ან ტკიპები).
როგორ მოვიქცეთ, როცა ლიქენი და ხავსი ბევრია?
თუ ლიქენი ხის ტანს სრულად ფარავს, ის აფერხებს ქერქის სუნთქვას და ქმნის გარემოს მავნებლების გამრავლებისთვის. ამიტომ, მათი კონტროლი საჭიროა.
ბრძოლის მეთოდები:
- სანიტარული გასხვლა: გამოხსენით ხის ვარჯი, რათა მზემ და ჰაერმა თავისუფლად შეაღწიოს. ეს ლიქენის ბუნებრივი მტერია.
- მექანიკური გაწმენდა: ხის მიძინების პერიოდში (გვიან შემოდგომაზე ან ადრე გაზაფხულზე), ხის ხისტი ჯაგრისით ან ხის ნაჭრით ნაზად ჩამოფხიკეთ ლიქენები. არ გამოიყენოთ ლითონის ჯაგრისი, რომ ქერქი არ დააზიანოთ.
- რკინის სულფატი (შაბიამანი): ყველაზე ეფექტური საშუალებაა 3-5%-იანი რკინის სულფატის ხსნარით შესხურება (მხოლოდ მიძინებულ ფაზაში). შესხურებიდან რამდენიმე დღეში ლიქენი გაშავდება და თავისით დასცვივდება ხეს.
ლიქენების ტიპები
ბუჩქოვანი ლიქენი
აქვს განტოტვილი და სამგანზომილებიანი ფორმა, რომელიც პატარა ბუჩქებს მოგვაგონებს. ის ზედაპირიდან გარეთ არის გამოშვერილი.
ფოთლოვანი ლიქენი
აქვს ბრტყელი და ტალღოვანი ფოთლების გარეგნობა, რომლებიც ნაწილობრივ არის მოცილებული ხის ქერქს.
ქერქოვანი ლიქენი
წარმოქმნის თხელ ფენებს (ქერქს), რომლებიც მყარად არის მიკრული ზედაპირს. მას ბრტყელი და მკვრივი ვიზუალი აქვს.
აზოტისადმი ტოლერანტული სახეობები
ზოგიერთი ლიქენი, მაგალითად, მკვეთრი ყვითელი შეფერილობის მქონეები, მიუთითებენ აზოტის მაღალი შემცველობის მქონე გარემოსადმი გამძლეობაზე.
ხავსი არ არის ლიქენი
ხავსი მარტივი აგებულების მცენარეა, განსხვავებით ლიქენისგან, რომელიც წარმოადგენს სიმბიოზს (ასოციაციას) სოკოსა და წყალმცენარეს ან ციანობაქტერიას შორის.
ლიქენები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ეკოსისტემაში და მათ შეუძლიათ მიგვანიშნონ იმ გარემო პირობებზე, სადაც ისინი იზრდება (მაგალითად, ჰაერის სისუფთავეზე, თუმცა მისი სიმრავლე მიგვანიშნებს, რომ ხეებს მეტი მზე, უკეთესი აერაცია, საფუძვლიანად გასხვლა სჭირდება.
სწორი მოვლით თქვენ შეინარჩუნებთ ბაღის სიჯანსაღეს და თავიდან აიცილებთ მავნებლების დამატებით კერებს.