რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება ვაშლის ახალი ჯიშის შერჩევისას?
ახალი ვაშლის ჯიშის ბაღში გაშენება გრძელვადიანი გადაწყვეტილებაა. ნერგის შეძენამდე მხოლოდ ნაყოფის გარეგნობით, ზომით ან მაღალი საბაზრო ფასით ხელმძღვანელობა სარისკოა.
ჯიშის შერჩევისას აუცილებელია შეფასდეს მისი შესაბამისობა კონკრეტული მიკროზონის კლიმატთან, ნიადაგთან, საძირესთან, დაავადებების გავრცელების პირობებთან და რეალიზაციის ბაზართან.
- კლიმატურ პირობებთან ადაპტაცია
პირველ რიგში უნდა გაირკვეს, რამდენად შეესაბამება ჯიში კონკრეტული ტერიტორიის კლიმატს.
გასათვალისწინებელია:
- ზამთრის მინიმალური ტემპერატურები;
- საგაზაფხულო გვიანი წაყინვების რისკი;
- ზაფხულის მაღალი ტემპერატურა;
- გვალვის ხანგრძლივობა;
- ტენიანობის რეჟიმი;
- ჯიშის მოთხოვნა ზამთრის სიცივის დაგროვების მიმართ.
საქართველოს პირობებში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გვიანი გაზაფხულის წაყინვებისადმი მგრძნობელობა, რადგან ადრეულად მოყვავილე ჯიშები ამ პერიოდში შეიძლება სერიოზულად დაზიანდეს.
- დაავადებებისა და მავნებლებისადმი გამძლეობა
სასურველია ისეთი ჯიშების შერჩევა, რომლებიც ძირითადი დაავადებების მიმართ მაღალი ბუნებრივი ან გენეტიკური გამძლეობით გამოირჩევა.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
- ვაშლის ქეცისადმი გამძლეობას;
- ნაცრისფერი ნადების გამომწვევი დაავადებებისადმი გამძლეობას;
- ბაქტერიული დაავადებების მიმართ მგრძნობელობას;
- ნაყოფის ლპობისადმი გამძლეობას.
დაავადებებისადმი გამძლე ჯიში ფერმერს მცენარეთა დაცვის ღონისძიებების ოპტიმიზაციისა და ზოგ შემთხვევაში აგროქიმიური დამუშავებების რაოდენობის შემცირების საშუალებას აძლევს.
- ნაყოფის ხარისხი
საბაზრო წარმატებისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ დიდი და ლამაზი ნაყოფი, არამედ მისი გემოვნური და ტექნოლოგიური თვისებები.
შეფასებისას ყურადღება მიაქციეთ:
- ნაყოფის საშუალო მასას;
- შეფერილობასა და გარეგნულ იერს;
- რბილობის სიმკვრივეს;
- წვნიანობას;
- შაქრიანობას;
- მჟავიანობას;
- შაქარ-მჟავიანობის ბალანსს;
- არომატს;
- მოსავლის აღების შემდეგ ხარისხის შენარჩუნებას.
მაღალი შაქრიანობა თავისთავად არ ნიშნავს საუკეთესო გემოს — მომხმარებლისთვის მნიშვნელოვანია სიტკბოს, მჟავიანობის, არომატისა და ტექსტურის ჰარმონიული კომბინაცია.
- მოსავლის აღების დრო
ჯიშის სიმწიფის პერიოდი უნდა შეესაბამებოდეს როგორც ფერმერის წარმოების გეგმას, ისე ბაზრის მოთხოვნას.
საადრეო ჯიშები საშუალებას იძლევა პროდუქცია ბაზარზე მაშინ გამოვიდეს, როდესაც სეზონური კონკურენცია შედარებით დაბალია. საგვიანო ჯიშები კი შეიძლება განსაკუთრებით საინტერესო იყოს შენახვისა და ზამთარ-გაზაფხულის პერიოდში რეალიზაციისთვის.
ამიტომ სასურველია მეურნეობაში სხვადასხვა სიმწიფის პერიოდის ჯიშების კომბინაცია, რაც მოსავლის აღების სამუშაოებსაც ანაწილებს და ბაზარზე მიწოდების პერიოდსაც ახანგრძლივებს.
- შენახვის უნარი
თუ პროდუქციის რეალიზაცია მხოლოდ მოსავლის აღებისთანავე არ იგეგმება, აუცილებელია ჯიშის შენახვისუნარიანობის შეფასება.
მნიშვნელოვანია დადგინდეს:
- რამდენ ხანს ინარჩუნებს ნაყოფი სიმკვრივეს;
- რამდენად სწრაფად კარგავს ტენიანობასა და მასას;
- ინარჩუნებს თუ არა გემოსა და არომატს;
- რამდენად მგრძნობიარეა შენახვისას ფიზიოლოგიური დარღვევების მიმართ;
- როგორ რეაგირებს კონტროლირებად ატმოსფეროში შენახვაზე.
ხანგრძლივი შენახვის უნარი ფერმერს საშუალებას აძლევს პროდუქცია ბაზარზე უფრო ხელსაყრელ პერიოდში გაიტანოს.
- მოსავლიანობა და ნაყოფმსხმოიარობის სტაბილურობა
მხოლოდ ერთი წლის მაღალი მოსავალი საკმარისი მაჩვენებელი არ არის.
სასურველია შეფასდეს:
- საშუალო მოსავლიანობა რამდენიმე წლის განმავლობაში;
- ნაყოფმსხმოიარობის სტაბილურობა;
- პერიოდული მსხმოიარობისკენ მიდრეკილება;
- ნაყოფის ზომის ერთგვაროვნება;
- ტოტების დატვირთვისადმი გამძლეობა.
ფერმერისთვის უფრო ღირებულია სტაბილური და პროგნოზირებადი მოსავალი, ვიდრე ერთ წელს განსაკუთრებულად მაღალი, მაგრამ შემდეგ მკვეთრად შემცირებული პროდუქტიულობა.
- საძირესთან თავსებადობა
ჯიშის არჩევა არ უნდა მოხდეს საძირის გათვალისწინების გარეშე.
საძირე გავლენას ახდენს:
- ხის ზრდის სიძლიერეზე;
- ბაღში დარგვის სქემაზე;
- მსხმოიარობის დაწყების დროზე;
- მოსავლიანობაზე;
- ნიადაგისა და ტენის მიმართ ხის რეაქციაზე;
- ხის სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და საყრდენი სისტემის საჭიროებაზე.
ინტენსიური ბაღისთვის ერთი და იგივე ჯიში სხვადასხვა საძირეზე განსხვავებულ შედეგს შეიძლება იძლეოდეს.
- დამტვერიანება
ბაღის გაშენებამდე აუცილებელია დადგინდეს, არის თუ არა ჯიში თვითდამტვერავი და რომელი ჯიშები შეიძლება გამოიყენოს ფერმერმა დამამტვერიანებლად.
გასათვალისწინებელია:
- ყვავილობის პერიოდის თანხვედრა;
- დამამტვერიანებელი ჯიშების თავსებადობა;
- ფუტკრებისა და სხვა დამმტვერიანებელი მწერების აქტივობის პირობები;
- ბაღში ჯიშების განლაგება.
არასწორად შერჩეულმა ჯიშობრივმა კომბინაციამ შესაძლოა ნაყოფის გამონასკვის შემცირება გამოიწვიოს.
- წარმოების დანახარჯები
ახალი ჯიში უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ იმით, თუ რამდენად ძვირად იყიდება მისი ნაყოფი, არამედ რამდენი ჯდება მისი წარმოება.
ფერმერმა წინასწარ უნდა შეაფასოს:
ნერგი; დარგვა; საძირე/საყრდენი სისტემა; გასხვლა; გამოკვება; მორწყვა; მცენარეთა დაცვა; მოსავლის აღება; დახარისხება; შენახვა; შეფუთვა და საბოლოო წარმოების თვითღირებულება.
თუ ახალი ჯიში მოითხოვს განსაკუთრებით ინტენსიურ ხელით შრომას, მისი მაღალი საბაზრო ფასი შესაძლოა დამატებით ხარჯებს სრულად ვერ ანაზღაურებდეს.
- ბაზარი ყველაზე მნიშვნელოვანი საბოლოო კრიტერიუმია.
ჯიშის შერჩევამდე ფერმერმა უნდა იცოდეს, ვის მიჰყიდის მომავალ მოსავალს.
ადგილობრივი ბაზრისთვის შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს გემო, გარეგნობა და ხელმისაწვდომი ფასი, ხოლო საექსპორტო ბაზრისთვის: კალიბრი, შეფერილობა, შენახვისუნარიანობა, ტრანსპორტაბელობა და ერთგვაროვანი ხარისხი.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს იმასაც, თუ რამდენად ცნობილია კონკრეტული ჯიში მომხმარებლისთვის. სრულიად ახალი ჯიშის შემთხვევაში შესაძლოა საჭირო გახდეს დამატებითი მარკეტინგული ძალისხმევა.
ნერგის შეძენამდე საკუთარ თავს დაუსვით 10 კითხვა:
- შეესაბამება თუ არა ჯიში ჩემი ნაკვეთის კლიმატს?
- რამდენად მგრძნობიარეა გვიანი წაყინვების მიმართ?
- რამდენად გამძლეა ძირითადი დაავადებების მიმართ?
- შეესაბამება თუ არა ჯიში ჩემს ნიადაგსა და შერჩეულ საძირეს?
- სჭირდება თუ არა სხვა ჯიში დამტვერვისთვის?
- როდის მწიფდება და ემთხვევა თუ არა ეს პერიოდი ჩემს საბაზრო გეგმას?
- რამდენ ხანს ინახება და რამდენად კარგად იტანს ტრანსპორტირებას?
- რამდენად სტაბილურია მისი მოსავლიანობა?
- რა იქნება ერთი კილოგრამი პროდუქციის სავარაუდო თვითღირებულება?
- არსებობს თუ არა ამ ჯიშზე რეალური მოთხოვნა ჩემს სამიზნე ბაზარზე?
მთავარი რეკომენდაცია
ახალი ჯიში პირდაპირ დიდ ფართობზე არ უნდა დაირგოს. პრაქტიკული მიდგომაა, პირველ ეტაპზე ადგილობრივ პირობებში მცირე საცდელ ნაკვეთზე მისი გამოცდა. რამდენიმე სეზონის განმავლობაში უნდა შეფასდეს მისი ზრდა-განვითარება, ყვავილობა, ნაყოფის გამონასკვა, მოსავლიანობა, დაავადებებისადმი გამძლეობა, ნაყოფის ხარისხი, შენახვის უნარი და ეკონომიკური შედეგი.
მხოლოდ ასეთი შეფასების შემდეგ არის მიზანშეწონილი ახალი ჯიშის ფართომასშტაბიან კომერციულ ბაღში გაშენება.