თურქმა მეცნიერებმა თხილის კრეფა სპეციალური ბადეების გამოყენებით 4-ჯერ დააჩქარეს

ინოვაციური მეთოდი ამცირებს ხელით შრომის საჭიროებას, წარმოების დანახარჯებს და ხელს უწყობს ხარისხიანი თხილის გულის მიღებას.

თურქეთი თხილის წარმოებაში მსოფლიო ლიდერობას ინარჩუნებს, თუმცა მუშახელის დეფიციტი და სეზონური სამუშაოების გაძვირება მწარმოებლებისთვის სერიოზულ გამოწვევად რჩება.

ოდოქუზ მაისის უნივერსიტეტის (OMÜ) მეცნიერების მიერ ჩატარებულმა საველე კვლევებმა აჩვენა, რომ ხეების ქვეშ სპეციალური შემგროვებელი ბადეების განთავსება თხილის მოსავლის აღების პროცესს 3-4-ჯერ აჩქარებს და ტრადიციულ მეურნეობებში მოსავლის აღების ხარჯების შემცირების შესაძლებლობას იძლევა.

თურქეთი მსოფლიოში თხილის უმსხვილესი მწარმოებელია. ტექსტში მოყვანილი მონაცემების მიხედვით, ქვეყანაზე მსოფლიო წარმოების დაახლოებით 70-75% მოდის. თხილის ბაღების უმეტესი ნაწილი შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ, ვიწრო ზოლშია განთავსებული.

თურქეთის თხილის პლანტაციები დასავლეთით ქოჯაელის პროვინციიდან აღმოსავლეთით, საქართველოს საზღვართან მდებარე ართვინის მიმართულებით, 500 კილომეტრზე მეტ მანძილზეა გადაჭიმული. ბაღები ხშირად ბორცვებსა და ციცაბო ფერდობებზეა გაშენებული, რაც ფართომასშტაბიანი მექანიზებული მოსავლის აღების შესაძლებლობას ზღუდავს.

ტრადიციული მეთოდით თხილს ძირითადად ხელით აგროვებენ ნიადაგიდან მას შემდეგ, რაც ნაყოფი დამწიფდება და ხიდან ჩამოცვივდება. ბალახსა და მიწაზე მიმოფანტული თხილის სათითაოდ მოძიება შრომატევადი და ხანგრძლივი პროცესია.

„მსოფლიო ლიდერობის შესანარჩუნებლად მხოლოდ მაღალი მოსავლიანობა არ კმარა, აუცილებელია წარმოების თვითღირებულების შემცირებაც“, — აღნიშნავს კვლევის ხელმძღვანელი, პროფესორი უმით სერდარი.

მეცნიერების მიერ შემოთავაზებული მეთოდი მარტივ პრინციპს ეფუძნება: თხილის მასობრივი ცვენის დაწყებამდე ხეების ქვეშ სპეციალური მიწისზედა ბადეები იგება. ნაყოფი ჩამოცვენისას პირდაპირ ბადეზე ხვდება, რის შემდეგაც მუშებს მოსავლის შეგროვება და ბადის ფრთხილად დახვევა შეუძლიათ.

ოდოქუზ მაისის უნივერსიტეტის საველე ცდებმა აჩვენა, რომ ჩამოცვენილი თხილის შეგროვების სიჩქარე ტრადიციულ მეთოდთან შედარებით 3-4-ჯერ გაიზარდა. ეს მეთოდი განსაკუთრებით საინტერესოა იმ მეურნეობებისთვის, სადაც მოსავლის აღება რთულ რელიეფზე მიმდინარეობს და ძვირადღირებული კომბაინების გამოყენება პრაქტიკულად შეუძლებელია.

ბადეების გამოყენება მხოლოდ მოსავლის აღების დაჩქარებას არ ემსახურება. მეთოდის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა თხილის ხარისხის შენარჩუნებაა.

როდესაც ჩამოცვენილი ნაყოფი პირდაპირ ბადეზე ხვდება, მისი ნესტიან ნიადაგთან შეხება მცირდება. ამან შეიძლება შეამციროს ლპობის, ნაჭუჭის დაზიანებისა და ობის განვითარების რისკი. შედეგად, მეურნეობას ხარისხიანი და სუფთა გულის მიღების მეტი შესაძლებლობა ეძლევა.

მოსავლის შეგროვების პროცესის გამარტივება ასევე ამცირებს სეზონური მუშახელის საჭიროებას. ნაკლები დასაქმებული იმავე მოცულობის მოსავლის აღებას ნაკლები დროითა და დანახარჯით შეძლებს, რაც ფერმერის ფინანსურ დატვირთვას ამცირებს.

თუმცა ბადის გამოყენებით მიღებული შედეგები დამოკიდებულია ბაღის რელიეფზე, ბადის ტიპზე, მოსავლის რაოდენობასა და მოსავლის აღების ორგანიზებაზე. კონკრეტული მეურნეობისთვის ეკონომიკური ეფექტი ცალკე შეფასებას საჭიროებს.

კვლევის ავტორების შეფასებით, ბადეების გამოყენება შეიძლება ტრადიციული თხილის ბაღების მოდერნიზაციის ერთ-ერთი ხელმისაწვდომი გზა გახდეს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის, რომ ფერმერს არ სჭირდება ძვირადღირებული კომბაინის შეძენა, რომელიც მთიან და ფერდობიან პლანტაციებში ყოველთვის ეფექტურად ვერ მუშაობს.

მოსავლის აღების ტექნიკა შედარებით სწორ რელიეფზე უკვე გამოიყენება, თუმცა მისი ეფექტიანობა შეიძლება ნესტიან პირობებში შემცირდეს. პროფესორ სერდარის განცხადებით, ზოგიერთმა მწარმოებელმა მექანიკური მოსავლის ამღები მანქანებიდან ბადეების გამოყენებაზე გადასვლაც გადაწყვიტა, მათი პრაქტიკული უპირატესობების გამო.

მისივე ინფორმაციით, მთავრობის მხარდაჭერით განხორციელებულ პროექტებში თხილის მოსავლის შემგროვებელი ბადეების შესაძენად ფინანსური დახმარების გაცემაც დაიწყო, რაც ამ მეთოდის უფრო ფართოდ დანერგვას უწყობს ხელს.

პროფესორ უმით სერდარის კვლევითი საქმიანობა თხილის ბაღებში ფესვიდან განვითარებული ყლორტების მართვასაც მოიცავს.

წყაროში აღწერილი მეთოდი გულისხმობს 100 ლიტრ წყალში 10–15 კილოგრამი ამონიუმის სულფატის ან ქვამარილის გახსნით მომზადებული ხსნარის გამოყენებას მაშინ, როდესაც ყლორტების სიმაღლე 15–20 სანტიმეტრია. ტექსტის მიხედვით, მეთოდის წელიწადში 3–4-ჯერ გამეორებამ ყლორტებთან ბრძოლის ხარჯები დაახლოებით 65%-ით შეიძლება შეამციროს.

მნიშვნელოვანი პრაქტიკული შენიშვნა: ამ ხსნარის გამოყენება ფერმერმა პირდაპირ მოცემული რეცეპტის საფუძველზე არ უნდა დაიწყოს. ამონიუმის სულფატისა და ქვამარილის მცენარეზე გამოყენებას განსხვავებული მოქმედება და რისკები აქვს. საჭიროა კონკრეტული ნივთიერების, დოზის, გამოყენების მეთოდის, ნიადაგისა და მცენარის მდგომარეობის შემოწმება აგრონომთან და შესაბამისი რეგულაციების გათვალისწინება.

სერდარი აღნიშნავს, რომ ყლორტების განვითარების ეტაპს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს. როდესაც მათი სიმაღლე 40 სანტიმეტრიდან ერთ მეტრამდე აღწევს, უფრო მიზანშეწონილი შეიძლება გახდეს მექანიკური მეთოდების გამოყენება, მათ შორის მოტორიზებულ ბუჩქის საჭრელებზე დამონტაჟებული მოწყობილობები ან ჩაის საკრეფი მანქანების მოდიფიცირებული ვარიანტები.

მეცნიერების შეფასებით, თურქეთში 2026 წლის თხილის მოსავალი კარგის მოლოდინს იძლევა, თუმცა საბოლოო შედეგი მოსავლის სწორად აღებასა და ძირითადი საფრთხეებისგან დაცვაზე იქნება დამოკიდებული.

თხილის ბაღებისთვის მნიშვნელოვან გამოწვევებად დასახელებულია მარმარილოსებრი ბაღლინჯო და ნაცრისფერი სოკოვანი დაავადება — ნაცარი (ფქვილისებრი ნადები).

რა უნდა გაითვალისწინოს ფერმერმა მოსავლის შემგროვებელი ბადეების გამოყენებისას?

• ბაღის რელიეფი: შეაფასეთ ფერდობის დახრილობა და ბადის უსაფრთხოდ განთავსების შესაძლებლობა.
• ბადის მასალა: შეარჩიეთ ისეთი ბადე, რომელიც მოსავლის სიმძიმეს გაუძლებს და არ დაზიანდება მიწასთან ან მცენარეულ საფართან შეხებისას.
• მოსავლის აღების დრო: ბადეები წინასწარ მოამზადეთ, რათა ნაყოფის მასობრივი ცვენისას მოსავლის დანაკარგი შემცირდეს.
• სისუფთავე და ტენიანობა: დროულად შეაგროვეთ ნაყოფი და არ დაუშვათ ბადეზე დაგროვილი თხილის ხანგრძლივი დაყოვნება წვიმიან პირობებში.
• ეკონომიკური შეფასება: ბადეების შეძენის ღირებულება შეადარეთ დაზოგილ სამუშაო ძალასა და მოსავლის აღების სისწრაფეს.

თურქი მეცნიერების მიერ გამოცდილი შემგროვებელი ბადეების ტექნოლოგია გვიჩვენებს, რომ აგრარული ინოვაცია ყოველთვის ძვირადღირებული ტექნიკის შეძენას არ გულისხმობს. ზოგჯერ მარტივი, სწორად შერჩეული მოწყობილობა შეიძლება ფერმერის შრომის, დროისა და დანახარჯების შემცირების საშუალებად იქცეს.

საქართველოს თხილის მწარმოებელი რეგიონებისთვისაც საინტერესოა ამ გამოცდილების შესწავლა, თუმცა ბადეების ეფექტიანობისა და ეკონომიკური სარგებლის დასადგენად საჭიროა ადგილობრივ პირობებში საველე ცდების ჩატარება.