„ფატ-აგრო“– საქართველოში კარტოფილის უვირუსო სათესლე მასალის წარმოების ახალი შესაძლებლობა

საქართველოს „მეცნიერთა კონგრესის“ ინიციატივით, მისი ხელმძღვანელის თემურ შაშიაშვილისა და ვახში ჟვანიას ძალისხმევით, თბილისში ქართველ მეცნიერებსა და სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებს ვლადიკავკაზში მოქმედი კარტოფილის მაღალხარისხიანი, უვირუსო სათესლე მასალის მწარმოებელი კომპანია „ფატ–აგროს“ წარმომადგენლები შეხვდნენ. შეხვედრის მთავარი თემა საქართველოში კარტოფილის უვირუსო სათესლე მასალის წარმოების განვითარება და ამ მიმართულებით ქართულ მხარესთან თანამშრომლობის შესაძლებლობები იყო.

შეხვედრაზე კომპანიის წარმომადგენლებმა კაზბეკ საბატკოევმა, ეკატერინა ხაჩიროვამ და ანა თადიროვამ „ფატ-აგროს“ საქმიანობა, ტექნოლოგიური გამოცდილება და საქართველოში პარტნიორობის ხედვა წარმოადგინეს. შეხვედრას წინ უძღოდა მეცნიერთა კონგრესის ხელმძღვანელის თემურ შაშიაშვილის საუბარი ქართულ-ოსური ურთიერთობების მნიშვნელობაზე. სტუმრებსა და ქართველ მეცნიერებსა და სპეციალისტებს შორის გაიმართა აზრთა გაცვლა კარტოფილის მაღალხარისხიანი სათესლე მასალის წარმოების ტექნოლოგიებსა და საქართველოში ამ მიმართულების განვითარების პერსპექტივებზე.

საქართველოსთვის საკითხი განსაკუთრებით საინტერესოა, რადგან ქვეყნის რამდენიმე მაღალმთიან რეგიონში არსებობს ბუნებრივ-კლიმატური პირობები, რომლებიც შეიძლება გამოყენებულ იქნეს კარტოფილის in vitro ტექნოლოგიით მიღებული სუპერელიტური და ელიტური სათესლე მასალის წარმოებისთვის.

„ფატ-აგროს“ გამოცდილება ამ მიმართულების შესაძლებლობას კარგად აჩვენებს. კომპანიაში წარმოების პროცესი ლაბორატორიაში მიღებული ვირუსებისგან თავისუფალი მიკრომცენარეებით იწყება. მათი დიაგნოსტიკისა და კლონური გამრავლების შემდეგ მცენარეები დაცულ პირობებში იზრდება და მინი-ტუბერებს იძლევა. შემდგომი თაობები კი სპეციალურად შერჩეულ საველე ზონებში მოჰყავთ.

კომპანიის გამოცდილებით, საქართველოს ამ პროცესში მნიშვნელოვანი უპირატესობა აქვს. „ფატ-აგროს“ პირველადი სანერგეები ზღვის დონიდან 2100-2500 მეტრზეა განთავსებული, სადაც შედარებით ხელსაყრელი ფიტოსანიტარიული პირობები ამცირებს ინფექციების გავრცელების რისკს.

საქართველოს მთიანეთის ნაწილი ბუნებრივი პირობებით საინტერესო პერსპექტივას ქმნის კარტოფილის მაღალი კატეგორიის სათესლე მასალის წარმოებისთვის. მაღალმთიან რაიონებში შედარებით დაბალი ტემპერატურა, იზოლირებული სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიები და რიგ შემთხვევაში მავნებელთა და დაავადებების გადამტანთა ნაკლები გავრცელება შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სათესლე კარტოფილის სპეციალიზებული ზონების შესაქმნელად.

თუმცა მხოლოდ სიმაღლე საკმარისი არ არის. ასეთი წარმოების დასაწყებად აუცილებელია ლაბორატორიული ინფრასტრუქტურა, სერტიფიცირებული საწყისი მასალა, ფიტოსანიტარიული კონტროლი, სათბურები, საირიგაციო სისტემა, სპეციალიზებული საცავები და სათესლე მეურნეობის მკაცრი ტექნოლოგიური რეგლამენტი.

ამიტომ საქართველოსთვის პერსპექტიული შეიძლება იყოს არა უბრალოდ კარტოფილის წარმოების გაზრდა მთაში, არამედ სპეციალიზებული სათესლე კარტოფილის საწარმოო ჯაჭვის შექმნა ლაბორატორიიდან მინი-ტუბერამდე, შემდეგ სუპერ-სუპერელიტამდე და ელიტურ სათესლე მასალამდე.

ადგილობრივი მაღალხარისხიანი სათესლე მასალის წარმოება რამდენიმე მიმართულებით შეცვლიდა სექტორის შესაძლებლობებს.

პირველ რიგში, შემცირდებოდა ხარისხიან სათესლე მასალაზე გარე ბაზრებზე დამოკიდებულება. მეორე მხრივ, ქართველ ფერმერებს ექნებოდათ უფრო სტაბილური და კონტროლირებადი წყარო ადგილობრივი პირობებისთვის შერჩეული სათესლე კარტოფილის მისაღებად.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჯიშების ადგილობრივ პირობებთან ადაპტაცია. თუ საქართველოში შეიქმნება თანამედროვე საცდელ-სელექციური სისტემა, შესაძლებელი იქნება სხვადასხვა ჯიშის შეფასება საქართველოს განსხვავებულ აგროკლიმატურ ზონებში და იმ ფორმების შერჩევა, რომლებიც კონკრეტულ რეგიონებში მოსავლიანობისა და ხარისხის თვალსაზრისით უკეთეს შედეგს აჩვენებს.

ამასთან, ხარისხიანი სათესლე მასალა მხოლოდ მოსავლის რაოდენობის საკითხი არ არის. იგი გავლენას ახდენს წარმოების სტაბილურობაზე, პროდუქციის ერთგვაროვნებაზე, ფერმერის ეკონომიკურ შედეგსა და მთლიანად დარგის კონკურენტუნარიანობაზე.

ექსპორტის შესაძლებლობა – საქართველო როგორც რეგიონული სათესლე ცენტრი?

თუ საქართველოში შეიქმნება საკმარისი მასშტაბის თანამედროვე საწარმოო და ფიტოსანიტარიული სისტემა, მომავალში საკითხი მხოლოდ შიდა ბაზრის უზრუნველყოფით არ შემოიფარგლება.

საქართველოს გეოგრაფიული მდებარეობა შესაძლებლობას იძლევა, მაღალხარისხიანი სათესლე კარტოფილის წარმოება განიხილებოდეს როგორც რეგიონული საექსპორტო მიმართულება. ამის პოტენციური ბაზრები შეიძლება იყოს კავკასიისა და საქართველოს მეზობელი ქვეყნების ნაწილი, თუმცა ექსპორტის რეალური შესაძლებლობა დამოკიდებული იქნება კონკრეტული ქვეყნების საკარანტინო მოთხოვნებზე, ჯიშებზე, სერტიფიცირებაზე, ფასზე და წარმოების მოცულობაზე.

ამ შემთხვევაში საქართველოს კონკურენტული უპირატესობა მხოლოდ პროდუქტის წარმოება კი არ იქნება, არამედ მისი ხარისხის დადასტურება და სრული მიკვლევადობა ლაბორატორიული საწყისი მასალიდან საბოლოო სათესლე პარტიამდე.

„ფატ-აგროსთან“ თანამშრომლობა საქართველოსთვის საინტერესო შესაძლებლობაა, მაგრამ უცხოური გამოცდილების პირდაპირ გადმოტანა საკმარისი არ იქნება. აუცილებელია მისი მორგება საქართველოს აგროკლიმატურ და ფიტოსანიტარიულ პირობებზე.

ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი იქნება მეცნიერების, სახელმწიფო სტრუქტურების, კერძო კომპანიებისა და ფერმერების ერთობლივი მუშაობა. საჭიროა საცდელი პროექტებით დადგინდეს, საქართველოს რომელი მაღალმთიანი ზონები იძლევა სუპერელიტური და ელიტური სათესლე მასალის ეკონომიკურად ეფექტიანი წარმოების საუკეთესო პირობებს.

საქართველოსთვის უვირუსო სათესლე კარტოფილის წარმოება შეიძლება გაცილებით მეტის მომცემი აღმოჩნდეს, ვიდრე იმპორტის ჩანაცვლების ერთი კონკრეტული პროექტი. თუ მაღალმთიანი რეგიონების ბუნებრივი პირობები სწორად იქნება გამოყენებული და მათ დაემატება თანამედროვე in vitro ლაბორატორიები, მინი-ტუბერების წარმოება, ფიტოსანიტარიული კონტროლი და მაღალი კატეგორიის სათესლე მეურნეობები, საქართველოში შესაძლებელია შეიქმნას მეკარტოფილეობის ახალი, ტექნოლოგიურად უფრო მაღალი საფეხური.

განსაკუთრებით საინტერესოა პერსპექტივა, რომ საქართველო ეტაპობრივად გადავიდეს არა მხოლოდ კარტოფილის მწარმოებელი, არამედ ხარისხიანი სათესლე მასალის მწარმოებელი ქვეყნების რიგში. ამისთვის კი გადამწყვეტი იქნება არა ერთი საწარმოს შექმნა, არამედ ერთმანეთთან დაკავშირებული სრული ჯაჭვის ჩამოყალიბება: მეცნიერება, სელექცია, in vitro გამრავლება, მინი-ტუბერები, სუპერელიტა, ელიტა, სერტიფიცირება და საექსპორტო ლოგისტიკა.

თუ კომპანია „ფატ-აგროსთან“ ეს სისტემა ეკონომიკურად გამართლებული მასშტაბით ჩამოყალიბდა, საქართველოს მთიანეთისათვის იგი შეიძლება გახდეს როგორც მაღალი დამატებული ღირებულების აგრობიზნესის ახალი მიმართულება, ისე ქვეყნის მეკარტოფილეობის გრძელვადიანი განვითარების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საყრდენი.

მომამზადა, შოთა მაჭარაშვილმა