ფუტკრის კვება – ნექტარი, მტვერი და თაფლი
ფუტკრის ოჯახის სიძლიერე პირდაპირ არის დაკავშირებული საკვების მუდმივ და დაბალანსებულ მარაგთან.
ნექტარი ფუტკრისთვის ენერგიის მთავარი წყაროა, ყვავილის მტვერი კი ცილების, ცხიმების, ვიტამინებისა და მინერალების მნიშვნელოვანი წყარო.
სწორედ ამ ორი რესურსის მოპოვება, გადამუშავება და სწორად განაწილება უზრუნველყოფს როგორც ცალკეული ფუტკრის სიცოცხლისუნარიანობას, ისე მთელი ოჯახის განვითარებას.
ნექტარი ყვავილების მიერ გამოყოფილი ტკბილი სითხეა, რომელიც ძირითადად საქაროზას, გლუკოზასა და ფრუქტოზას შეიცავს. იგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოზრდილი ფუტკრებისთვის, რადგან უზრუნველყოფს ენერგიას ფრენისთვის, საკვების შეგროვებისთვის, ცვილის წარმოებისა და სკაში საჭირო ტემპერატურის შესანარჩუნებლად.
მუშა ფუტკარი ნექტარს ხორთუმით აგროვებს და დროებით ე.წ. თაფლის ჩიჩახვში ინახავს. სკაში დაბრუნების შემდეგ ნექტარი სხვა ფუტკრებს გადაეცემა. მისი გადამუშავებისას მას ემატება ფერმენტები, ხოლო წყლის ნაწილი აორთქლების შედეგად მცირდება. საბოლოოდ ნექტარი თაფლად გარდაიქმნება და ფიჭის უჯრედებში ინახება.
თაფლი ფუტკრის ოჯახის მთავარი ენერგეტიკული მარაგია. საჭიროების შემთხვევაში მას როგორც შემგროვებელი, ისე სკაში დარჩენილი ფუტკრები მოიხმარენ.
თუ ნექტარი ფუტკრისთვის ძირითადად „ენერგეტიკული საწვავია“, ყვავილის მტვერი მისი ცილოვანი საკვებია. იგი შეიცავს ცილებს, ლიპიდებს, ვიტამინებსა და მინერალურ ნივთიერებებს და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალგაზრდა ფუტკრებისა და მატლების განვითარებისთვის.
მუშა ფუტკრები მტვერს ყვავილებიდან აგროვებენ და უკანა ფეხებზე განთავსებულ სპეციალურ მტვრის პარკუჭში აგროვებენ. სკაში დაბრუნების შემდეგ მტვერი ფიჭის უჯრედებში თავსდება.
სხვა ფუტკრები მას თაფლთან და საკუთარ სეკრეტებთან ერთად ამუშავებენ. შედეგად წარმოიქმნება ე.წ. ფუტკრის პური, რომელიც უფრო ხანგრძლივად ინახება და ოჯახის ცილოვანი კვების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია.
მტვერითა და თაფლით იკვებებიან ახალგაზრდა ფუტკრები, ხოლო ძიძა ფუტკრები მიღებულ საკვებ ნივთიერებებს იყენებენ რძისებრ საკვებს – სამეფო ჟელეს წარმოსაქმნელად. სწორედ ამ საკვებით კვებავენ ისინი ახალგაზრდა მატლებსა და დედა ფუტკარს. დედა ფუტკარი მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ძირითადად მუშა ფუტკრების მიერ გამომუშავებული სამეფო ჟელეთი იკვებება.
ფუტკრის ოჯახში საკვების მიღება და განაწილება მუდმივი პროცესია. შემგროვებელი ფუტკრები ფრენის დროს მცირე რაოდენობით ნექტარს მოიხმარენ ენერგიის შესანარჩუნებლად, ხოლო სკაში დაბრუნების შემდეგ საკვები ოჯახის სხვა წევრებსაც გადაეცემათ.
საკვების გადაცემის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მექანიზმია ტროფალაქსისი, საკვების თხევადი ნაწილის ფუტკრებს შორის პირის ღრუს საშუალებით გაცვლა. ამ გზით საკვები სკაში მყოფ ფუტკრებამდეც აღწევს, მათ შორის ძიძა და მცველი ფუტკრების ჩათვლით.
საქართველოს პირობებში ფუტკრის ოჯახის კვების საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან თაფლოვანი მცენარეების ყვავილობა სეზონის მიხედვით იცვლება და სხვადასხვა რეგიონში განსხვავებული ხანგრძლივობით მიმდინარეობს. ამიტომ ძლიერი ოჯახისთვის მხოლოდ თაფლის მარაგი საკმარისი არ არის, აუცილებელია ცილოვანი საკვების, ანუ ყვავილის მტვრის, სტაბილური ხელმისაწვდომობაც.
მეფუტკრის ამოცანაა სკასთან ახლოს უზრუნველყოს მრავალფეროვანი საკვები ბაზა ისეთი მცენარეებით, რომლებიც სხვადასხვა პერიოდში ყვავილობს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეს გაზაფხულზე, როცა ოჯახი სწრაფად იზრდება, და ზაფხულის ბოლოს, როდესაც ფუტკარი ზამთრისთვის ემზადება.
ძლიერი ფუტკრის ოჯახი მხოლოდ თაფლის რაოდენობით არ განისაზღვრება. მისი სიძლიერის საფუძველია ენერგიისა და ცილების დაბალანსებული მიღება, საკვების მრავალფეროვნება და უწყვეტი ყვავილოვანი ბაზა. საქართველოს მეფუტკრეობისთვის ეს ნიშნავს, რომ საფუტკრის პროდუქტიულობის ზრდა მხოლოდ თაფლოვანი კულტურების დათესვას არ უნდა უკავშირდებოდეს, საჭიროა ისეთი მრავალფეროვანი მცენარეული გარემოს შექმნა, რომელიც ფუტკარს მთელი აქტიური სეზონის განმავლობაში ნექტრითა და მტვრით უზრუნველყოფს.
მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა