რატომ ვერ დაიცვა სათბურმა პომიდორი ფიტოფტორისგან და როგორ მოვამზადოთ იგი მოსავლის შემდეგ
ფიტოფტორა სათბურშიც არანაკლებ საშიშია, ვიდრე ღია გრუნტში.
თუ მიმდინარე სეზონზე პომიდორს ეს დაავადება დაემართა, ბრძოლა მოსავლის აღებით არ მთავრდება. პირიქით, სწორედ მოსავლის დასრულების შემდეგ არის მნიშვნელოვანი სათბურის საფუძვლიანი გაწმენდა, დეზინფექცია, ნიადაგის გაჯანსაღება და სწორი მწვანე სასუქების, ანუ სიდერატების, დათესვა.
აგვისტოში ეს სამუშაო განსაკუთრებით ხელსაყრელია: ჯერ კიდევ თბილა და ნიადაგში ბიოლოგიური პროცესები აქტიურად მიმდინარეობს. ამიტომ დაავადების კერების შემცირება და ნიადაგის მომავალი სეზონისთვის მომზადება გაცილებით ეფექტიანად შეიძლება.
პირველი მიზეზი მაღალი ტენიანობა და არასაკმარისი განიავებაა
სათბურში დღის განმავლობაში ჰაერი და ნიადაგი თბება, წყალი ინტენსიურად ორთქლდება, ხოლო ღამით ტემპერატურის მკვეთრი შემცირებისას ეს ტენი კონდენსირდება სათბურის კედლებსა და ჭერზე.
დილით წარმოქმნილი წვეთები მცენარის ფოთლებზე ხვდება და ქმნის ფიტოფტორის გავრცელებისთვის ხელსაყრელ პირობებს. განსაკუთრებით საშიშია ფოთლის ხანგრძლივი დასველება, მაღალი ტენიანობა და შედარებით გრილი დილის ტემპერატურა.
ამიტომ სათბურის არსებობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ პომიდორი ფიტოფტორისგან დაცულია. თუ სათბური ცუდად ნიავდება და მასში ტენი გროვდება, დაავადების გავრცელებისთვის პირობები შესაძლოა ღია გრუნტზე უარესიც კი გახდეს.
მეორე მიზეზი ნიადაგში დაავადების გამომწვევის დაგროვებაა
ერთი და იმავე ადგილზე პომიდვრის ან სხვა პომიდვრისებრთა კულტურების ყოველწლიურად მოყვანა ნიადაგში დაავადების გამომწვევი ორგანიზმების დაგროვების რისკს ზრდის.
პრობლემას კიდევ უფრო ამძაფრებს ხშირი დარგვა, მცენარეების ცუდი განიავება, ჭარბი მორწყვა და ფოთლებზე ტენის ხანგრძლივი შენარჩუნება.
ამიტომ ფიტოფტორასთან ბრძოლა მხოლოდ დაავადებული ფოთლების მოცილებით არ უნდა შემოიფარგლოს. მოსავლის აღების შემდეგ საჭიროა სათბურისა და ნიადაგის ერთიანი სანიტარიული ღონისძიებების ჩატარება.
პირველი ნაბიჯი სათბურის სრულად გაწმენდაა
ბოლო ნაყოფის აღებისთანავე უნდა დაიწყოს მცენარეული ნარჩენების მოცილება.
- ამოიღეთ პომიდვრის მცენარეები ფესვიანად;
- შეაგროვეთ მიწაზე დაცვენილი ფოთლები;
- მოაშორეთ დაავადებული და დამპალი ნაყოფი;
- სათბურში არ დატოვოთ არც ერთი მცენარეული ნარჩენი;
- გამოიტანეთ საყრდენები, თოკები და სხვა სამაგრები.
დაავადებული მცენარეული ნარჩენები არ უნდა მოხვდეს ჩვეულებრივ კომპოსტში, რადგან სათანადო კომპოსტირების პირობების გარეშე დაავადების გამომწვევი ორგანიზმები შესაძლოა გადარჩეს.
ტყუილად არ ღირს მცენარეული მასალის სათბურის გვერდით დატოვებაც. უმჯობესია დაავადებული ნარჩენები უსაფრთხოდ განადგურდეს ადგილობრივი წესებისა და შესაძლებლობების შესაბამისად.
თუ თოკები და სხვა სამაგრები ერთჯერადი ან ადვილად შესაცვლელია, მათი გამოცვლა საუკეთესო ვარიანტია. მრავალჯერადი გამოყენების პლასტმასის ან ლითონის ნივთები კი ცალკე უნდა გაიწმინდოს და დეზინფექციას დაექვემდებაროს.
მეორე ნაბიჯი სათბურის კედლებისა და კონსტრუქციის გაწმენდაა
ფიტოფტორის გამომწვევი ორგანიზმები და სხვა პათოგენები შეიძლება დარჩეს სათბურის სხვადასხვა ზედაპირზე, განსაკუთრებით კუთხეებში, შეერთების ადგილებში, სავენტილაციო ფანჯრებთან, საყრდენებსა და სხვა ძნელად მისადგომ ადგილებში.
მხოლოდ წყლის შლანგით გადავლება საკმარისი არ არის, ჭუჭყი და მცენარეული ნარჩენები ჯერ უნდა მოშორდეს ზედაპირებს, შემდეგ კი ჩატარდეს შესაბამისი დეზინფექცია.
სათბურის დასამუშავებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სათბურის მასალასთან თავსებადი რეგისტრირებული სადეზინფექციო საშუალება, აუცილებლად ეტიკეტზე მითითებული დოზისა და გამოყენების წესის დაცვით.
მნიშვნელოვანია გაითვალისწინოთ!
ქლორის შემცველი საშუალებები, სპილენძის პრეპარატები და სხვა სადეზინფექციო ნივთიერებები ერთმანეთში არ უნდა ავურიოთ. განსაკუთრებით დაუშვებელია ქლორის შემცველი საშუალების შერევა მჟავებთან ან ამიაკის შემცველ პროდუქტებთან, რადგან შეიძლება წარმოიქმნას ჯანმრთელობისთვის საშიში აირები.
სადეზინფექციო სამუშაოების დროს გამოიყენეთ ხელთათმანები, თვალის დამცავი საშუალებები და, საჭიროების შემთხვევაში, რესპირატორი. სათბური კარგად გაანიავეთ.
შესაძლებელია თუ არა „მათეთრებლების“ გამოყენება?
ქლორის შემცველი საყოფაცხოვრებო მათეთრებელი საშუალებები ეფექტური სადეზინფექციო მოქმედებით გამოირჩევა, თუმცა მათი გამოყენება სათბურში სიფრთხილეს მოითხოვს.
თუ ასეთი საშუალების გამოყენებას გადაწყვეტთ, მიჰყევით კონკრეტული პროდუქტის ეტიკეტზე მითითებულ კონცენტრაციასა და გამოყენების წესს. არ გამოიყენოთ უფრო მაღალი დოზა იმ იმედით, რომ „უფრო ძლიერი ხსნარი უკეთ იმუშავებს“.
ქლორის შემცველი ხსნარი განსაკუთრებით არასასურველია დაუცველ ლითონის კონსტრუქციებზე ხანგრძლივი ზემოქმედებისთვის, რადგან შეიძლება ხელი შეუწყოს კოროზიას.
დამუშავების შემდეგ, თუ პროდუქტის ინსტრუქცია ამას ითვალისწინებს, ზედაპირები სუფთა წყლით უნდა ჩამოირეცხოს.
სპილენძის შემცველი საშუალებები გამოიყენეთ სიფრთხილით
სპილენძის სულფატი, ანუ სპილენძის კუპოროსი, ცნობილია როგორც ფუნგიციდური მოქმედების მქონე ნივთიერება. თუმცა მისი გამოყენება სათბურის ზედაპირების დეზინფექციისთვის ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ის საუკეთესო არჩევანია ყველა შემთხვევაში.
სპილენძი ნიადაგში შეიძლება დაგროვდეს და მაღალი კონცენტრაციით უარყოფითად იმოქმედოს ნიადაგის ცოცხალ ორგანიზმებზე.
ამიტომ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ სპილენძის შემცველი სადეზინფექციო ხსნარი არ მოხვდეს დიდი რაოდენობით ნიადაგში და გამოყენებული იქნეს მხოლოდ შესაბამისი პროდუქტის რეგისტრირებული დანიშნულებისა და ეტიკეტის მიხედვით.
ყველაზე მნიშვნელოვანია ნიადაგის გაჯანსაღება
სათბურის კედლების გაწმენდა აუცილებელია, მაგრამ მხოლოდ ამით პრობლემა არ მოგვარდება.
ნიადაგში დაავადების გამომწვევი ორგანიზმების არსებობის შემთხვევაში მომავალ სეზონზე ინფექციის რისკი კვლავ რჩება. სწორედ ამიტომ მოსავლის აღების შემდეგ ნიადაგის მდგომარეობის გაუმჯობესება განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს.
ერთ-ერთი შედარებით ეკოლოგიური მიდგომაა ბიოლოგიური პრეპარატების გამოყენება, რომლებიც შეიცავს სასარგებლო მიკროორგანიზმებს, მათ შორის Trichoderma-ს ან Bacillus-ის ჯგუფის ბაქტერიებს.
ასეთი პრეპარატები ხელს უწყობს ნიადაგში სასარგებლო მიკრობული გარემოს ჩამოყალიბებას და შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მცენარეთა დაავადებების მართვის ინტეგრირებული სისტემის ფარგლებში.
თუმცა აქაც ერთი მნიშვნელოვანი წესი უნდა გავითვალისწინოთ:
ბიოპრეპარატი არ უნდა შევიტანოთ მაშინვე ნიადაგში, თუ მანამდე ისეთი ქიმიური სადეზინფექციო საშუალება გამოვიყენეთ, რომელმაც შესაძლოა სასარგებლო მიკროორგანიზმებიც გაანადგუროს.
ამიტომ ქიმიური დამუშავებიდან ბიოლოგიურ პრეპარატზე გადასვლის ინტერვალი უნდა განისაზღვროს კონკრეტული პრეპარატის ინსტრუქციის შესაბამისად.
ბიოპრეპარატების გამოყენებისას ტენიანობას მნიშვნელობა აქვს
სასარგებლო მიკროორგანიზმების შემცველი პრეპარატების ეფექტიანობისთვის ნიადაგში შესაბამისი ტენიანობა მნიშვნელოვანია.
დამუშავება უმჯობესია ჩატარდეს საღამოს ან მოღრუბლულ ამინდში, რათა მზის პირდაპირი სხივების ზემოქმედება შემცირდეს.
ნიადაგის დამუშავების შემდეგ მნიშვნელოვანია, რომ ტენიანობა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში შენარჩუნდეს. თუმცა ზედმეტი მორწყვა არ შეიძლება — წყლით გაჯერებული ნიადაგი ჰაერის დეფიციტს ქმნის და სასარგებლო მიკროორგანიზმების აქტივობასაც აფერხებს.
მესამე ნაბიჯი სათბურში სიდერატების დათესვაა
მოსავლის აღების შემდეგ სათბურის ნიადაგი უნდა გასუფთავდეს.
აგვისტოსა და ადრეულ შემოდგომაზე შესაძლებელია ისეთი სიდერატების დათესვა, რომლებიც ნიადაგის სტრუქტურის გაუმჯობესებას, ორგანული ნივთიერების მატებასა და ნიადაგის ბიოლოგიური აქტივობის გაზრდას უწყობს ხელს.
თეთრი მდოგვი
თეთრი მდოგვი ერთ-ერთი პოპულარული სიდერატია. ის სწრაფად იზრდება და ქმნის მნიშვნელოვან მწვანე მასას.
ჯვაროსანთა ოჯახის მცენარეებს ახასიათებთ ბიოლოგიურად აქტიური ნაერთების წარმოქმნა, რის გამოც მათი გამოყენება ზოგიერთ აგრონომიულ სისტემაში ნიადაგის ჯანმრთელობის მართვის ერთ-ერთ საშუალებად განიხილება.
თუმცა მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს: მდოგვი ფიტოფტორის „წამალი“ არ არის. მხოლოდ მისი დათესვით დაავადების გამომწვევი მთლიანად არ განადგურდება. სიდერაცია უნდა განვიხილოთ სათბურის სანიტარიული ღონისძიებების, ნიადაგის მართვისა და კულტურათა მონაცვლეობის ერთიან სისტემაში.
ფაცელია
ფაცელია ასევე კარგი არჩევანია სათბურისთვის. ის სწრაფად იზრდება, ქმნის კარგ მწვანე მასას და ხელს უწყობს ნიადაგის სტრუქტურის გაუმჯობესებას.
როდესაც სიდერატები საკმარისად გაიზრდება, მათი მწვანე მასა შეიძლება მოითიბოს და შესაბამისი ტექნოლოგიის მიხედვით ნიადაგის ზედა ფენაში ჩაითესოს ან დატოვოთ ზედაპირზე მულჩის სახით.
რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება მომავალ სეზონზე?
ფიტოფტორის წინააღმდეგ ბრძოლა მოსავლის აღების შემდეგ იწყება, მაგრამ მისი გაგრძელება შემდეგ სეზონზეც აუცილებელია.
- არ დარგოთ პომიდორი ყოველწლიურად ერთსა და იმავე ადგილზე, თუ ამის თავიდან აცილების შესაძლებლობა არსებობს.
- გააუმჯობესეთ სათბურის განიავება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დილის საათებში ჭარბი ტენის სწრაფად მოცილება.
- მოერიდეთ ფოთლების დასველებას. მორწყეთ მცენარის ძირი და არა ფოთლები.
- ნუ გაასქელებთ ნათესს. მცენარეებს შორის ჰაერის მოძრაობა დაავადების გავრცელების რისკს ამცირებს.
- რეგულარულად დაათვალიერეთ მცენარეები. დაავადების პირველი ნიშნების აღმოჩენისას სწრაფი რეაგირება გაცილებით ეფექტურია.
- არ დატოვოთ დაავადებული ნარჩენები სათბურში.
- გამოიყენეთ კულტურათა მონაცვლეობა და სიდერატები.
- ქიმიური და ბიოლოგიური საშუალებები გამოიყენეთ გააზრებულად და მათი ეტიკეტით განსაზღვრული წესების დაცვით.
ფიტოფტორის გამოჩენა სათბურში არ ნიშნავს, რომ სათბური თავის დანიშნულებას ვერ ასრულებს. სათბური მცენარეს მხოლოდ მაშინ იცავს, როცა მასში ტემპერატურა, ტენიანობა, ჰაერის მოძრაობა, მორწყვა და სანიტარიული მდგომარეობა სწორად იმართება.
თუ მიმდინარე სეზონზე ფიტოფტორამ პომიდორი დააზიანა, მოსავლის აღების შემდეგ სათბურის დატოვება „როგორც არის“ დიდი შეცდომა იქნება. მცენარეული ნარჩენების მოცილება, ზედაპირების გაწმენდა და დეზინფექცია, ნიადაგის ბიოლოგიური გაჯანსაღება და სიდერატების დათესვა მომავალი სეზონისთვის ინფექციური ფონის შემცირების მნიშვნელოვანი ნაბიჯებია.
მთავარი პრინციპი მარტივია: დაავადებულ სათბურს მოსავლის შემდეგ დასვენება კი არა, გაჯანსაღება სჭირდება.
მომამზადა შოთა მაჭარაშვილმა