რატომ აძევებენ ფუტკრები ბუდიდან მამრ ფუტკრებს?
ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომის დასაწყისში ფუტკრის ოჯახში ერთი შეხედვით სასტიკი, მაგრამ ბიოლოგიურად მნიშვნელოვანი პროცესი იწყება – მუშა ფუტკრები მამრ ფუტკრებს, ანუ ღალიანებს, ბუდიდან აძევებენ. ზოგჯერ მათ ხოცავენ კიდეც. რატომ ხდება ეს და რა მნიშვნელობა აქვს ზამთრისთვის ოჯახის მომზადებაში?
ფუტკრის ოჯახში მამრ ფუტკრებს, ანუ ღალიანებს, ძირითადად გამრავლების ფუნქცია აქვთ. მათი მთავარი დანიშნულებაა საქორწინო ფრენის დროს ახალგაზრდა დედა ფუტკრის განაყოფიერებაში მონაწილეობა. მუშა ფუტკრებისგან განსხვავებით, ისინი არ აგროვებენ ნექტარსა და ყვავილის მტვერს, არ მონაწილეობენ ბუდის მოვლაში და არ ასრულებენ ოჯახის ყოველდღიურ სამუშაოებს.
ამიტომ გაზაფხულსა და ზაფხულში, როდესაც ბუნებაში ნექტრისა და ყვავილის მტვრის მარაგი საკმარისია, ფუტკრის ოჯახს შეუძლია გარკვეული რაოდენობის ღალიანების შენახვა. მათი არსებობა ამ პერიოდში მნიშვნელოვანია, რადგან ოჯახს შესაძლოა ახალგაზრდა დედის განაყოფიერება დასჭირდეს.
როგორც კი მთავარი ღალიანობა მთავრდება და ბუნებაში საკვების რაოდენობა მცირდება, ფუტკრის ოჯახის მთავარი ამოცანა ზამთრისთვის მომზადებაა.
ამ დროს ოჯახი ცდილობს, არსებული საკვები მაქსიმალურად დაზოგოს. მუშა ფუტკრები თანდათან წყვეტენ ღალიანების გამოკვებას და იწყებენ მათ ბუდიდან გაძევებას. ხშირად მამრ ფუტკრებს საფრენ ხვრელთან მიათრევენ და გარეთ გამოდევნიან.
ეს პროცესი შეიძლება საკმაოდ დაძაბული იყოს: ღალიანები წინააღმდეგობას უწევენ, მუშა ფუტკრები კი მათ საკვებს აღარ აძლევენ და ბუდეში დაბრუნების საშუალებას აღარ აძლევენ.
რატომ არის ღალიანის შენარჩუნება ზამთარში „ძვირი“?
ზამთარში ფუტკრის ოჯახს უწევს თაფლისა და სხვა საკვები მარაგის ეკონომიურად გამოყენება. ღალიანები ამ პერიოდში აღარ ასრულებენ გამრავლებისთვის საჭირო ფუნქციას, რადგან საქორწინო ფრენები შეწყვეტილია.
შესაბამისად, მათი შენარჩუნება ოჯახისთვის დამატებითი საკვების ხარჯს ნიშნავს. სწორედ ამიტომ ბუნებრივი გადარჩევის პროცესში ჩამოყალიბდა ქცევა, რომლის დროსაც ოჯახი ზამთრის მოახლოებისას მამრი ფუტკრების რაოდენობას მკვეთრად ამცირებს.
ადამიანის გაგებით, ეს „სისასტიკე“ არ არის, ეს კოლონიის რესურსების მართვის ბუნებრივი მექანიზმია.
ყველა ღალიანის გაძევება აუცილებელი არ არის
მიუხედავად გავრცელებული მოსაზრებისა, რომ შემოდგომაზე ყველა ოჯახი აუცილებლად ყველა ღალიანისგან თავისუფლდება, ბუნებაში სურათი უფრო რთულია.
ღალიანების რაოდენობასა და მათი შენარჩუნების ხანგრძლივობაზე გავლენას ახდენს ოჯახის მდგომარეობა, საკვების მარაგი, დედა ფუტკრის არსებობა და რეპროდუქციული მდგომარეობა, ასევე სეზონური პირობები.
თუ ოჯახს ახალგაზრდა დედის განაყოფიერება ან დედის ჩანაცვლება სჭირდება, ღალიანების არსებობა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში კვლავ შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს.
რა ემართებათ გაძევებულ ღალიანებს?
ღალიანებს მუშა ფუტკრები აღარ კვებავენ და ბუდეში დაბრუნებას უშლიან. ბუდის გარეთ დარჩენილი მამრი ფუტკარი დამოუკიდებლად საკვების მოპოვებასა და ოჯახის დაცვას ვერ უზრუნველყოფს. ამიტომ ცივ პერიოდში გაძევებული ღალიანების უმეტესობა დიდხანს ვეღარ ცოცხლობს.
ღალიანების მასობრივი გაძევება, განსაკუთრებით ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომაზე, უმეტეს შემთხვევაში ფუტკრის ოჯახის ბუნებრივი სეზონური ქცევაა და თავისთავად დაავადების ან ოჯახის დასუსტების ნიშანს არ წარმოადგენს.
მეფუტკრისთვის ეს შეიძლება იყოს ერთ-ერთი ნიშანი იმისა, რომ ოჯახი ზამთრისთვის ემზადება და ბუნებაში რეპროდუქციული სეზონი დასასრულს უახლოვდება, თუმცა მხოლოდ ღალიანების გაძევებით ოჯახის მდგომარეობის შეფასება არ შეიძლება. აუცილებელია ასევე შემოწმდეს საკვები მარაგი, დედა ფუტკრის მდგომარეობა, ბუდის სიძლიერე და დაავადებების შესაძლო ნიშნები.
ფუტკრის ოჯახის მთავარი პრინციპი მარტივია: როდესაც რესურსი უხვია, კოლონია ზრდასა და გამრავლებაზეა ორიენტირებული; როდესაც ზამთარი ახლოვდება, მისი მთავარი მიზანი გადარჩენაა. ღალიანების გაძევება სწორედ ამ ბუნებრივი სტრატეგიის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია.
მოამზადა შოთა მაჭარაშვილმა