როგორ ჭამს აქლემი ეკლიან კაქტუსს ისე, რომ ბასრი ეკალები მას ვერ აზიანებს?
კაქტუსის ეკლები ცხოველების უმეტესობისთვის სერიოზული დაბრკოლებაა, მაგრამ აქლემისთვის ისინი საკვების მოპოვების გადაულახავ პრობლემას არ წარმოადგენს.
უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს პირობებში აქლემს შეუძლია შეჭამოს ეკლიანი კაქტუსის ახალგაზრდა და მწვანე ნაწილებიც, რის საშუალებასაც მას პირის ღრუს განსაკუთრებული აგებულება, კბილები, ენა და საკვების ღეჭვის თავისებური მექანიზმი აძლევს.
მთავარი „იარაღი“ ძლიერი და გამძლე პირის ღრუა
აქლემის პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი და განსაკუთრებით ლოყებისა და სასის ქსოვილები საკმაოდ გამძლეა. ისინი ბევრად უკეთ იტანენ უხეშ, ეკლიან და ხისტ საკვებს, ვიდრე სხვა ცხოველების პირის ღრუ.
აქლემის ტუჩებიც განსაკუთრებულად მოძრავია. ცხოველს შეუძლია საკვების საკმაოდ ზუსტად აღება და კაქტუსის იმ ნაწილის შერჩევა, რომლის ჭამაც შედარებით ადვილია.
აქლემი კაქტუსს ისე არ ჭამს, როგორც ადამიანს შეიძლება მოეჩვენოს, ეკლებს უბრალოდ მთლიანად და დაუფიქრებლად არ ყლაპავს.
კაქტუსის ღეროს ან ფოთლის მსგავსი ნაწილის პირში მოხვედრის შემდეგ საკვები ძლიერი საღეჭი სისტემით მუშავდება. აქლემის კბილები და ყბები მცენარის ქსოვილს აქუცმაცებს და უვნებელს ხდის.
ზოგიერთ კაქტუსს საკმაოდ გრძელი და ხისტი აქვს, თუმცა ღეჭვისას მათი ნაწილი მცენარეულ მასასთან ერთად იშლება ან ნაწილდება. ამასთან, აქლემის პირის ღრუს ქსოვილები მექანიკური დაზიანების მიმართ გაცილებით გამძლეა.
განსაკუთრებული როლი აქვს ენას
აქლემის ენა სქელი და ძლიერი კუნთოვანი ორგანოა, რომელიც უხეშ საკვებთან მუშაობას არის ადაპტირებული. ის საკვებს პირში გადაადგილებაში და ღეჭვისთვის სწორ პოზიციაში მოქცევაში ეხმარება.
სწორედ ამიტომ აქლემს შეუძლია ეკლიანი მცენარის დაჭერა და დამუშავება ისე, რომ ეკლების დიდი ნაწილი პირის ღრუს ქსოვილებში ღრმად არ აღწევს.
როგორ მუშაობს აქლემის კუჭი
აქ მნიშვნელოვანია ერთი გავრცელებული მცდარი წარმოდგენის გათვალისწინება, რომ აქლემის კუჭი არ არის „დაუზიანებელი“ ეკლების მიმართ. მისი საჭმლის მომნელებელი სისტემა ზოგადად უხეში მცენარეული საკვების გადასამუშავებლად არის ადაპტირებული, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერი რაოდენობის ან ნებისმიერი ტიპის ეკლის გადაყლაპვა მისთვის სრულიად უვნებელია.
საკვები კუჭში მოხვედრამდე უკვე მნიშვნელოვნად არის დაქუცმაცებული. აქლემის მრავალკამერიანი კუჭი და ძლიერი საჭმლის მომნელებელი სისტემა უხეში მცენარეული საკვების გადამუშავებას უწყობს ხელს. ეკლების ნაწილი მცენარის ქსოვილთან ერთად გადის საჭმლის მომნელებელ ტრაქტში.
ამიტომ უფრო სწორი იქნება ვთქვათ, რომ აქლემს აქვს ეკლიანი მცენარეებით კვების შესანიშნავი ანატომიური და ქცევითი ადაპტაციები, და არა ის, რომ მისი შინაგანი ორგანოები ეკლების მიმართ სრულიად უგრძნობელი.
რატომ შეიძინა აქლემმა ასეთი უნარი?
ეს პირდაპირ უკავშირდება გარემოს, რომელშიც აქლემი ცხოვრობს.
უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოში საკვები ხშირად მწირია. ჩვეულებრივი ბალახოვანი მცენარეები შეიძლება სეზონურად საერთოდ გაქრეს, მაშინ როცა ეკლიანი ბუჩქები და კაქტუსის მსგავსი მცენარეები უფრო დიდხანს ინარჩუნებენ ტენიანობასა და საკვებ ნივთიერებებს.
ევოლუციის განმავლობაში აქლემებმა სწორედ ასეთი რთული საკვები რესურსის გამოყენების შესაძლებლობა განივითარეს. ეკალი თუ სხვა ბალახისმჭამელისთვის გადაულახავი ბარიერია, აქლემისთვის კაქტუსი ჩვეულებრივი საკვებია და ეკალი მის ჭამასა და გადამუშავებაში ხელს ვერ უშლის.
აქლემის კვების ეს უნარი კიდევ ერთხელ გვიჩვენებს, რომ ცხოველის სხეულის აგებულება მის გარემოსთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. კაქტუსის ეკლები მცენარის თავდაცვის მექანიზმია, ხოლო აქლემის გამძლე პირის ღრუ, ძლიერი საღეჭი აპარატი და კვების სპეციფიკური ქცევა – ამ თავდაცვის მექანიზმის „გადალახვის“ შედეგია.
აქლემი კაქტუსის ეკლებს იმიტომ არ უფრთხის, რომ ეკლები მისთვის სრულიად უვნებელია. მას აქვს ისეთი პირის ღრუს აგებულება, ენა, კბილები და კვების ქცევა, რომლებიც ეკლიანი და უხეში მცენარეულობის გამოყენების საშუალებას აძლევს. ეს არის ბუნებრივი ადაპტაციის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითი – უდაბნოში გადარჩენისათვის საკვების იმ რესურსის გამოყენება, რომელსაც სხვა ცხოველები ვერ იყენებენ.