ჩინური ქათმის ხორცი მსოფლიო ბაზრებს იპყრობს – რა განაპირობებს ექსპორტის ზრდას?

ჩინეთში მეფრინველეობის სწრაფმა განვითარებამ, წარმოების მასშტაბების ზრდამ და შედარებით დაბალმა თვითღირებულებამ ქვეყნის პროდუქცია საერთაშორისო ბაზრებზე კონკურენტუნარიანად აქცია. ჩინური ქათმის ხორცი სულ უფრო მეტ კონკურენციას უწევს ბრაზილიისა და ტაილანდის მწარმოებლებს, რაც გლობალურ ფრინველის ხორცის ბაზარზე ძალთა თანაფარდობას ცვლის.

ჩინეთი, რომელიც წლების განმავლობაში სურსათის ერთ-ერთი მსხვილი იმპორტიორი იყო, თანდათან ზრდის აგროსასურსათო პროდუქციის ექსპორტს. ამ ცვლილების ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითი მეფრინველეობის სექტორია.

წარმოების ზრდამ ქვეყანას შესაძლებლობა მისცა, ადგილობრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემდეგ დარჩენილი პროდუქციის ნაწილი საერთაშორისო ბაზრებზე გაიტანოს.

სასურსათო უსაფრთხოება და წარმოების ზრდა

ჩინეთის ხელისუფლება სოფლის მეურნეობაში სასურსათო უსაფრთხოების გაძლიერებას სტრატეგიულ პრიორიტეტად განიხილავს. ამ პოლიტიკის ფარგლებში გაიზარდა ხორცისა და რძის პროდუქტების წარმოება, თუმცა წარმოების სწრაფმა გაფართოებამ გარკვეულ სექტორებში მიწოდების სიჭარბეც წარმოშვა.

ამ პროცესს მეფრინველეობის ინტენსიური განვითარებაც დაემატა. სააგენტო Reuters-ის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, ჩინეთში ფრინველის ხორცის წარმოება 2025 წელს 7%-ით გაიზარდა.

წარმოების ზრდამ ჩინურ კომპანიებს საშუალება მისცა, გაეფართოებინათ ბაზარზე ოპერირების მასშტაბები, გაეუმჯობესებინათ საწარმოო პროცესები და პროდუქცია შედარებით დაბალ ფასად შეეთავაზებინათ უცხოელი მყიდველებისთვის.

მთავარი უპირატესობა დაბალი ფასია

საერთაშორისო ბაზარზე კონკურენციის ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორი პროდუქციის თვითღირებულებაა. დიდი მოცულობით წარმოება, მასშტაბის ეკონომია და საწარმოო ჯაჭვის ორგანიზება კომპანიებს საშუალებას აძლევს, ერთეულ პროდუქციაზე დანახარჯები შეამცირონ.

მეფრინველეობის კომპანია Wintop Food-ის გენერალური მენეჯერის, დანგ იანგიანგის, განცხადებით, რომელსაც Reuters ციტირებს, მისი კომპანია ქათმის ხორცს ტონაზე დაახლოებით 1 000 დოლარით ნაკლებ ფასად ყიდის, ვიდრე ბრაზილიელი და ტაილანდელი კონკურენტები.

თუ ასეთი ფასობრივი უპირატესობა ფართო ბაზარზე შენარჩუნდება, ჩინურ პროდუქციას შეუძლია გააძლიეროს პოზიციები იმ ქვეყნებში, სადაც იმპორტიორები პირველ რიგში ფასსა და მიწოდების სტაბილურობას ითვალისწინებენ.

თუმცა დაბალი ფასი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ პროდუქტი ყველა ბაზარზე უპირობოდ კონკურენტუნარიანი იქნება. მნიშვნელობა აქვს ხარისხს, სურსათის უვნებლობის მოთხოვნებს, ტრანსპორტირების ხარჯებს, საბაჟო ტარიფებსა და სავაჭრო შეზღუდვებსაც.

ექსპორტი იზრდება, კონკურენცია მძაფრდება

Reuters-ის მიერ შეგროვებული საბაჟო მონაცემების თანახმად, 2025 წელს ჩინეთმა ფრინველის ხორცისა და მასთან დაკავშირებული პროდუქციის ექსპორტიდან დაახლოებით 2,6 მილიარდი დოლარის შემოსავალი მიიღო. ეს მაჩვენებელი თითქმის ორჯერ აღემატება ხუთი წლის წინანდელ შედეგს.

ჩინეთის ექსპორტის ზრდა შეშფოთებას იწვევს ტრადიციულ მწარმოებელ ქვეყნებში, განსაკუთრებით ბრაზილიასა და ტაილანდში, ასევე ევროპის ბაზარზე. ამ ქვეყნების კომპანიებს უწევთ კონკურენცია გაუწიონ მომწოდებელს, რომელსაც პროდუქციის შედარებით დაბალ ფასად შეთავაზება შეუძლია.

კონკურენცია მხოლოდ ნედლი ხორცით არ შემოიფარგლება. ჩინური კომპანიები სულ უფრო მეტ ყურადღებას უთმობენ დამატებული ღირებულების მქონე პროდუქციას, დამარინადებულ ქათმის ხორცს, ნახევარფაბრიკატებსა და მზა კერძებს. ასეთი პროდუქციის წარმოება კომპანიებს საშუალებას აძლევს, მხოლოდ ნედლეულის ფასზე დამოკიდებულები არ იყვნენ და მომხმარებელს მზა, მოსახერხებელი პროდუქტი შესთავაზონ.

საერთაშორისო ბაზრებზე გადამუშავებული ქათმის პროდუქციის მიმართულებით ჩინური კომპანიების პოზიციებიც ძლიერდება. სტატიის წყაროში მოყვანილი მონაცემებით, ევროკავშირის ბაზარზე მათი წილი 10%-მდე გაიზარდა, ხოლო დიდ ბრიტანეთში _ 14%-მდე. ამასთან, საჭიროა დაზუსტდეს, რომელ პერიოდსა და პროდუქციის კონკრეტულ კატეგორიას ეხება ეს მაჩვენებლები.

სავაჭრო დაძაბულობა და ანტიდემპინგური ზომები

ჩინური პროდუქციის ექსპორტის ზრდა დასავლეთის ქვეყნებთან სავაჭრო ურთიერთობებზეც აისახება. მსგავსი დაპირისპირება მანამდე ელექტრომობილების, მზის პანელებისა და ფოლადის ბაზრებზეც გამოვლინდა.

ევროპელი მწარმოებლების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ჩინეთის სახელმწიფო მხარდაჭერა ადგილობრივ კომპანიებს არათანაბარ კონკურენტულ უპირატესობას ანიჭებს. ასეთ პირობებში უცხოელი მწარმოებლები ფასების შემცირების ან ბაზრის ნაწილის დაკარგვის საფრთხის წინაშე დგებიან.

სტატიის წყაროს თანახმად, 2026 წლის ივლისში ევროკომისიამ ჩინეთიდან იხვის ხორცის იმპორტზე ანტიდემპინგური გამოძიება დაიწყო. ასევე, ჩინური ბარდის პროდუქტების იმპორტზე დაწესებულ ანტიდემპინგურ ტარიფებზე წყაროში მითითებულია 41-67%-იანი დიაპაზონი. ეს ზომები ქათმის ხორცზე ავტომატურად არ ვრცელდება და სხვადასხვა პროდუქციის მიმართ გამოყენებული სავაჭრო შეზღუდვები ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ.

ანტიდემპინგური ღონისძიებების მიზანია იმ შემთხვევების გამოვლენა და გამოსწორება, როდესაც იმპორტირებული პროდუქტი ექსპორტიორ ქვეყანაში არსებულ ჩვეულებრივ ფასზე დაბალ ფასად იყიდება და იმპორტიორი ქვეყნის შესაბამის დარგს ზიანს აყენებს. დაბალი ფასი თავისთავად დემპინგის დასადასტურებლად საკმარისი არ არის, საჭიროა შესაბამისი გამოძიება და სამართლებრივი კრიტერიუმების დაკმაყოფილება.

ჩინეთის აგროსასურსათო პოლიტიკა იცვლება

ჩინეთის აგროსასურსათო სექტორში ცვლილებები მხოლოდ მეფრინველეობას არ ეხება. რძის პროდუქტების წარმოებაც იზრდება, ხოლო ექსპორტის გაფართოება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად იქცა. სტატიის წყაროს პროგნოზით, ჩინეთის რძის პროდუქტების ექსპორტმა მომდევნო სამ წელიწადში შესაძლოა 600 მილიონ დოლარს მიაღწიოს, რაც საწყის მაჩვენებელთან შედარებით მნიშვნელოვანი ზრდა იქნება.

ამასთან, ქვეყანაში იცვლება ხორცის შიდა მოხმარების სტრუქტურაც. ღორის ხორცი ტრადიციულად ჩინელების კვების რაციონში წამყვან ადგილს იკავებდა, თუმცა მომხმარებელთა ნაწილის ინტერესის ზრდა ჯანმრთელობისა და კვების დაბალანსებული რეჟიმის მიმართ მოხმარების ტენდენციებზე აისახა.

სტატიის მიხედვით, 2023 წლის პიკთან შედარებით, 2024 წლისთვის ჩინეთში ცხიმიანი ღორის ხორცის ზოგიერთი კატეგორიის მოხმარება 13%-ით შემცირდა, ხოლო ქათმის ხორცის მოხმარება წინა ათწლეულის განმავლობაში 50%-ით გაიზარდა. ეს მონაცემები მიუთითებს მოთხოვნის ცვლილებაზე, თუმცა მათი შეფასებისას მნიშვნელოვანია პროდუქციის კატეგორიებისა და შედარების პერიოდების ზუსტი განსაზღვრა.

ახალი კონკურენტი მსოფლიო მეფრინველეობაში

ჩინეთის გამოცდილება აჩვენებს, რომ წარმოების მასშტაბების ზრდა, დანახარჯების შემცირება და პროდუქციის გადამუშავების განვითარება ქვეყანას საერთაშორისო ბაზარზე პოზიციების გაძლიერების საშუალებას აძლევს.

თუმცა ექსპორტის წარმატება მხოლოდ დაბალ ფასზე ვერ იქნება დამოკიდებული. გრძელვადიანი კონკურენტუნარიანობისთვის აუცილებელია პროდუქციის სტაბილური ხარისხი, სურსათის უვნებლობის მოთხოვნების დაცვა, ეფექტიანი ლოჯისტიკა და სავაჭრო წესებთან შესაბამისობა.

მსოფლიო მეფრინველეობის სექტორისთვის ჩინეთის გაძლიერება ნიშნავს, რომ ტრადიციულ ექსპორტიორებს კონკურენციის ახალი პირობების გათვალისწინება მოუწევთ. იმპორტიორი ქვეყნებისთვის კი ეს შეიძლება ნიშნავდეს უფრო ფართო არჩევანსა და დაბალ ფასებს, თუმცა ამავე დროს ადგილობრივი წარმოების დაცვისა და სასურსათო უსაფრთხოების საკითხების ხელახლა შეფასების აუცილებლობას.

საქართველოსთვისაც მნიშვნელოვანია ამ ტენდენციაზე დაკვირვება: იაფი იმპორტი მომხმარებლისთვის მოკლევადიან სარგებელს შეიძლება ქმნიდეს, მაგრამ ადგილობრივი მეფრინველეობის მდგრადობა დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად შეძლებენ ქართველი მწარმოებლები წარმოების ეფექტიანობის, ხარისხისა და ბაზარზე კონკურენტუნარიანობის გაუმჯობესებას.

მოამზადა შოთა მაჭარაშვილმა