Syngenta-ს ჰიბრიდულ ხორბალს საფრანგეთში უკვე მიმდინარე, 2026 წელს დათესავენ
ხორბლის გენეტიკურმა სირთულემ დიდხანს აფერხებდა ჰიბრიდიზაციის მცდელობებს, რომლებიც მიზნად ისახავდა მოსავლიანობის გაზრდასა და სასარგებლო თვისებების გაერთიანებას, თუმცა კომპანია Syngenta-ს სელექციონერებმა ეს პრობლემა გადაჭრეს.
ევროკავშირის ბაზარზე ჰიბრიდული ხორბლის წარმოების პროცესი უკვე დაიწყო.
გენეტიკური გარღვევა
ხორბალი მსოფლიოში გენეტიკურად ყველაზე რთული ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა. მისი გენომე თითქმის ექვსჯერ აღემატება ადამიანისას, რაც მას კვლევისა და სეკვენირებისთვის ყველაზე რთულ კულტურად აქცევს.
კომპანია Syngenta, რომელიც სოფლის მეურნეობის ინოვაციების ერთ-ერთი ლიდერია, გენეტიკური ტექნოლოგიების გამოყენებით ხორბლის სელექციას ახალ საფეხურზე აჰყავს. მთლიანი გენომის ანალიზის მეშვეობით, სელექციონერებმა გამოავლინეს სპეციფიკური გენები, რომლებიც პასუხისმგებელნი არიან ისეთ თვისებებზე, როგორიცაა:
- სიცოცხლისუნარიანობა;
- კვებითი ღირებულება;
- გამძლეობა ექსტრემალური ამინდის პირობების მიმართ.
ჰიბრიდული პოტენციალის გახსნა არის გარღვევა, რომლისთვისაც კომპანია 15 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ემზადებოდა.
X-Terra® — ახალი ერა ევროპის მარცვლის წარმოებაში
Syngenta-მ გამოაცხადა, რომ მიიღო ნებართვა ჰიბრიდული ხორბლის, X-Terra®-ს რეგისტრაციაზე საფრანგეთში. ეს ნიშნავს ინოვაციის დანერგვის დაწყებას ევროპის წამყვან ბაზრებზე, მათ შორის დიდ ბრიტანეთსა და გერმანიაში. SY Sphynx და SY Xanthis გახდება პირველი ჰიბრიდული ჯიშები, რომლებიც ხელმისაწვდომი იქნება საფრანგეთში 2026 წლის სეზონზე დასათესად.
„ხორბალი მსოფლიოში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურაა, რომელზეც მოდის გლობალურად მოხმარებული კალორიების თითქმის მეხუთედი. ის ფაქტი, რომ Syngenta პირველია, ვინც ბაზარზე მასშტაბური ჰიბრიდული სისტემა გამოიტანა, ასახავს ჩვენს ერთგულებას ინოვაციებისადმი“, — განაცხადა ონურ კამილიმ, Syngenta-ს საველე კულტურების განყოფილების ხელმძღვანელმა ევროპაში.
კლიმატური გამძლეობა და მდგრადობა
ჰიბრიდული ხორბალი შექმნილია იმისათვის, რომ დაეხმაროს ფერმერებს კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ გამოწვევებთან გამკლავებაში. მოსავლიანობის სტაბილურობისა და სტრესისადმი გამძლეობის გაუმჯობესებით, ჰიბრიდები ხელს უწყობენ ხორბლის უფრო ეფექტურ წარმოებას და რესურსების ოპტიმიზაციას.
Syngenta მჭიდროდ თანამშრომლობს ფერმერებთან, რათა კომპლექსურად შეაფასოს ისეთი ფაქტორები, როგორიცაა:
- ფაქტობრივი პირობები მინდორზე;
- სარეველებთან და დაავადებებთან დაკავშირებული პრობლემები;
- ბიოლოგიური გადაწყვეტილებების ეფექტურობა.
მაგალითად, სეპტორიოზთან საბრძოლველად ფერმერებს შეუძლიათ გამოიყენონ ციფრული პლატფორმა Cropwise®, რომელიც დაავადების გავრცელების შესახებ ადრეულ შეტყობინებას იძლევა, რაც საშუალებას იძლევა ფუნგიციდების ნაცვლად ბიოლოგიური ხსნარები იქნას გამოყენებული ადრეულ ეტაპებზე.
გამოცდილებაზე დაფუძნებული ინოვაცია
X-Terra®-ს შექმნა ეფუძნება Syngenta-ს მრავალწლიან გამოცდილებას ჰიბრიდულ მარცვლეულ კულტურებში. მაგალითად, ჰიბრიდული ქერი Hyvido® უკვე წარმატებით ახდენს აზოტის ათვისების ოპტიმიზაციას, უზრუნველყოფს დაცვას ვირუსებისგან და გარანტირებულ მაღალ მოსავალს სხვადასხვა რეგიონსა და სეზონზე.
ხორბლის ჰიბრიდიზაცია აგრარული მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე რთული და ამავდროულად პერსპექტიული მიმართულებაა. რადგან წინა სტატიაში Syngenta-ს წარმატებაზე ვსაუბრობდით, მოდით, სიღრმისეულად განვმარტოთ, თუ რას ნიშნავს ეს ტექნოლოგია და რატომ დასჭირდა მას ათწლეულები.
რა არის ხორბლის ჰიბრიდი?
ჩვეულებრივი ხორბალი თვითდამმტვერავი მცენარეა. ეს ნიშნავს, რომ მცენარის ყვავილი თავადვე იმტვერება საკუთარი მტვრით. ჰიბრიდიზაცია კი არის პროცესი, როდესაც ხდება ორი გენეტიკურად განსხვავებული მშობელი ხაზის ხელოვნური შეჯვარება.
მიღებულ პირველი თაობის შთამომავლობას (F1 ჰიბრიდი) ახასიათებს ე.წ. ჰეტეროზისის ეფექტი (ჰიბრიდული სიძლიერე) — ის თავის მშობლებზე ბევრად ძლიერი, მოსავლიანი და გამძლეა.
რატომ იყო ხორბლის ჰიბრიდიზაცია ასეთი რთული?
თუ სიმინდისა და მზესუმზირის ჰიბრიდები ათწლეულებია არსებობს, ხორბალთან დაკავშირებით სამი მთავარი წინააღმდეგობა იყო:
- გენომის სირთულე: ხორბალს აქვს ექვსი კომპლექტი ქრომოსომა (ჰექსაპლოიდია), რაც მის გენეტიკურ მართვას ძალიან ართულებს.
- ბიოლოგიური ბარიერი: ხორბლის ყვავილი იხსნება ძალიან მოკლე დროით (წუთებით), რაც ართულებს ერთი მცენარის მტვრის გადატანას მეორეზე ქარის მეშვეობით.
- წარმოების ღირებულება: ჰიბრიდული თესლის მიღება მოითხოვს ერთ-ერთი მშობელი ხაზის „გასტერილებას“ (რომ მან საკუთარი თავი არ დაამტვეროს), რაც ადრე ძალიან ძვირი და არაეფექტიანი პროცესი იყო.
ჰიბრიდული ხორბლის მთავარი უპირატესობები
ჰიბრიდული ტექნოლოგია, როგორიცაა X-Terra®, ფერმერს რამდენიმე გადამწყვეტ უპირატესობას სთავაზობს:
- მოსავლიანობის ნახტომი: ჰიბრიდები, როგორც წესი, 10-15%-ით მეტ მოსავალს იძლევიან, ვიდრე საუკეთესო ტრადიციული ჯიშები.
- სტაბილურობა არახელსაყრელ პირობებში: ჰიბრიდული სიძლიერის წყალობით, მცენარე უკეთ უძლებს გვალვას, ყინვასა და ნიადაგის სიმლაშეს.
- მძლავრი ფესვთა სისტემა: ჰიბრიდებს აქვთ უფრო ღრმა და განტოტვილი ფესვები, რაც საშუალებას აძლევს მათ უკეთ აითვისონ წყალი და სასუქი (აზოტი).
- დაავადებებისადმი რეზისტენტობა: სელექციონერებს საშუალება აქვთ ერთ ჰიბრიდში გააერთიანონ სხვადასხვა მშობლისგან მიღებული იმუნიტეტი რამდენიმე დაავადების მიმართ.
ტრადიციული ჯიში და F1 ჰიბრიდი
| მახასიათებელი | ტრადიციული ჯიში (ჯიში–პოპულაცია) | F1 ჰიბრიდი (მაგ. X-Terra®) |
| გამრავლება | თვითდამტვერვა | ჯვარედინი დამტვერვა (კონტროლირებადი) |
| მოსავლიანობა | საშუალო/მაღალი | მაქსიმალური (ჰეტეროზისის ხარჯზე) |
| ერთგვაროვნება | შეიძლება ვარირებდეს | აბსოლუტურად ერთგვაროვანი ნათესი |
| თესლის გამოყენება | ფერმერს შეუძლია დაიტოვოს მომავალი წლისთვის | ყოველ წელს ახალი თესლია შესაძენი (F2-ში თვისებები იკარგება) |
| სტრესგამძლეობა | სტანდარტული | მაღალი (ადაპტაციის დიდი უნარი) |
რას ნიშნავს ეს ფერმერისთვის?
მიუხედავად იმისა, რომ ჰიბრიდული თესლი უფრო ძვირია და ფერმერი მას ყოველ წელს თავიდან ყიდულობს (რადგან მეორე თაობაში ჰიბრიდული სიძლიერე ქრება), მოსავლიანობის მატება და რისკების შემცირება ამ ხარჯს სრულად ფარავს. ეს არის ტექნოლოგია, რომელიც საშუალებას მოგვცემს გამოვკვებოთ მზარდი პოპულაცია კლიმატის ცვლილების პირობებში.
წყარო: https://ukragroconsult.com; Syngenta Official (Media Release)