ქიმიის როლი სოფლის მეურნეობაში

გასული საუკუნის მეორე ნახევრიდან, მსოფლიო მასშტაბით სოფლის მეურნეობის სფეროში მნიშვნელოვნად გაიზარდა ქიმიური ელემენტებისა და ნაერთების გამოყენების მაჩვენებელი. ნიადაგების ნაყოფიერების შემცირების გამო, სოფლის მეურნეობის დარგის მეცნიერები და სპეციალისტები, მოსავლიანობის ამაღლების მიზნით, იძულებული გახდნენ, სხვადასხვა მეთოდებით გაამდიდრონ ნიადაგების სტრუქტურა და ნაყოფიერება. ბოლო პერიოდში მკაფიოდ გამოიკვეთა ერთ-ერთი ასეთი მიმართულება, რომელიც ცნობილია „სოფლის მეურნეობის ქიმიზაციის” სახელით.

„ქიმიზაცია” ზოგადად სამეცნიერო-ტექნიკური პროგრესის ერთ-ერთი მიმართულებაა, რომელიც დაფუძნებულია სხვადასხვა სფეროში, ქიმიური ნივთიერებების, პროცესების და მეთოდების გამოყენებაზე.

სოფლის მეურნეობაში დღეს ქიმიზაციის შემდეგი ძირითადი მიმართულებებია:

— მაკრო და მიკრო მინერალური სასუქების და საკვები ფოსფატების წარმოება;

— მცენარეთა დაცვის ქიმიური საშუალებების (ჰერბიციდების, ზოოციდების, ინსექტიციდების და ა.შ.) გამოყენება;

— ნიადაგში, მისი სტრუქტურის გაუმჯობესების მიზნით, კირის, თაბაშირის და სხვა ნივთიერებების შეტანა;

— მცენარის ზრდისა და მსხმოიარობის სტიმულატორების გამოყენება მემცენარეობაში.

— პოლიმერული მასალების წარმოება და გამოყენება სოფლის მეურნეობაში;

— სოფლის მეურნეობაში ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტების წარმოების მეთოდების დანერგვა;

— ცხოველების პროდუქტიულობის გაზრდა სტიმულატორებით და სპეციალური საკვები დანამატებით.

I. სასუქების გამოყენება და მათი კლასიფიკაცია

მინერალური სასუქების გამოყენების ეფექტურობა მნიშვნელოვნად მაღალია იმ შემთხვევაში, როდესაც ისინი გამოიყენებიან პარალელურად სხვა აგროტექნიკურ ღონისძიებებთან ერთად. ხანგრძლივი ექსპლუატაციის შედეგად ნიადაგი გაღარიბდა. ეს პრობლემა მსოფლიო მასშტაბისაა. ნიადაგებს უკან არ უბრუნდება მინერალური ნივთიერებების 90%, რომელიც მათგან მცენარეების მიერ გამოიწოვება.

დედამიწაზე მოსახლეობის ზრდამ საკვები პროდუქტების წარმოების მნიშვნელოვანი ზრდა განაპირობა, რამაც თავის მხრივ გამოიწვია ნიადაგიდან სასარგებლო მინერალური ნივთიერებების გამოტანა და შესაბამისად მათი გამოფიტვა. ასეთი ნიადაგები გვაძლევენ დაბალი ბიოლოგიური ხარისხის საკვებ ნივთიერებებს, რომლებიც შესაბამისად ამცირებს ადამიანების ენერგიას და მათ სიცოცხლისუნარიანობას. როგორც აღვნიშნეთ ნიადაგების სტრუქტურისა და ნაყოფიერების ამაღლების ერთ-ერთი იძულებითი მიმართულება ქიმიური ნივთიერებების გამოყენებაა, მაგრამ უნდა გვახსოვდეს, რომ სოფლის მეურნეობაში მინერალური სასუქების და პესტიციდების არასწორი და ზედმეტი დოზით გამოყენება ასევე მნიშვნელოვან უარყოფით ეფექტს გვაძლევს, ვინაიდან ის მიღებულ პროდუქციაში ნიტრიტების და ნიტრატების სიჭარბეს, ასევე წყალსაცავების, ზღვებისა და ოკეანეების დაბინძურებას იწვევს.

სოფლის მეურნეობაში გამოყენებული სასუქები შემდეგ ჯგუფებად იყოფა: მინერალური, ორგანული, ორგანო-მინერალური და ბაქტერიული.

მინერალური სასუქები — არაორგანული ნივთიერებებია (ძირითადად მარილები), რომლებიც შეიცავენ მცენარისათვის აუცილებელ საკვებ ელემენტებს. მათი მიღება ხდება არაორგანული ნედლეულის ქიმიური ან მექანიკური დამუშავებით. ისინი შემადგენლობის მიხედვით იყოფიან: აზოტოვან, ფოსფოროვან, კალიუმიან და მიკროსასუქებად (ბორის, მოლიბდენიანი და სხვა).

ორგანული სასუქები — რომლებშიც მცენარისათვის საჭირო მკვებავი ელემენტები არის მცენარეული და ცხოველური წარმოშობის ნივთიერებებში (ნაკელი, ტორფი, ფეკალიები, კომტინი, საკვები ნარჩენები და სხვა).

ორგანო-მინერალური სასუქები — ერთდროულად შეიცავს ორგანულ და მინერალურ ნივთიერებებს. მათი მიღება ხდება ორგანული ნივთიერებების (ტორფის, მურა ნახშირის, ფიქალების), ამიაკის და ფოსფორის მჟავით დამუშავების შედეგად, ან ორგანული ნივთიერებების (ტორფის ან ნაკელის) ფოსფოროვან სასუქებთან შერევით.

ბაქტერიული სასუქები პრეპარატებია, რომლებიც შეიცავენ ნიადაგის ორგანული ნივთიერებების მაფიქსირებელ მიკროორგანიზმებს (აზოტობაქტერიები, ნიადაგის ნიტრაგინი და სხვა).

აგრეგატული მდგომარეობის მიხედვით სასუქები შეიძლება იყოს:

— მყარი;  — თხევადი;  — სუსპენზია.

აგროტექნიკური ზემოქმედების მიხედვით ისინი შეიძლება დავყოთ:

პირდაპირ, ირიბ, მცენარის ზრდის მარეგულირებელ პრეპარატებად.

II. პირდაპირი ზემოქმედების სასუქები უშუალოდ მცენარის კვებისათვის გამოიყენება. ისინი შეიცავს აზოტს, ფოსფორს, კალიუმს, მაგნიუმს, გოგირდს, რკინას და მიკროელემენტებს (B, M, Cu, Zn).

პირდაპირი ზემოქმედების სასუქები იყოფა: ა) მარტივ, რომლებიც შეიცავს კვების ერთ-ერთ ელემენტს: აზოტს, ფოსფორს, კალიუმს, მოლიბდენს და ა.შ. ესენი თავის მხრივ ისინი იყოფიან:

აზოტოვან სასუქებად, რომლებიც განსხვავდება აზოტის ნაერთების ფორმით (ამიაკური, ნიტრატული, ამიდური, მათი ნარევები და სხვ.);

ფოსფოროვან სასუქებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფა წყალში და ორგანულ მჟავებში მათი ხსნადობის მიხედვით.

წყალში ხსნადი სასუქებია: ჰიდროფოსფატები; წყალში უხსნადი სასუქები (პრეციპიტატები) იხსნებიან ლიმონის მჟავისა და მისი მარილების ხსნარებში. წყალში ძნელად ხსნადი სასუქები (ფოსფორიტული ფქვილი და მარტივი სუპერფოსფატი).

— კალიუმიანი სასუქები იყოფა: ნედლ მარილებად (კაინიტისა და სილვინიტის მარილები), კონცენტრირებულ მარილებად, რომლებიც მიღებულია ბუნებრივი კალიუმის მარილების (KCL, K2SO4)  გადამუშავებით, ნაცარი (მერქნის და ტორფის) K2CO3 (პოტაშის) შემცველი.

— მიკრო სასუქები ტექნიკური ნაერთებია, რომლებიც შეიცავს მიკროელემენტებს B (OH)3;  H3BO3; ამონიუმის მოლიბდატი   (NH4)2MO4 და სხვა.

ბ) კომპლექსური სასუქები: შეიცავს ორ მკვებავ ელემენტს მაინც.

III. ირიბი ზემოქმედების სასუქები გამოიყენება ნიადაგზე ქიმიური, ფიზიკური, მიკრობიოლოგიური ზემოქმედებისა და სასუქების გამოყენების პირობების გაუმჯობესების მიზნით. მაგალითად, ნიადაგის მჟავიანობის განეიტრალებისათვის გამოიყენება დაფქვილი კირქვა, დოლომიტი, ჩამქრალი კირი, ნიადაგის მჟავიანობის ასამაღლებლად გამოიყენება ნატრიუმის ჰიდროსულფიტი (NaHSO3).

  1. IV. ნიადაგის ქიმიური მელიორაცია

ნიადაგის ქიმიური მელიორაცია ტარდება მაღალი მჟავიანობის ან ტუტიანობის შემთხვევაში. პირველ შემთხვევაში ტარდება მოკირიანება (CaCO3)  ხოლო მეორე შემთხვევაში მოთაბაშირება (CaSO4 2H2O).

  1. V. მცენარეთა დაცვის ქიმიური საშუალებები.

ყოველწლიურად მავნებლების, სარეველების და სხვადასხვა დაავადებების გამო მსოფლიო მოსავლის 24% კარგავს. სოფლის მეურნეობის ზარალი ყოველწლიურად 70 მილიარდ დოლარს აჭარბებს, ამიტომ მავნებლებთან, სარეველებთან და დაავადებებთან საბრძოლველად სოფლის მეურნეობაში იყენებენ  ათეულ ათასობით ტონა პესტიციდებს. რაც ყოველწლიურად ასიათასობით ტონა მოსავლის შენარჩუნების საშუალებას იძლევა.

დანიშნულების მიხედვით პესტიციდები იყოფა:

— ინსექტიციდებად (მავნე მწერებთან საბრძოლველად);

— ფუნგიციდებად (მცენარისა და ნიადაგის სოკოვანი დაავადებების სამკურნალოდ);

— ჰერბიციდებად (სარეველების გასანადგურებლად);

— ბაქტერიოციდებად (მავნე მიკროორგანიზმების მოსაპოვებლად);

— ზოოციდებად (მღრღნელების მოსასპობად);

— სქესობრივ ატრაქტანტებად (მავნებლების სატყუარა და მათი განადგურება);

— რეპელენტებად (მავნე მწერების შესაშინებლად და მცენარიდან მოსაშორებლად);

— ჰემოსტერილიანტებად (მავნე მწერების სტერილიზაციისათვის).

პესტიციდების ფართო მასშტაბით გამოყენება იძლევა არა მარტო მოსავლიანობის ზრდას, არამედ იწვევს ისეთ უარყოფით მოვლენებს, როგორიცაა: გარეული ცხოველების დაღუპვა მინდვრების პესტიციდებით დამუშავების გამო; პესტიციდების გამოყენების შემდეგ მავნებლების მასიური გამრავლება; პესტიციდებისადმი შეგუებული მავნებლების გამრავლება.

ბუნებაზე პესტიციდების მავნე ზეგავლენის შემცირება შესაძლებელია მავნებლებთან ბრძოლის შემდეგი მეთოდების გამოყენებით:

— კარანტინის მეთოდი (მავნებლების გავრცელების შეზღუდვა);

— სელექციური მეთოდი (მცენარეების და ცხოველების ისეთი ჯიშების გამოყვანა, რომლებიც უძლებს ავადმყოფობას და მავნებლებს);

— აგროტექნიკური მეთოდი (ნიადაგის დამუშავება, თესლბრუნვის შემოღება და ა.შ.);

— ქიმიური მეთოდი (ახალი პესტიციდების შექმნა, მაღალი ამორჩევის და შემდგომი დაშლის უნარით);

— ფიზიკური მეთოდი (ულტრაბგერითი, ულტრაიისფერი და სხვა);

— ბიოლოგიური მეთოდით (მავნებლების ენტომოფაგების და პარაზიტების გამოყენება; მტაცებელი და მწერების მჭამელი ფრინველების და ძუძუმწოვრების გამოყენება; მავნებლების ავადმყოფობის გამომწვევი მიკრობების და ვირუსების გამოყენება).

VI. პესტიციდები

პესტიციდები წარმოადგენენ სხვადასხვა ქიმიურ ნივთიერებებს, რომელთა დანიშნულებაა მავნე ორგანიზმების განადგურება. პესტიციდების ძირითადი ნაწილი წარმოადგენს შხამიან ნივთიერებებს. პესტიციდით მოწამვლა დამღუპველია ფრინველებისათვის, ვინაიდან ფრინველები უფრო მეტად მგრძნობიარენი არიან შხამქიმიკატების მიმართ. პესტიციდებით მოწამვლის შემთხვევაში ფრინველის კვერცხის ნაჭუჭი თხელდება და ის ადვილად ტყდება. პესტიციდები უარყოფით ზეგავლენას ახდენენ ადამიანის ჯანმრთელობაზე. მეცნიერების მიერ დადგენილია, რომ პესტიციდების თითქოსდა „უვნებელი” კვალი საკვებ პროდუქტში ადაბლებენ ავადმყოფობისადმი ადამიანის წინააღმდეგობის უნარს. ორგანიზმში დიდი რაოდენობით დაგროვების შემთხვევაში ისინი იწვევენ ალერგიას, დიათეზს და სხვა დაავადებებს.

პესტიციდების უმრავლესობა მიიღება სინთეზური გზით. მათი გამოყენება რთულია და არაერთგვაროვანი, ერთის მხრივ ადვილად მოვსპობთ მავნებლებს და სარეველებს, მეორეს მხრივ ისინი უარყოფითად მოქმედებენ მცენარეულ და ცხოველურ სამყაროზე, მათ შორის ადამიანზეც. ყველა განვითარებულ ქვეყანაში პესტიციდების გამოყენება კანონით რეგლამენტირებულია, პრაქტიკულად გამოიყენება მხოლოდ მეტ-ნაკლებად უსაფრთხო პრეპარატები. ქიმიური პესტიციდების გამოყენება მიზანშეწონილია მხოლოდ მაშინ, როცა ბიოლოგიური პრეპარატები შედეგს არ გავძლევს.

ჰერბიციდები — წარმოადგენენ სპეციალურ ქიმიურ ნივთიერებებს, რომელთა დანიშნულებაა სარეველების მოსპობა. მოქმედების ხასიათის მიხედვით ისინი არიან მასიური და ამორჩევითი ზემოქმედების. მასიური ზემოქმედების ჰერბიციდები მთლიანად სპობენ სხვადასხვა სახის სარეველებს, ხოლო ამორჩევითი ზემოქმედების ჰერბიციდები სპობენ მცენარეების მხოლოდ გარკვეულ ჯგუფს და უვნებლად ტოვებენ დანარჩენებს. პირველი სახეობის ჰერბიციდები გამოიყენებიან სარეველების მოსასპობად საწარმოო ობიექტებში, აეროდრომებში, საავტომობილო და სარკინიგზო გზების მიდამოებში და სხვა. ამორჩევითი ზემოქმედების ჰერბიციდები სარეველებისაგან კულტურული მცენარეების დასაცავად გამოიყენება.

ჰერბიციდები იყოფიან ორ სახეობად: გარეგანი ზემოქმედების ჰერბიციდები, რომლებიც აზიანებენ სარეველას მიწისზედა ნაწილს და შიგა ზემოქმედების ჰერბიციდები, რომლებიც მთლიანად სპობენ სარეველებს.

ამორჩევითი ჰერბიციდების უპირატესობას წარმოადგენს მათი გამოყენების ფართო არეალი, ამ შემთხვევაში თვით კულტურა რჩება უვნებელი, ხოლო არასასურველი სარეველა მცენარე ნადგურდება. უკანასკნელ წლებში პრაქტიკაში უფრო მეტად გამოიყენება ამორჩევითი ჰერბიციდები, ვინაიდან მათი გამოყენება უფრო ადვილია და ამავე დროს ეკონომიური. ისინი ადვილად სპობენ მრავალწლიან სარეველებსაც კი, რომელთაც გააჩნიათ მძლავრი ფესვთა სისტემა.

ფუნგიციდები — წარმოადგენენ სპეციალურ ქიმიურ ნივთიერებებს, რომელთა დანიშნულებაა მცენარეთა სოკოვანი დაავადებების მოსპობა და სათესლე მასალის შეწამვლა. ფუნგიციდების გამოყენების ძირითადი სფეროა სოკოვანი დაავადებებისაგან ხეხილოვანი, მარცვლეული და ბოსტნეული კულტურების დაცვა. ფუნგიციდები გამოიყენება ფიტოფტოროზთან საბრძოლველად, ისინი ადვილად სპობენ მცენარის ფოთლებზე გავრცელებულ სოკოვან სპორებს.

კომბინირებული ფუნგიციდები გამოიყენებიან მცენარის დაავადებების დროებით (20-30 დღით) შესაჩერებლად. ფუნგიციდების გამოყენება ეფექტურია ალტერნარიოზის წინააღმდეგ. სოკოვანი დაავადებები მნიშვნელოვნად ამცირებენ მოსავლიანობას, ამავე დროს მიღებული პროდუქციის ხარისხი დაბალია. ასეთ შემთხვევაში ფუნგიციდების გამოყენება აუცილებელია.

VII. უსაფრთხოების წესები პესტიციდების გამოყენების დროს.

პესტიციდების უმრავლესობა ადამიანის ორგანიზმში კვების დროს ან  სუნთქვის ორგანოებისა და კანის მეშვეობით ხვდება. პესტიციდებით მოწამვლა განსაკუთრებით სათესლე მასალების დამუშავების დროს არის საშიში, ამიტომ ყველა სამუშაო უნდა ინდივიდუალური დამცველი საშუალებების გამოყენებით ჩატარდეს, პესტიციდებთან მუშაობის ხანგრძლივობა 4 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. 18 წლამდე ასაკის მოზარდების, ასევე ჩვილბავშვიანი და ორსული ქალების მუშაობა პესტიციდებთან აკრძალულია.

მერაბ ებანოიძე.

ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი

ჟურნალი „ახალი აგრარული საქართველო“ #14

40 thoughts on “ქიმიის როლი სოფლის მეურნეობაში

  • 07/07/2021 at 22:47
    Permalink

    No matter if some one searches for his vital thing, therefore he/she needs to be available
    that in detail, thus that thing is maintained over here.

  • 08/07/2021 at 22:51
    Permalink

    Hey I know this is off topic but I was wondering if you knew of any widgets I could add to my blog that automatically tweet
    my newest twitter updates. I’ve been looking for a
    plug-in like this for quite some time and was hoping maybe you would have some experience with something like this.
    Please let me know if you run into anything. I truly enjoy reading your blog and I look forward to your new updates.

  • 09/07/2021 at 07:35
    Permalink

    Hello there, You’ve done an incredible job. I’ll definitely digg it and for my part recommend to my friends.
    I’m sure they’ll be benefited from this web site.

  • 09/07/2021 at 23:04
    Permalink

    If you want to improve your know-how simply keep
    visiting this site and be updated with the hottest information posted
    here.

  • 10/07/2021 at 17:15
    Permalink

    Hi everyone, it’s my first visit at this web page, and piece of writing is truly fruitful designed for me, keep
    up posting such articles.

  • 11/07/2021 at 04:41
    Permalink

    My brother suggested I would possibly like this website.
    He was totally right. This submit truly made my day.
    You cann’t consider just how a lot time I had spent for this information! Thank you!

  • 11/07/2021 at 04:52
    Permalink

    I all the time used to study paragraph in news papers but now as I am a user of internet thus from now
    I am using net for articles or reviews, thanks to
    web.

  • 11/07/2021 at 11:11
    Permalink

    Hello to every body, it’s my first pay a quick visit of
    this website; this website carries awesome and really fine material
    in favor of readers.

  • 11/07/2021 at 16:15
    Permalink

    I’m really enjoying the design and layout of your blog.

    It’s a very easy on the eyes which makes it much more pleasant
    for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create
    your theme? Exceptional work!

  • 11/07/2021 at 18:20
    Permalink

    Useful information. Fortunate me I found your website unintentionally, and I am shocked why this accident did not took place earlier!

    I bookmarked it.

  • 11/07/2021 at 21:03
    Permalink

    I’m truly enjoying the design and layout of your website.
    It’s a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here
    and visit more often. Did you hire out a designer to create your
    theme? Excellent work!

  • 12/07/2021 at 05:38
    Permalink

    I’m amazed, I have to admit. Rarely do I encounter a blog that’s both educative and
    entertaining, and let me tell you, you have hit the nail on the head.
    The problem is something that not enough folks are speaking intelligently about.
    I’m very happy that I stumbled across this in my search for something relating to this.

  • 12/07/2021 at 05:46
    Permalink

    Nice post. I learn something totally new and challenging on sites I stumbleupon every day.
    It will always be interesting to read content from other authors and
    practice something from other websites.

  • 12/07/2021 at 06:56
    Permalink

    Can I simply just say what a relief to find a person that genuinely
    knows what they’re talking about on the web. You definitely know how to bring an issue to light and make it important.
    A lot more people ought to read this and understand this side of the story.

    I was surprised you are not more popular since you surely possess
    the gift.

  • 12/07/2021 at 08:05
    Permalink

    Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it.
    Look advanced to far added agreeable from you! By the way, how could we communicate?

  • 12/07/2021 at 08:58
    Permalink

    That could be sportsbooks like FOX Bet or SBK,
    which gets its odds from a betting exchange in London.

  • 12/07/2021 at 09:39
    Permalink

    Link exchange is nothing else however it is only placing the other person’s website link on your page
    at appropriate place and other person will also do similar for you.

  • 12/07/2021 at 13:16
    Permalink

    With havin so much written content do you ever run into any issues of plagorism or copyright infringement?
    My site has a lot of exclusive content I’ve either created myself or outsourced but it seems a
    lot of it is popping it up all over the web without my agreement.
    Do you know any solutions to help prevent content from being stolen?
    I’d definitely appreciate it.

  • 12/07/2021 at 13:34
    Permalink

    Hello there! This post couldn’t be written much better! Looking through this article
    reminds me of my previous roommate! He continually kept preaching about this.
    I will send this article to him. Pretty sure he’ll have a great read.
    I appreciate you for sharing!

  • 12/07/2021 at 14:45
    Permalink

    Thanks a bunch for sharing this with all people you
    actually recognise what you’re talking approximately!
    Bookmarked. Please also visit my website =). We could have a link change contract among us

  • 12/07/2021 at 16:36
    Permalink

    I every time used to read piece of writing in news papers but now as I am a user of net so from
    now I am using net for posts, thanks to web.

  • 12/07/2021 at 17:44
    Permalink

    Hello, i think that i noticed you visited my weblog thus
    i got here to return the choose?.I am trying to find things to enhance my site!I suppose its ok to
    make use of some of your concepts!!

  • 12/07/2021 at 21:54
    Permalink

    When someone writes an paragraph he/she maintains the image of a user in his/her
    mind that how a user can know it. Therefore that’s why this post is
    outstdanding. Thanks!

  • 13/07/2021 at 01:03
    Permalink

    Thanks for finally writing about > ქიმიის როლი სოფლის მეურნეობაში | AgroNews.ge < Loved it!

  • 13/07/2021 at 01:17
    Permalink

    Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous to and you are just extremely fantastic.
    I actually like what you have acquired here, certainly like
    what you’re stating and the way in which you say it.
    You make it enjoyable and you still take care of to
    keep it smart. I can not wait to read much more from you.

    This is really a wonderful website.

  • 13/07/2021 at 01:35
    Permalink

    Usually I do not read article on blogs, however
    I wish to say that this write-up very pressured me to
    take a look at and do it! Your writing style has been surprised
    me. Thank you, very nice article.

  • 13/07/2021 at 01:35
    Permalink

    I every time used to study post in news papers but now as I am a
    user of web thus from now I am using net for articles or reviews, thanks to web.

  • 14/07/2021 at 12:27
    Permalink

    Excellent blog here! Also your website loads up very fast!
    What host are you using? Can I get your affiliate link to your host?
    I wish my web site loaded up as fast as yours lol

  • 15/07/2021 at 01:40
    Permalink

    Howdy! I know this is somewhat off topic but I
    was wondering if you knew where I could locate a captcha plugin for
    my comment form? I’m using the same blog platform as yours and
    I’m having trouble finding one? Thanks a lot!

  • 18/07/2021 at 03:22
    Permalink

    You ought to be a part of a contest for one of the finest websites on the internet.

    I will highly recommend this website!

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.