ხორბლის მავნებლებისა და დაავადებების ამოცნობა – სწორი დიაგნოზი დაცვის პირველი ნაბიჯია

ხორბლის ნათესებში მოსავლის შემცირების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი მავნებლები და დაავადებებია. მათი ნაწილი მცენარეს უშუალოდ აზიანებს, ნაწილი კი ხელს უშლის მარცვლის ნორმალურ განვითარებას და საბოლოოდ ამცირებს მოსავლიანობასა და მარცვლის ხარისხს.

მნიშვნელოვანია პრობლემის ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენა, რადგან გაყვითლებული ფოთოლი, ზრდის შეფერხება ან მცენარის დასუსტება ყოველთვის ერთი და იმავე მიზეზით არ არის გამოწვეული, ამიტომ ხორბლის დაცვის პირველი ნაბიჯი სწორი დიაგნოზია.

ბუგრები

ბუგრები პატარა, რბილი სხეულის მქონე მწერებია, რომლებიც ხორბლის ფოთლებზე, ღეროებსა და განვითარებად თავთავებზე გვხვდება. ისინი მცენარის წვენით იკვებებიან და ძლიერი გავრცელების შემთხვევაში მცენარეს ასუსტებენ.

დაზიანების ნიშნებია:

• ფოთლების გაყვითლება და დახვევა;
• მცენარის საერთო ზრდის შესუსტება;
• მარცვლის არასრულფასოვანი ჩასახვა და შევსება;
• ძლიერი გავრცელებისას ფოთლებსა და სხვა ნაწილებზე წებოვანი გამონადენის, თაფლოვანი ნამის გაჩენა, რასაც შეიძლება შავი სოკოვანი ნადებიც მოჰყვეს.

ბუგრები მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ უშუალო დაზიანების გამო — ზოგი სახეობა ვირუსული დაავადებების, მათ შორის ქერის ყვითელი ჯუჯიანობის ვირუსის, გადამტანიცაა.

როგორ ვმართოთ: ნათესები რეგულარულად უნდა შემოწმდეს. მნიშვნელოვანია ბუნებრივი მტრების — ბიბილოს, ოქროსთვალურებისა და პარაზიტული კრაზანების — შენარჩუნება. ინსექტიციდის გამოყენება მიზანშეწონილია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მავნებლის რაოდენობა ეკონომიკურად მნიშვნელოვან ზღვარს აღწევს.

ჟანგა

ხორბლის ჟანგოვანი დაავადებები ფოთლებსა და მცენარის სხვა ნაწილებზე წარმოქმნის დამახასიათებელ ყვითელ, ნარინჯისფერ ან მოწითალო-მურა ფერის მცირე ხორკლებს.

დაავადების გავრცელებამ შეიძლება:

• შეამციროს ფოტოსინთეზისათვის საჭირო ფოთლის მწვანე ზედაპირი;
• დააჩქაროს ფოთლების ნაადრევი დაბერება;
• შეამციროს მარცვლის მასა და საბოლოო მოსავალი.

ჟანგას ხშირად თავიდან ქვედა ფოთლებზე ამჩნევენ, შემდეგ კი ინფექცია ზემოთ ვრცელდება. ფოთლის ზედაპირზე ხელის გადასმისას მოწითალო-მურა სპორები შეიძლება ხელზეც დარჩეს.

როგორ ვმართოთ: მნიშვნელოვანია დაავადებისადმი შედარებით გამძლე ჯიშების შერჩევა, ნათესის რეგულარული მონიტორინგი და დაბალანსებული კვება. ჭარბი აზოტით კვებამ შეიძლება დაავადებისათვის ხელსაყრელი პირობები შექმნას.

ნაცარი

ნაცარი ფოთლებსა და ღეროებზე თეთრი, ფქვილისმაგვარი სოკოვანი ნადების სახით ჩნდება. ძლიერი განვითარების შემთხვევაში დაავადება აფერხებს ფოტოსინთეზს და მცენარეს ასუსტებს.

როგორ ვმართოთ: მნიშვნელობა აქვს დაავადებისადმი გამძლე ჯიშების გამოყენებას, ნათესის სწორ აგროტექნიკას და რეგულარულ მონიტორინგს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აზოტოვანი სასუქების გადაჭარბების თავიდან აცილება, რადგან ზედმეტმა აზოტმა შეიძლება შექმნას მკვრივი და დაავადების მიმართ უფრო მგრძნობიარე მცენარეული მასა.

მარცვლეულის მატლი – Armyworm

Armyworm-ის სახელით ცნობილი პეპლის მატლები ხორბლის ფოთლებით იკვებებიან. დაზიანებულ მცენარეს ფოთლებზე არარეგულარული ნახვრეტები, დაკბილული კიდეები და ზოგჯერ ძლიერი ფოთოლცვენაც აღენიშნება.

მატლების ზრდასთან ერთად მათი მიერ მიყენებული ზარალიც შეიძლება გაიზარდოს.

როგორ ვმართოთ: ნათესი რეგულარულად უნდა დათვალიერდეს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ფოთლებზე კვების კვალი ჩნდება. მნიშვნელოვანია სასარგებლო მტაცებელი ორგანიზმების შენარჩუნება. ქიმიური კონტროლი მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში უნდა განხორციელდეს და გამოყენებული პრეპარატი კონკრეტულ კულტურაზე რეგისტრირებული უნდა იყოს.

ჰესიანური ბუზი

ჰესიანური ბუზის მატლები ხორბლის ღეროს ფუძესთან, ფოთლის ვაგინისა და ღეროს შორის იკვებებიან. დაზიანებული მცენარეები შეიძლება გახდნენ:

• სუსტი;
• ჩამორჩენილი ზრდაში;
• ადვილად ჩაწოლადი;
• ცუდად განვითარებული.

ჰესიანური ბუზის წინააღმდეგ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ღონისძიებად გამძლე ჯიშების გამოყენება ითვლება. ასევე მნიშვნელოვანია სწორი თესლბრუნვა და აგროტექნიკური ღონისძიებები.

მავთულა ჭიები

მავთულა ჭიები ხოჭოების — ე.წ. მჭედელა ხოჭოების — ლარვებია. ისინი ნიადაგში ცხოვრობენ და იკვებებიან თესლითა და მცენარის მიწისქვეშა ნაწილებით.

დაზიანების ნიშნებია:

• არათანაბარი აღმოცენება;
• აღმონაცენის დაღუპვა;
• ფესვების დაზიანება;
• ნათესში ცალკეული გამოტოვებული უბნების გაჩენა.

როგორ ვმართოთ: მნიშვნელოვანია კონკრეტული ნაკვეთის ისტორიის ცოდნა, თესლბრუნვა, ნიადაგის სათანადო მომზადება და მხოლოდ იმ შემთხვევაში თესლის დამუშავება, თუ შესაბამისი პრეპარატი კულტურაზე რეგისტრირებულია.

ხორბლის ბუზღუნა – Wheat Midge

ხორბლის ბუზღუნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ყვავილობისა და მარცვლის განვითარების პერიოდში. მისი მატლები განვითარებადი მარცვლით იკვებებიან, რის გამოც შესაძლებელია მოსავლის როგორც რაოდენობრივი, ისე ხარისხობრივი დანაკარგი.

როგორ ვმართოთ: განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ნათესს ყვავილობის პერიოდში — სწორედ ამ დროს არის მცენარე განსაკუთრებით მგრძნობიარე. გადაწყვეტილება მავნებლის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ უნდა ეფუძნებოდეს მონიტორინგის შედეგებსა და ეკონომიკურ ზღვარს.

ხორბლის დაცვის მთავარი პრინციპი

ხორბლის ნათესში ყველა გაყვითლებული ფოთოლი ბუგრის ნიშანი არ არის და ყველა ლაქა სოკოვანი დაავადების სიმპტომი არ არის. მსგავსი გარეგნული ნიშნები სხვადასხვა მიზეზს შეიძლება ჰქონდეს – მავნებელს, დაავადებას, კვების დარღვევას, ტენიანობის პრობლემას ან სხვა სტრესს.

ამიტომ პრეპარატის შერჩევამდე აუცილებელია პრობლემის ზუსტად იდენტიფიცირება.

ფერმერისთვის მარტივი წესი

ჯერ დიაგნოზი – შემდეგ პრეპარატი.

რეგულარული მონიტორინგი საშუალებას იძლევა პრობლემა ადრეულ ეტაპზე გამოვლინდეს და თავიდან ავიცილოთ როგორც მოსავლის მნიშვნელოვანი დანაკარგი, ისე ზედმეტი ხარჯი. მავნებლების წინააღმდეგ ბრძოლაში სასარგებლო ორგანიზმების დაცვა და ეკონომიკური ზღვრის გათვალისწინება ინტეგრირებული დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.

შენიშვნა: მავნებლებისა და დაავადებების გამოვლინება დამოკიდებულია ხორბლის ჯიშზე, ამინდზე, ნიადაგზე და მცენარის განვითარების ფაზაზე.

კონკრეტული ქიმიური საშუალების გამოყენებამდე აუცილებელია ადგილობრივი დიაგნოზის დადასტურება და მხოლოდ კულტურაზე რეგისტრირებული პრეპარატის ეტიკეტით განსაზღვრული გამოყენების წესების დაცვა.

მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა