შავი ზღვის „ცოცხალი განძი“ _ ანადრომული სახეობები საფრთხეშია
შავი ზღვის აუზი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რეგიონია მიგრირებადი – ანადრომული თევზებისათვის. ეს არის თევზები, რომლებიც ცხოვრობენ ზღვაში, თუმცა გასამრავლებლად (ტოფობისთვის) მდინარეების მტკნარ წყლებს იყენებენ.
დღეს ეს ბუნებრივი ციკლი სერიოზული ანთროპოგენული – ადამიანის მიერ ხელოვნურად შექმნილი საფრთხის წინაშე დგას.
ზუთხისებრნი – გადაშენების პირას მყოფი სახეობაა.
შავი ზღვის აუზის ყველაზე ძვირფასი და ამავდროულად ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფი ზუთხისებრთა ოჯახია (Acipenseridae). საქართველოში ისტორიულად გავრცელებული იყო 6 სახეობა: სვია, რუსული ზუთხი, ტარაღანა, ფორა, ზუთხი და ატლანტური ზუთხი.
დღეს მთელი შავი ზღვის აუზში მდინარე რიონი ერთ-ერთ ბოლო თავშესაფრად რჩება, სადაც ზუთხისებრნი ჯერ კიდევ ახერხებენ ბუნებრივ გამრავლებას. თუმცა, მათი პოპულაცია კრიტიკულ ზღვარზეა:
- ბუნებრივი ბარიერები: ჰიდროელექტროსადგურების მშენებლობა თევზსავალი გზების გარეშე წყვეტს მიგრაციის მარშრუტებს;
- ბრაკონიერობა: მიუხედავად მკაცრი აკრძალვისა (ყველა სახეობა შეტანილია „წითელ ნუსხაში“), უკანონო თევზჭერა კვლავ გამოწვევად რჩება.
შავი ზღვის ორაგული და ქაშაყი
გარდა ზუთხისა, ჩვენს აუზში მნიშვნელოვანი ანადრომული სახეობებია:
- შავი ზღვის ორაგული (Salmo labrax): რომელიც ტოფობისთვის მდინარეების ზემო წელში ადის. მისი პოპულაციის აღდგენა პირდაპირ უკავშირდება მდინარეების ეკოლოგიურ სისუფთავეს.
- შავი ზღვის ქაშაყი (Alosa immaculata): ეს სახეობა მასობრივ მიგრაციას ახორციელებს დუნაისა და დნეპრისკენ, თუმცა ეკოსისტემურ ჯაჭვში საქართველოს სანაპირო ზოლშიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.
რა კეთდება და რა არის საჭირო?
საქართველო აქტიურად თანამშრომლობს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან (მაგ. WWF, FAO) ზუთხისებრთა მონიტორინგისა და დაცვის მიზნით.
- ხელოვნური აღწარმოება: თევზსაშენებში სერტიფიცირებული სადედე გუნდების შექმნა და ლიფსიტების მდინარეებში გაშვება პოპულაციის გადარჩენის ერთ-ერთი გზაა.
- მდინარეების დაცვა: რიონის ქვემო წელის, როგორც კრიტიკული ჰაბიტატის, მკაცრი დაცვა და ინერტული მასალების (ქვიშა-ხრეშის) მოპოვების დარეგულირება.
რედაქციიდან: მიგრირებადი თევზების დაცვა მხოლოდ გარემოსდამცველების საქმე არ არის. ეს არის ეკონომიკური სტაბილურობის საკითხიც – ჯანსაღი ეკოსისტემა ნიშნავს მდგრად მეთევზეობასა და ტურიზმს. ჩვენი მდინარეები შავი ზღვის არტერიებია და მათი გამტარიანობის შენარჩუნება მომავალი თაობების წინაშე ჩვენი ვალდებულებაა.