მუსკატის კაკალი, წარმოების გზამკვლევი
მუსკატის კაკალი (ჯავზი) მაღალი ღირებულების მქონე მრავალწლოვანი სანელებელი კულტურაა. ის ორი ძვირფასი პროდუქტის მისაღებად მოჰყავთ: თავად თესლისთვის (მუსკატის კაკალი) და თესლის გარსისთვის (ე.წ. „მაცისი“). ეს არის გრძელვადიანი საინვესტიციო კულტურა, რომელზეც სტაბილურად მაღალი მოთხოვნაა როგორც კულინარიულ, ისე ფარმაცევტულ და კოსმეტიკურ ინდუსტრიებში.
მუსკატის კაკალი (Myristica fragrans) მარადმწვანე ტროპიკული ხეა. იგი ორსახლიანი მცენარეა, რაც ნიშნავს, რომ მამრობითი და მდედრობითი ყვავილები, როგორც წესი, სხვადასხვა ხეზე ვითარდება.
პლანტაციის დაგეგმვისას უმნიშვნელოვანესია იმ ფაქტორის გათვალისწინება, რომ ნაყოფს მხოლოდ მდედრობითი ხეები იძლევა.
კლიმატური მოთხოვნები
- მუსკატის კაკალი ხარობს თბილ და ნოტიო ტროპიკულ კლიმატში.
- ოპტიმალური ტემპერატურა: 20-30°C.
- ნალექი: საჭიროებს წლიურად 1500-3000 მმ ნალექს, რომელიც წლის განმავლობაში თანაბრად უნდა იყოს განაწილებული.
- გახანგრძლივებული გვალვა ან სიცივე აფერხებს მცენარის ზრდას და ამცირებს მოსავლიანობას.
- აუცილებელია ქარსაფარი ზოლების მოწყობა, რათა ძლიერი ქარის დროს ტოტები არ დაემტვრეს.
ნიადაგის მოთხოვნები
- იდეალურია ღრმა, ნოყიერი, კარგად დრენირებული თიხნარი ან ქვიშნარი ნიადაგები.
- ნიადაგის pH _ 5.5-6.5.
- წყლის დაგუბება ნიადაგში იწვევს ფესვების ლპობას.
ნიადაგის მომზადება
- ნაკვთის მომზადებისას შეძლებისდაგვარად უნდა შენარჩუნდეს ბუნებრივი ქარასაფარი ზოლები, ნაკვთის გარშემო არსებული ხეები.
- დასარგავად უნდ ამოთხაროს დიდი ზომის ორმოები და რომელიც დარგვამდე კარგად უნდა გამოშრეს.
- დარგვის დროს ნიადაგს უნდა შეერიოს გადამწვარი ნაკელი ან კომპოსტი.
- ნაკვთზე სადაც მცენარეები ირგვება გამართულად უნდა მუშაობდეს სადრენაჟო სისტემა.
სარგავი მასალა
- გამოიყენეთ ჯანსაღი ნერგები მაღალმოსავლიანი „დედო“ ხეებიდან.
- გადასარგავი ნერგები, როგორც წესი, 10-12 თვის ასაკის მაინც უნდა იყოს.
- ერთგვაროვნებისა და ადრეული მსხმოიარობისთვის უპირატესობა ენიჭება ვეგეტატიურ გამრავლებას (ყნობას).
- დარგეთ იმაზე მეტი ნერგი, ვიდრე საჭიროა, რათა მოგვიანებით მოხდეს მამრობითი ხეების კორექტირება.
დარგვის სეზონი და მეთოდი
- სეზონი: საუკეთესო დროა წვიმების სეზონის დასაწყისი, რაც ნერგს საშუალებას აძლევს კარგად დაფესვიანდეს მშრალი პერიოდის დადგომამდე.
- დაშორება: რეკომენდებული სქემაა 8მ × 8მ ან 9მ × 9მ.
- ნერგის ირგვლივ ნიადაგი მსუბუქად დატკეპნეთ.
- ზრდის საწყის ეტაპზე ახალგაზრდა მცენარეებს დროებითი დაჩრდილვა სჭირდებათ.
კვება და მორწყვა
- ყოველწლიურად შეიტანეთ ორგანული სასუქი ხის ვარჯის გარშემო.
- ნიადაგის ანალიზის საფუძველზე გამოიყენეთ ბალანსირებული მინერალური სასუქები.
- ახალგაზრდა მცენარეებს სჭირდება რეგულარული მორწყვა.
- მოზარდ ხეებში დამატებითი ირიგაცია აუცილებელია გვალვის პერიოდში. მოერიდეთ ჭარბი წყლის მიწოდებას ფესვთა ზონაში.
სარეველებთან ბრძოლა და მოვლა
- ხის ირგვლივ წრეები მუდმივად გაასუფთავეთ სარეველებისგან.
- მულჩირება ეხმარება ტენის შენარჩუნებასა და სარეველების ზრდის შეფერხებას.
- მოერიდეთ ნიადაგის ღრმა დამუშავებას, რათა არ დაზიანდეს ფესვთა სისტემა.
ძირითადი მავნებლები და დაავადებები
- დაავადებები: ფოთლის ლაქიანობა და ნაყოფის ლპობა (ხშირად გამოწვეულია ცუდი განიავებით და ჭარბი ტენით); ფესვის ლპობა (ცუდი დრენაჟის შედეგი).
- მავნებლები: ფარიანები და მერქნის მჭამელები, რომლებიც ასუსტებენ ტოტებს.
- პრევენცია: სწორი დაშორება მცენარეთა შორის, სანიტარული გასხვლა და დროული ქიმიური/ბიოლოგიური კონტროლი.
მოსავლის აღება და დამუშავება
- მუსკატის ხე მსხმოიარობას იწყებს დარგვიდან 6-8 წლის შემდეგ.
- ნაყოფი იკრიფება მაშინ, როდესაც ის ბუნებრივად იხსნება (სკდება).
- ფრთხილად გამოაცალკევეთ კაკალი მაცისისგან (წითელი გარსისგან).
- ორივე პროდუქტი გააშრეთ ცალ-ცალკე, ჩრდილში.
- ზრდასრული ხე წელიწადში 1000-2000 ნაყოფს იძლევა.
მოსავლის შემდგომი დამუშავება
- მუსკატის კაკალი უნდა გაშრეს ნელა, მანამ, სანამ შიგთავსი (ბირთვი) ნაჭუჭში არ დაიწყებს „კაკუნს“.
- გარსი შრება ცალკე, რათა შეინარჩუნოს კაშკაშა ფერი.
- ინახება მშრალ, ჰერმეტულ კონტეინერებში.
მუსკატის კაკალი გრძელვადიანი და მაღალრენტაბელური კულტურაა. შემოსავლის წყარო ორმაგია (კაკალი და გარსი/მაცისი). ხარისხიანი შრობა და დახარისხება მნიშვნელოვნად ზრდის საბაზრო ფასს.
მუსკატის კაკლის პერსპექტივა საქართველოში
სტატიაში მოყვანილი აგროტექნიკური მოთხოვნების ანალიზი აჩვენებს, რომ მუსკატის კაკალი (ჯავზი) ტიპური ტროპიკული კულტურაა, რომელიც საჭიროებს სპეციფიკურ გარემო პირობებს _ სტაბილურად მაღალ ტემპერატურას (20-300C), მაღალ ტენიანობას და დიდი რაოდენობით ნალექს.
შესაძლებელია თუ არა მისი მოყვანა საქართველოში?
- საქართველოს კლიმატური პირობები (თუნდაც სუბტროპიკულ დასავლეთ ნაწილში) ნაკლებად შეესაბამება მუსკატის კაკლის მოთხოვნებს.
ზამთრის დაბალი ტემპერატურა და ყინვის რისკი ამ მცენარისთვის დამღუპველია.
- საქართველოში მისი მოყვანა თეორიულად შესაძლებელია მხოლოდ ორანჟერეებსა და მაღალტექნოლოგიურ სათბურებში, სადაც მუდმივად შენარჩუნდება ტროპიკული მიკროკლიმატი.
- ვინაიდან მცენარე პირველ მოსავალს 6-8 წლის შემდეგ იძლევა და საჭიროებს დიდ სივრცეს (8-9 მეტრიანი დაშორება), სათბურის პირობებში მისი წარმოება დიდ ხარჯებთან და რისკებთან არის დაკავშირებული.
შეჯამება: მუსკატის კაკალი საქართველოში შეიძლება განიხილებოდეს მხოლოდ როგორც ეგზოტიკური, საკოლექციო მცენარე დახურულ სივრცეში, ხოლო მისი სამრეწველო მასშტაბით წარმოება ღია გრუნტზე ჩვენი ქვეყნის კლიმატურ ზონებში შეუსაბამოა.
შენიშვნა: წინამდებარე სტატიას აქვს მხოლოდ საინფორმაციო ხასიათი.