არალეგალური საწარმოები და სახიფათო სურსათი ქართულ ბაზარზე

ჩვენი ყოველდღიური კვების რაციონი — იქნება საუზმეზე ყველი, ბავშვისთვის ნაყიდი ფრინველის ხორცი თუ სადღესასწაულო სუფრისთვის სტუმრებისთვის გასამასპინძლებელი გოჭი, სულ უფრო ხშირად ხდება ჯანმრთელობისთვის საშიში.

მაშინ, როდესაც სახელმწიფო ევროპულ სტანდარტებთან დაახლოებასა და სურსათის უვნებლობის გამკაცრებაზე ლაპარაკობს, ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში კუსტარულად, ანტისანიტარიულ გარემოში მოწყობილი ფარული საწარმოების მთელი ქსელი მუშაობს.

ბოლო პერიოდში სურსათის ეროვნული სააგენტოს (სეს) მიერ ჩატარებული რეიდები აჩვენებს, რომ არალეგალური ბიზნესი მარტო გადასახადებს კი არ მალავს, არამედ პირდაპირ საფრთხეს უქმნის ადამიანების სიცოცხლეს. სამტრედია, გორი, აბაშა — ეს იმ გეოგრაფიული არეალის მხოლოდ მცირე ნაწილია, საიდანაც არაკეთილსინდისიერი „ბიზნესის“ მიერ წარმოებული მომწამვლელი პროდუქტი პირდაპირ დახლებზე და ჩვენს სუფრაზე ხვდება.

ბოლო პერიოდის საგანგაშო ქრონიკა

სურსათის ეროვნული სააგენტოს რეგიონულმა დეპარტამენტებმა ამ დღეებში მორიგი რამდენიმე მსხვილი დარღვევა გამოავლინეს, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ არალეგალური წარმოება ქვეყანაში სისტემურ ხასიათს ატარებს:

• აბაშა — თავისუფლების ქუჩა N67-ში, ინდმეწარმე ნ. ბ-ს ობიექტზე არაგეგმური შემოწმებისას დადგინდა, რომ რძის პროდუქტების წარმოება სავალდებულო აღიარების გარეშე ხდებოდა. სათავსოებში დაფიქსირდა კრიტიკული შეუსაბამობები და მომხმარებლისთვის სურსათის შესახებ ინფორმაციის მიწოდების წესის უხეში დარღვევა.

• სამტრედია — დიდგორის ქუჩასა და ამავე ქუჩის მე-3 შესახვევში ფიზიკური პირები მ. დ. და ა. ღ. სრულიად არალეგალურად, ყოველგვარი რეგისტრაციისა და ვეტერინარული ზედამხედველობის გარეშე კლავდნენ გოჭებს შემდგომი რეალიზაციისთვის.

• გორი — სოფელ პატარა გარეჯვარში, ფიზიკური პირი ნ.მ. კუსტარულად მოწყობილ სივრცეში, ელემენტარული ჰიგიენური ნორმების დარღვევით კლავდა და ბაზარზე გაჰქონდა ფრინველის ხორცი. ბიზნესი ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრშიც კი არ ფიგურირებდა.

ყველა აღნიშნულ შემთხვევაში სააგენტომ წარმოება შეაჩერა, მეწარმეები დააჯარიმა, ხოლო მავნე და საეჭვო სურსათი დალუქა და გასანადგურებლად გადაიტანა.

რა საფრთხეს შეიცავს არალეგალური წარმოება?

მსგავსი უკანონო ქმედებები სცილდება უბრალო ეკონომიკური დანაშაულის ფარგლებს და მომხმარებლებისთვის რამდენიმე კრიტიკულ საფრთხეს შეიცავს.

სავალდებულო აღიარებისა და ვეტერინარული კონტროლის გარეშე მოქმედი სასაკლაოები პირდაპირი წყაროა ისეთი მომაკვდინებელი დაავადებების გავრცელებისა, როგორებიცაა ჯილეხი (ციმბირის წყლული), ბრუცელოზი, სალმონელოზი და ტუბერკულოზი. კუსტარულ პირობებში დაკლული ცხოველის ხორციდან ეს დაავადებები მომენტალურად გადადის ადამიანზე. რძის პროდუქტების შემთხვევაში კი, თერმული დამუშავების წესების დარღვევამ და ანტისანიტარიამ შეიძლება გამოიწვიოს მასობრივი ტოქსიკოინფექციები.

არალეგალურ საწარმოებში არავინ აკონტროლებს პროდუქტში ანტიბიოტიკების, ჰორმონებისა თუ მავნე ქიმიური დანამატების შემცველობას. მეტიც, აბაშაში გამოვლენილი დარღვევა (მარკირების წესის დარღვევა) ნიშნავს, რომ მომხმარებელმა საერთოდ არ იცის, რას ყიდულობს — პროდუქტი დამზადებულია ნატურალური რძისგან თუ ტექნიკური პალმის ზეთისაგან.

ბაზარზე დამკვიდრებულია უსამართლო კონკურენცია, არალეგალები არ იხდიან გადასახადებს, არ ხარჯავენ ფულს ლაბორატორიულ შემოწმებებსა და თანამედროვე ტექნოლოგიებში, რითაც ბაზარზე ფასების დემპინგს (ხელოვნურ დაწევას) ახდენენ. ეს კი აზარალებს იმ კეთილსინდისიერ ქართველ მეწარმეებს, რომლებიც მილიონობით ლარის ინვესტიციას დებენ უვნებლობის სტანდარტების დასაცავად.

როგორ იმოქმედოს სახელმწიფომ?

მხოლოდ პერიოდული დაჯარიმებები და საწარმოო პროცესის დროებითი შეჩერება პრობლემას ვერ წყვეტს. ხშირად, დაჯარიმებული სუბიექტები სხვა მისამართზე, ახალი სახელით აგრძელებენ იატაკქვეშა საქმიანობას. ამიტომ სახელმწიფოს მხრიდან საჭიროა კომპლექსური და მკაცრი მიდგომა:

• სანქციების მკვეთრად გამკაცრება და სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება: ფარული სასაკლაოს მოწყობა ან არალეგალური რძის საამქროს მართვა უნდა გათანაბრდეს დივერსიასთან მოსახლეობის ჯანმრთელობის წინააღმდეგ. ფულადი ჯარიმების ნაცვლად, განმეორებითი დარღვევისას, კანონმდებლობამ უნდა გაითვალისწინოს უფრო მკაცრი პასუხისმგებლობა.

• მიკვლევადობის ციფრული სისტემის მკაცრად ამოქმედება: ბაზარზე ვერ უნდა ხვდებოდეს ვერცერთი კილოგრამი ხორცი ან ყველი, რომელსაც არ გააჩნია სპეციალური ციფრული შტრიხკოდი. ეს კოდი მომხმარებელსა და მაკონტროლებელს საშუალებას მისცემს ტელეფონით ნახოს, კონკრეტულად რომელ ფერმაში გაიზარდა ცხოველი და რომელ ლიცენზირებულ სასაკლაოზე დაიკლა იგი.

• მკაცრი კონტროლი სარეალიზაციო პუნქტებზე: სეს-მა აქცენტი უნდა გადაიტანოს არა მხოლოდ საწარმოების ძებნაზე, არამედ იმ აგრარულ ბაზრებსა და ე.წ. „უბნის მაღაზიებზე“, რომლებიც არალეგალურ პროდუქციას ჩრდილოვანი გზებით იბარებენ. ასეთი ობიექტების თანამონაწილეებად აღიარება ბუნებრივად ჩაკეტავს არალეგალური სურსათის გასაღების ბაზარს.

• მომხმარებელთა ცნობიერების ამაღლება და წახალისება: სახელმწიფო დონეზე უნდა დაიწყოს კამპანია, რომელიც ასწავლის მოქალაქეებს, როგორ მოითხოვონ ხორცის ვეტერინარული ფორმა N2 და როგორ აირიდონ თავიდან საფრთხე. ასევე უნდა შეიქმნას მარტივი აპლიკაცია, სადაც მოქალაქე ანონიმურად დააფიქსირებს ეჭვმიტანილ იატაკქვეშა საწარმოებს.

სურსათის უვნებლობა ეროვნული უსაფრთხოების განუყოფელი ნაწილია. სანამ სახელმწიფო არალეგალურ ბიზნესს „ეკონომიკურ წვრილმანად“ მიიჩნევს, თითოეული ჩვენგანის ჯანმრთელობა ყოველდღიური საფრთხის ქვეშ დარჩება. დროა, რეგულაციები ქაღალდიდან რეალურ, შეუვალ ქმედებებად იქცეს.