კაკალი _ მკურნალი მცენარე ორგანული საუნჯე და მისი  წარმოების პერსპექტივა

კაკალი ძვირფასი ბუნებრივი სამკურნალო, სასურსათო რესურსი, რომელიც ტრადიციულ სოფლის მეურნეობას და თანამედროვე ორგანული წარმოების პრინციპებს აერთიანებს.

ნაშრომი განიხილავს კაკლის ისტორიულ სამეურნეო და სამკურნალო მნიშვნელობას, ბიოქიმიურ შემადგენლობას, ქართული ენდემური ჯიშების უნიკალურობას და საერთაშორისო გამოცდილებას ინტენსიური, მდგრადი  წარმოების სფეროში.

მეცნიერები ასკვნიან, რომ საქართველოს აქვს ყველა საჭირო წინაპირობა – მაღალი პროდუქტიულობა, რეზისტენტობა დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ, უნივერსალურობა,  კლიმატური, გენეტიკური და კულტურული ღირსებები, – რათა XXI საუკუნეში ქვეყანა ორგანული კაკლის წარმოების  ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი აქტორი გახდეს ევროპაში.

კაკალი როგორც ბუნებისა და კულტურის სიმბიოზი

 კაკალი (Juglans regia L.) წარმოადგენს  მდგრადობის და გამძლეობის სიმბოლოს. მეცნიერება ადასტურებს კაკლის უძველეს წარმომავლობას _ 100 მილიონი წლის ცარცული პერიოდის ნაფენებში აღმოჩენილია Juglans გვარის ანაბეჭდები.

არქეოლოგიურმა გათხრებმა საქართველოში დაადასტურა, რომ კაკალი ჩვენი მიწის უხსოვარი დროის ბინადარია.

საუკუნეების განმავლობაში სხვადასხვა ხალხმა კაკალს სამკურნალო,  მაგიური და რიტუალური თვისებები მიაწერა. ქართულ ეთნოგრაფიაში კაკალი „გონიერების ხედ” ითვლებოდა, რადგან მისი ბირთვის ფორმა ძალზე წააგავს ადამიანის ტვინს.

სამკურნალო თვისებები

 100 გრამი ნაყოფი შეიცავს 652 კალორიას. სიმწიფის პერიოდში კაკალში გროვდება ასჯერ მეტი ვიტამინი C, ვიდრე ლიმონში.

კაკლის ნაყოფი შეიცავს:

• ცხიმოვან მჟავებს: ომეგა-3 და ომეგა-6 – გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დამცველები;
• ვიტამინებს: E, A, B ჯგუფი;
• მიკრო– და მაკროელემენტებს: კალციუმი, მაგნიუმი, თუთია, ფოსფორი, რკინა, სელენი;
• ანტიოქსიდანტებს: პოლიფენოლებს და მელატონინს.

კაკლის ზეთი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე სუფთა ბუნებრივ ცხიმად და გამოიყენება კულინარიაში, კოსმეტიკასა და მედიცინაში.

ქართული ენდემური ჯიშები

 საქართველოში კაკალი უძველესი დროიდან მოდის. განსაკუთრებით ცნობილია ქართული ენდემური ფორმები:

რაჭული კაკალი: მსხვილი ნაყოფი (12-15 გ), მაღალი ზეთოვანობა (65-72%), გამძლეა ყინვებისა და ტენიანობის მიმართ.

გურული კაკალი: ახასიათებს ადრეული ნაყოფიერება (5-6 წლიდან), ტკბილი გემო, იდეალურია ორგანულ პირობებში მოყვანისთვის.

იმერული კაკალი: თხელი ნაჭუჭი, დელიკატური არომატი, სტაბილური ნაყოფიერება.

კახური ჯიშები: უმაღლესი ზეთოვანობა (68-74%), გვალვაგამძლე, გამძლეა მავნებლებისა და დაავადებების მიმართ.

საერთაშორისო გამოცდილება

 გერმანია: ინტენსიური ბაღების მოდელი

გერმანიაში იყენებენ „ნახევრად ინტენსიურ სისტემას”, რომელიც აერთიანებს  ორგანულ მიდგომებს თანამედროვე აგროტექნიკასთან.

ძირითადი პრინციპები:

• კომპაქტური ხეები საშუალო სიმაღლით;
• ორგანული პროდუქციის სერტიფიკატი;
•  დარგვა: 6×4 ან 7×5 მ ინტერვალით;
• მულჩირება და ფერტიგაცია;
•  მაღალი რეზისტენტობა დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ.

წარმატების მაგალითი: 12 ჰა ბავარიული ბაღი, საშუალო მოსავალი 3.5 ტონა/ჰა, მომგებიანი საკუთარი გადამუშავებით.

კალიფორნია: მსოფლიო ლიდერი

კალიფორნია წარმოადგენს აშშ-ში კაკლის წარმოების 100%-ს და მსოფლიო წარმოების 38%-ს. 2018 წელს წარმოადგინა 676,000 ტონა კაკალი $1.59 მილიარდის ღირებულებით.

ჩანდლერი (Chandler) _ ლეგენდარული, ფართოთ გავრცელებული ჯიში;

• კალიფორნიის ბაღებში უმეტესად ( 75% ) ეს ჯიში იწარმოება;
• მსხვილი, ოვალური ნაყოფი;
• ლატერალური მსხმოიარობა (80-90%);
• გვიანი  ყვავილობა – თავს არიდებს ყინვებს;
• იდეალურია ორგანული მეურნეობებისთვის.

კაკლის ორგანული წარმოება კალიფორნიაში: ბოლო 10 წელში 15%-ით გაიზარდა. ორგანული კაკლის ფასი 40-60%-ით აღემატება ჩვეულებრივს.

ტექნოლოგიური ინოვაციები:

• წყლის დაზოგვა 30%-ით;
• დრონები და მულტისპექტრული სურათები;
• AI-ბაზირებული პროგნოზირება.

  ტურიზმი კაკლის  ორგანულ ბაღებში

 ექსპორტის სტრატეგია, სამიზნე ბაზრები:

1. გერმანია – №1 ორგანული ბაზარი;
2. საფრანგეთი – gourmet სეგმენტი;
3. იტალია – HoReCa;
4. დიდი ბრიტანეთი – vegan ტრენდი;
5. იაპონია – პრემიუმ ბაზარი.

                   ეკოლოგიური სარგებელი

 1 ჰა კაკლის ბაღი → 12-15 ტონა CO₂-ს  შთანთქავს წელიწადში;

• ნიადაგის ეროზიის შემცირება 40-60%-ით.

                                                                დასკვნა

კაკალი საქართველოს ბუნებრივი ბრენდია, რომელიც აერთიანებს 8000 წლიან ტრადიციას, თანამედროვე მეცნიერებას და გლობალური ორგანული-მოძრაობის მოთხოვნებს: ჯანმრთელობის, ეკოლოგიის, სამართლიანობის, ზრუნვის პრინციპებს და გლობალური მდგრადი განვითარების მიზნებს. გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან საქართველოს აქვს უნიკალური შანსი:

• გახდეს ევროპის ორგანული კაკლის ბაზრის ნიშის მდგრადი  აქტორი;
• შექმნას ღირსეული  სამუშაო ადგილები;
• მიიღოს  ექსპორტის მაღალი შემოსავალი.

დღეს დარგული ყოველი კაკლის ხე არის ხიდი თაობებს შორის, მდგრადი კავშირი ტრადიციასა და ინოვაციას შორის.

კაკალი არის სიცოცხლის ხე, ტრადიციული  სამკურნალო კულტურა რომელიც აკავშირებს წარსულს მომავალთან და ადგილობრივს გლობალურთან.

გამოყენებული ლიტერატურა:

1. 1. 1. გელაშვილი, გ. (2019). ქართული კაკლის ენდემური ჯიშები და მათი სელექციური მნიშვნელობა. თბილისი: აგრარული უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
      2. ჭიჭინაძე, მ., ბერიძე, ნ. (2021). ორგანული სოფლის მეურნეობის განვითარების პერსპექტივები საქართველოში: კაკლის კულტურის შემთხვევა. კახეთის სასოფლო-სამეურნეო კვლევითი ცენტრი.
      3. McGranahan, G., Leslie, C. (2012). Walnut: Juglans regia (Juglandaceae). In: Genetic Improvement of Tree Crops. Berkeley: University of California Press, pp. 827-846.
      4. Serr, E.F., Forde, H.I. (1968). “Chandler Walnut: A New Cultivar for California Walnut Industry”. HortScience, Vol. 14, No. 3, pp. 240-241.
      5. Müller, K., Schmidt, H. (2017). Ökologischer Walnussanbau in Deutschland: Praxis und Perspektiven. Stuttgart: Verlag Eugen Ulmer.
      6. California Walnut Board (2020). Production and Marketing Report 2018-2019. Sacramento, CA: California Walnut Board Publications.
      7. FAO (2022). Organic Agriculture and Climate Change Mitigation: A Report of the Round Table on Organic Agriculture and Climate Change. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

 ნინო ბჟალავა, ასოცირებული პროფესორი,

ხათუნა ყიფიანი, ექიმი ფარმაცევტი,  

 კობა კობალაძე, პროფესორი