წინაპართა ძახილი – გიორგი ჯვარიძე და ქართული ხორბლის ადგილობრივი ჯიშები

ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობარეთში მცხოვრები გიორგი ჯვარიძე უკვე ორი ათეული წელია ადგილობრივი ხორბლის ჯიშების – „ახალციხის წითელი დოლისა“ და დიკას – მოყვანას აგრძელებს. მისთვის ეს მხოლოდ მეურნეობის საქმიანობა არ არის – ეს წინაპრების ტრადიციის შენარჩუნებისა და მომავალი თაობებისთვის გადაცემის საქმეა.

ქართული სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სიმდიდრე ადგილობრივი სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისა და მათი გენეტიკური მრავალფეროვნების შენარჩუნებაა. საუკუნეების განმავლობაში საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ჩამოყალიბებული ხორბლის ადგილობრივი ჯიშები და სახეობები ჩვენი აგრარული კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მათი შენარჩუნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დღეს, როდესაც თანამედროვე სოფლის მეურნეობაში მაღალმოსავლიანი, სტანდარტიზებული ჯიშები სულ უფრო ფართოდ ინერგება.

ამ საქმეში თავისი წვლილი შეაქვს ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭობარეთში მცხოვრებ ფერმერ გიორგი ჯვარიძეს, რომელიც ადგილობრივი ხორბლების მოყვანასა და გამრავლებას წლების განმავლობაში აგრძელებს.

20 წელი „წითელ დოლის“ სამსახურში

გიორგი ჯვარიძე ბიოლოგიურ მეურნეობათა ასოციაცია „ელკანას“ აგრარული ბიომრავალფეროვნების პროგრამაში 2006 წლიდან არის ჩართული. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მან ხორბლის ადგილობრივი ჯიშის – „ახალციხის წითელი დოლის“ – მოყვანა.

თავდაპირველად „წითელი დოლი“ გიორგი ჯვარიძემ ნახევარ ჰექტარზე დათესა. სათესლე მასალა მას ასოციაცია „ელკანამ“ გადასცა. მოსავლის მიღების შემდეგ ფერმერმა საკუთარი სათესლე მასალის წარმოება დაიწყო და ყოველწლიურად ზრდიდა ნათესის ფართობს.

დღეს „ახალციხის წითელი დოლი“ მის მეურნეობაში უკვე 3 ჰექტარზე მოჰყავს. მიღებულ მოსავალს ოჯახი საკუთარი საჭიროებისთვის იყენებს, დარჩენილ ნაწილს კი რეალიზაციას უკეთებს.

ამგვარად, ერთი პატარა ნაკვეთით დაწყებული საქმიანობა თანდათან სრულფასოვან მიმართულებად ჩამოყალიბდა, რომელმაც ფერმერის მეურნეობაში თავისი ადგილი დაიმკვიდრა.

დიკა – კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ადგილობრივი ხორბალი

გიორგი ჯვარიძის მეურნეობაში ადგილობრივი ხორბლის მხოლოდ ერთი ჯიში არ მოჰყავთ. 2021 წლიდან იგი ყოველწლიურად დაახლოებით 1 ჰექტარზე თესავს დიკას – ხორბლის ენდემურ სახეობას.

დიკას მოყვანის დაწყებაც ადგილობრივი აგრობიომრავალფეროვნების შენარჩუნების მიზანს უკავშირდება. ფერმერი მომავალში ამ კულტურების ნათესი ფართობების კიდევ უფრო გაზრდას გეგმავს.

მისი საქმიანობის მნიშვნელოვანი მხარე ისიც არის, რომ გიორგი ჯვარიძე მხოლოდ საკუთარი მეურნეობისთვის არ ამრავლებს სათესლე მასალას. იგი „წითელი დოლისა“ და დიკას მოყვანით დაინტერესებულ ადგილობრივ ფერმერებს სათესლე მასალას უზიარებს და ამით ხელს უწყობს ადგილობრივი ხორბლების გავრცელებას.

როცა ფერმერული საქმიანობა კულტურული მემკვიდრეობის გაგრძელებაა

გიორგი ჯვარიძისთვის ადგილობრივი ხორბლის მოყვანას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ეს საქმიანობა მის ოჯახურ ისტორიასა და წინაპრების გამოცდილებას უკავშირდება.

„ჩემი წინაპრები სოფელ ჭობარეთში ცხოვრობდნენ, მიჰყვებოდნენ ტრადიციულ სოფლის მეურნეობას, მოჰყავდათ წითელი დოლის პური და დიკა. მე ამ უნიკალური ხორბლების შენარჩუნების, გამრავლების და მომავალი თაობებისთვის გადაცემის ინტერესი მაქვს. სწორედ ამიტომ აღვადგინე და ვაგრძელებ ჩემი წინაპრების ტრადიციას“, – ამბობს გიორგი ჯვარიძე.

მისი მაგალითი კარგად აჩვენებს, რომ ადგილობრივი ჯიშების შენარჩუნება მხოლოდ სამეცნიერო დაწესებულებებისა და სპეციალიზებული ორგანიზაციების საქმე არ არის. ამ პროცესში უმნიშვნელოვანესი როლი თავად ფერმერებს ეკისრებათ — ადამიანებს, რომლებიც ამ ჯიშებს რეალურად ამრავლებენ, თესავენ, იღებენ მოსავალს და მომავალ თაობებს გადასცემენ.

ერთი ფერმერის საქმიანობა – საერთო საქმის ნაწილი

ადგილობრივი ხორბლის ჯიშებისა და სახეობების შენარჩუნებას რამდენიმე მიმართულებით აქვს მნიშვნელობა. პირველ რიგში, ეს არის გენეტიკური რესურსების დაცვა, რადგან თითოეული ადგილობრივი ჯიში თუ სახეობა უნიკალურ გენეტიკურ მასალას წარმოადგენს. ეს რესურსი მომავალში შესაძლოა მნიშვნელოვანი გახდეს ახალი, გარემოსადმი უკეთ ადაპტირებული ან დაავადებებისა და კლიმატური ცვლილებების მიმართ უფრო გამძლე ჯიშების შექმნისთვის.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია კულტურული და ისტორიული მნიშვნელობა. ადგილობრივი ხორბლები საქართველოს სოფლის მეურნეობის მრავალსაუკუნოვანი გამოცდილების ნაწილია. მათი მოყვანის ტრადიცია დაკავშირებულია კონკრეტულ რეგიონებთან, სოფლებთან, ოჯახურ გამოცდილებასა და ადგილობრივ საკვებ კულტურასთან.

გიორგი ჯვარიძის საქმიანობაში ეს ორი მიმართულება – მეურნეობა და ტრადიციის შენარჩუნება — ერთმანეთთან არის დაკავშირებული. ის ადგილობრივ ხორბალს არა მხოლოდ ინახავს, არამედ ყოველწლიურად თესავს, ამრავლებს, იყენებს და სხვა დაინტერესებულ ადამიანებსაც უზიარებს.

ტრადიცია, რომელსაც მომავალი აქვს

ადგილობრივი ჯიშების შენარჩუნება მხოლოდ წარსულის გახსენებას არ ნიშნავს. პირიქით – ეს არის შესაძლებლობა, რომ ქართული აგრობიომრავალფეროვნების მნიშვნელოვანი ნაწილი მომავალშიც ცოცხალ მეურნეობებში დარჩეს.

გიორგი ჯვარიძის მიერ „ახალციხის წითელი დოლისა“ და დიკას წლიდან წლამდე მოყვანა სწორედ ასეთი პრაქტიკული შენარჩუნების მაგალითია. მისი გადაწყვეტილება, თავად აწარმოოს სათესლე მასალა და სხვა ადგილობრივ ფერმერებსაც გაუზიაროს, ამ ხორბლების გავრცელების შესაძლებლობას ზრდის.

თუ ერთი ფერმერის მიერ დაწყებული საქმიანობა სხვა მეურნეობებშიც გაგრძელდება, ადგილობრივი ხორბლების შენარჩუნება უფრო ფართო პროცესად გადაიქცევა.

გიორგი ჯვარიძის მაგალითი გვიჩვენებს, რომ ზოგჯერ აგრარული მემკვიდრეობის დასაცავად ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯი შეიძლება ერთი პატარა ნაკვეთით, ერთი მუჭა სათესლე მასალით და წინაპრების ტრადიციის გაგრძელების სურვილით დაიწყოს.