ხილის კრეფა და სასაქონლო დამუშავება ფაქტორები, რომელიც გავლენას ახდენს ნაყოფის ხარისხზე და შენახვისუნარიანობაზე

ნაყოფის ხარისხსა და შენახვისუნარიანობაზე გავლენას ახდენს როგორც ჯიშური თავისებურებები, ისე წარმოების აგროტექნიკური ფონი და ნიადაგურ-ტექნიკური ფაქტორები.
ჯიშის ფაქტორი _ ბიოლოგიური თავისებურებები განაპირობებს მოცემული ჯიშის ხარისხიანი (მსხვილი, უკეთესად შეფერილი ნაყოფები, დაავადებებისგან ნაკლებ დაზიანებული) ნაყოფის გამოსავლიანობას. ზოგიერთი ჯიში ერთნაირ პირობებში უფრო ხარისხიან ხილს იძლევა, ვიდრე სხვა ჯიში.
საძირე _ დადგენილია, რომ ნაგალა საძირეებზე დამყნობილი ხეხილისგან მიღებული პროდუქცია ხასიათდება მაღალი ხარისხით, თუმცა მისი შენახვისუნარიანობა უფრო ნაკლებია, ვიდრე ძლიერ საძირეებზე მოყვანილი ხილის.
მცენარის ხნოვანება და მდგომარეობა _ ახალგაზრდა მცენარე უფრო მსხვილ ნაყოფს იძლევა, ვიდრე სრულ მსხმოიარობაში მყოფი მცენარე, თუმცა, მათი შენახვისუნარიანობა უფრო ნაკლებია. ამიტომ, ასეთ ბაღებს ვარჯის უკეთეს განათებას უქმნიან და მოსავლის დანორმებას აწარმოებენ.
ნაყოფის მაღალი ხარისხს მნიშვნელოვნად განაპირობებს აგროტექნიკური ღონისძიებების აგროვადებში მართებულად ჩატარება. ნიადაგის მოვლის გამართული სისტემა, განოყიერების სისტემა, სხვლა-ფორმირება, მოსავლის დანორმება, ზუსტად შერჩეული მცენარეთა დაცვის პროგრამა, ოპტიმალური მორწყვა და კრეფის ვადების დაცვა მაღალი ხარისხის პროდუქციის მიღებას განაპირობებს.
ნიადაგური ფაქტორებიდან ხილის მაღალ ხარისხს უზრუნველყოფს ოპტიმალური PH-ის კარგად დრენირებული და ფიზიკური სტრუქტურის მქონე, ორგანული ნივთიერებებით მდიდარი ნიადაგები. კარბონატულ ნიადაგებზე მიღებული თესლოვანი ხილი ხასიათდება უკეთესი შენახვისუნარიანობით, მასში კალციუმის მაღალი შემცველობის გამო.
კლიმატური პირობებიდან მნიშვნელოვანია, სავეგეტაციო სეზონი ექსტრემალური აბიოტური პიკების (გაზაფხული გვიანი წაყინვები, ხანგრძლივი, გადაუღებელი წვიმები და გვალვა) გარეშე მიმდინარეობდეს. გარდა ამისა, ზოგიერთი კულტურა, მაგალითად, თხილი ჰაერის მაღალი ტენიანობის პირობებში უკეთეს მოსავალს იძლევა (ოპტიმალურია დასავლეთ საქართველო).
ნაყოფის ხარისხისა და შენახვისუნარიანობაზე ასევე გავლენას ახდენს რელიეფის თავისებურებები და სიმაღლე ზღვის დონიდან. მაგალითად, განსაკუთრებით მაღალი ხარისხის თესლოვანი ხილი მიიღება ზღვის დონიდან 500-900 მეტრ სიმაღლეზე, მთისწინა კალთებზე, ან ვაკეზე გაშენებული ბაღებიდან.
ხილის კრეფის წესები
ხილის კრეფა ყველაზე დაძაბული და საპასუხისმგებლო პერიოდია ხეხილის ბაღებში. უდროო და მოსავლის არასწორ აღებას შეუძლია დიდი დანაკარგები გამოიწვიოს და პროდუქციის ხარისხი შესამჩნევად დააქვეითოს. მაგალითად, ვაშლის ერთი დეკადით (10 დღე) ადრე კრეფა მოსავლიანობას 10-15-%-ით ამცირებს. ხილი ამ დროს უფრო წვრილია და ცუდად ინახება, ხოლო დაგვიანებით კრეფისას იზრდება ნაქარის რაოდენობა, ნაყოფი გადამწიფდება და ასევე ცუდად ინახება. ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია ზუსტად დადგინდეს კრეფის ვადა, ტარის საორიენტაციო რაოდენობა და საჭირო სამუშაო ძალა, რათა კრეფა ჩატარდეს ორგნიზებულად და წინასწარი შედგენილი გეგმის მიხედვით.
საჭირო ინვენტარის და მუშახელის რაოდენობის დასაზუსტებლად მნიშვნელოვანია სავარაუდო მოსვლის წინასწარი შეფასება. ამისთვის მოსავლის აღებამდე ერთი თვით ადრე ბაღში შეარჩევენ 10-15 ტიპურ ხეს და მოახდენენ ნაყოფის ათვლას. ნაყოფის რაოდენობა მრავლდება ნაყოფის საშუალო მასაზე და მიიღება საორიენტაციო საშუალო მოსავალი 1 ხეზე, რომლის მიხედვით იანგარიშება საჰექტარო მოსავლიანობა. თუ ხე დიდი ზომისაა ან ხილია მცირე ზომის (მაგალითად ქლიავი, ბალი, გარგარი) _ ნაყოფს თვლიან ხის მხოლოდ ერთ სამოდელო დედატოტზე, ან ვარჯის გარკვეულ ნაწილზე, მიღებული ნაყოფების რაოდენობა მრავლდება იმ ნაწილზე, რასაც შეადგენს მოდელური ნაწილის მოსავალი.
ხილის კრეფის სიმწიფე დგება მაშინ, როდესაც ნაყოფი მიაღწევს ჯიშისთვის დამახასიათებელ ზომას, ფორმას, ადვილად სწყდება ყუნწს, ხოლო თესლი დამახასიათებელ ყავისფერს იღებს (თესლოვანი ხილის შემთხვევაში). ასეთ სტადიაში მოკრეფილ ხილს შეუძლია შენახვის დროს დაასრულოს დამწიფება და ჯიშისთვის დამახასიათებელი გემო, არომატი და კონსისტენცია მიიღოს.
ტექნიკური სიმწიფე საკრეფ სიმწიფეზე 2-4 დღით გვიან დგება, ნაყოფი ვარგისია გადამუშავებისა და ტრანსპორტირებისთვის.
მოსახმარი სიმწიფე დგება მაშინ, როცა ნაყოფის ბიოლოგიური მომწიფება დასრულებულია, ნაყოფი იღებს ჯიშისთვის დამახასიათებელ გემოს, კონსისტენციას, წვნიანობას და ფერს. ნაყოფი ვარგისია ნედლად გამოსაყენებლად.
კურკოვანი კულტურებისა (ატამი, ქლიავი, ბალი, ალუბალი) და კენკროვნებისთვის (მარწყვი, ჟოლო, ხურტკმელი) საკრეფი და მოსახმარი სიმწიფე ერთდროულად დგება, ასევეა თესლოვანი კულტურების (ვაშლი, მსხალი, კომში) საადრეო ჯიშებისა და კაკლოვანი კულტურებისთვის.
თესლოვანი კულტურების (ვაშლი, მსხალი, კომში) საგვიანო ჯიშების მოსახმარი სიმწიფე კი კრეფიდან 2-3 თვის შემდეგ დგება.
კრეფის ვადის დადგენა. ხილის კრეფის ვადები მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული არა მარტო ჯიშებსა და ხაძირეზე, არამედ კლიმატზე, ნიადაგსა და ადგილმდებარეობაზე და სხვა. ამიტომ ხილის კრეფის ვადები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ერთი მუნიციპალიტეტის ფარგლებშიც კი კულტურების და ჯიშების მიხედვით.
პრაქტიკაში ხილის კრეფის ვადების განსაზღვრის მარტივი მაჩვენებელია ყუნწის მიმაგრების ადგილზე გაკორპებული ფენის წარმოშობა. ამ დროს ნაყოფი შემოტრიალებისას ტოტს ადვილად სწყდება, თუმცა არსებობს ნაყოფის სიმწიფის ოპტიმალური ვადის დადგენის სხვა, უფრო ზუსტი მეთოდები.
დღეების რაოდენობა სრული ყვავილობიდან წარმოადგენს საკმაოდ მუდმივ მაჩვენებელს, მიუხედავად წლების მიხედვით მეტეოროლოგიური პირობების განსხვავებისა. ყოველ ზონაში, ხეხილის სახეობის კონკრეტული ჯიშისთვის, დღეების რაოდენობა ყვავილობიდან სიმწიფემდე ექსპერიმენტული გზით უნდა დადგინდეს.
ზოგადად დადგენელია, რომ `გოლდენ დელიშესისთვის~ ეს მაჩვენებელი საშუალოდ 150-150 დღეს შეადგენს, ხოლო მსხლისთვის (`ბერე-ბოსკი~) _ 130-145 დღეს.
რბილობის სიმკვრივე ისაზღვრება პენეტრომეტრის საშუალებით, რომელიც თესლოვან და კურკოვან ხილში გამოიყენება.
ეს ხელსაწყო შემდეგნაირად გამოიყენება: ნაყოფს აეთლება კანი 1-2 სმ2 ფართობზე. ამ ადგილზე ნელ-ნელა, 2-3 წამის განმავლობაში ჩაიყვანენ პენეტრომეტრის ღეროს ნიშნულამდე. სკალა აჩვენებს რბილობის სიმკვრივეს. ამ დროს სიმკვრივეს საზღვრავენ 10-15 ნაყოფზე. ჯიშების მიხედვით დადგენილია რბილობის სიმკვრივის კოეფიციენტები, რომელიც კრეფის დაწყების დროს განსაზღვრავს, მაგალითად, `გოლდენ დელიშესისთვის~ ეს მაჩვენებელი 15-17 შეადგენს, `აიდარედისთვის~ _ 14-16, `რედ დელიშესისთვის~ _ 16-18 (ვაშლი), `ბერებოსკისთვის~ _ 14-16 (მსხალი). მაჩვენებელი მოცემულია გირვანქა/დუიმ2.

ზოგიერთი ხილის ოპტიმალური კრეფის ზოგადი ინდიკატორები

ვაშლი და მსხალი საზაფხულო ჯიშები   საშემოდგომო ჯიშები   საზამთრო ჯიშები ნაყოფი აღწევს დამახასიათებელ ფერს, ნაყოფი ადვილად წყდება ტოტს, ზედაპირზე აქვს ოდნავი ნაფიფქი, თესლი შეიძლება იყოს ჯერ კიდევ თეთრი ან იწყებდეს გამუქებას. ნაყოფი აღწევს დამახასიათებელ ფერს, ნაყოფი ადვილად წყდება ტოტს, იწყებს ცვენას. თესლი იწყებს გამუქებას, ან სრულად გამუქებულია. ნაყოფი აღწევს დამახასიათებელ ზომას, ნაყოფი ადვილად წყდება ტოტს, იწყებს ცვენას. ზედაპირზე აქვს ოდნავი ნაფიფქი, თესლი გამუქებულია.
ბალი ნაყოფის გარეგნული სახე და რბილობის შიგთავსი აღწევს დამახასიათებელ შეფერვას, რბილობი არ უნდა იყოს ძალიან რბილი.
ქლიავი და ტყემალი ნაყოფი აღწევს დამახასიათებელ სიდიდეს და შეფერვას, რბილობი იწყებს დარბილებას, თუ რეალიზაცია ხორციელდება რამდენიმე დღის შემდეგ, კრეფა იწყება საკრეფ სიმწიფეზე 4-5 დღით ადრე.
გარგარი ნაყოფი აღწევს მაქსიმალურ ზომას, ძირითადი შეფერვა ნელ-ნელა გადადის მოყვითალოში, რბილობი იწყებს დარბილებას, სწრაფი რეალიზაციის შემთხვევაში უმჯობესია ატამს ჰქონდეს ჯიშებისთვის დამახასიათებელი ფერი, თუ რეალიზაცია ხორციელდება რამდენიმე დღის შემდეგ, კრეფა იწყება საკრეფ სიმწიფეზე 3-5 დღით ადრე.

კრეფა უნდა ჩატარდეს მხოლოდ მშრალ ამინდში, წვიმიანი ამინდის შემდეგ კრეფა დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ნაყოფზე წვეთები აღარ იქნება. თუ ხილი დანამულია, კრეფა უნდა გადაიდოს 1-2 საათით, ნამის შეშრობამდე.
კრეფის დროს ხის ვარჯი პირველ და მეორე იარუსებად ნაწილდება, ნაყოფი იკრიფება ჯერ ქვედა იარუსის, შემდეგ კი ზედა იარუსის ტოტებზე.
თესლოვანი და კურკოვანი ხილის კრეფა ხორციელდება შემდეგნაირად: ნაყოფი ხელისგულში თავსდება, შემდეგ ნაყოფის ყუნწში ზევით და გვერდზე გადაწევის გზით ხდება ნაყოფის კრეფა. ამ დროს აუცილებელია ხილის ყუნწის შენარჩუნება. კურკოვანი ხილიდან გარგრის, ატმის, ქლიავის და ტყემლის კრეფა უყუნწოდაც შეიძლება. დაუშვებელია ნაყოფის ტოტიდან ქვევით ჩამოგლეჯა. კრეფის დროს თავიდან უნდა იყოს აცილებული ნაყოფის ერთმანეთთან მიხეთქება და დაჟეჟვა. აღსანიშნავია, რომ ხილის კანის დაუზიანებლობა და მისი დაუჟეჟავი ზედაპირი განაპირობებს შენახვის გახანგრძლივებას.
კრეფის დროს ყურადღება უნდა მიექცეს, რომ სანაყოფე ტოტები არ დაზიანდეს და არ დაიმტვრეს. მკრეფავებმა უნდა იმუშაონ თითებიანი, მოქნილი ხელთათმანებით, შიშველი ხელით კრეფისას ყურადღება უნდა მიექცეს, რომ ხელის თითებზე ფრჩხილები არ იყოს წამოზრდილი.
მოკრეფილი ხილი ჩანთიდან და ვედროებიდან ფრთხილად გადალაგდება ყუთებში.
ზოგიერთი ხილის კრეფის თავისებურებანი
ვაშლი _ ზაფხულის ზოგიერთი ჯიში მწიფდება სხვადასხვა დროს, ამიტომ მოითხოვს ორ-სამ ვადაში კრეფას.
მსხლის საზაფხულო ჯიშები სათუთია, ამიტომ მისი კრეფა მეტ ყურადღებას და სიფაქიზეს მოითხოვს, ვიდრე საშემოდგომო და საზამთრო ჯიშები.
ბალი, ალუბალი სრულ სიმწიფემდე 3 დღით ადრე უნდა დაიკრიფოს, ნაადრევად დაკრეფილ ბალს მდარე გემო აქვს. ბლის კრეფა უმჯობესია დღის საათებში, ნამის შეშრობის შემდეგ. შესაძლებელია ბლის კრეფა საკრეფი მაკრატლით, ამ დროს ყუნწის ერთი მესამედი შესაძლებელია ხეზე დარჩეს, სიცხეში მოკრეფილი ბალი სწრაფად უნდა გადაიტანონ გრილ საწყობში, ან წინასწარი გაციების საკანში.
ქლიავი _ ისევე როგორც ბალი, უმჯობესია დილის საათებში მოიკრიფოს, კრეფისას ნაყოფს ნაფიფქი უნდა შერჩეს. ფიფქგაცლილი ქლიავი მალე ფუჭდება.
ატმის კრეფის დროს ყურადღებას აქცევენ, რომ ბუსუსი ნაკლებად გაეცალოს.
თხილის მოსავლის აღების წინ, ბუჩქის ირგვლივ მიწის ზედაპირი უნდა გასუფთავდეს სარეველებისგან და მოსწორდეს, რათა დანაკარგები თავიდან ავიცილოთ. თხილის ტექნიკური სიმწიფის ნიშანია საბურველის გამუქება და ნაჭუჭის შეფერვა. ამ დროს თხილი ოდნავი შერხევით ადვილად ცვივა და იკრიფება მიწიდან, ბუჩქზე დარჩენილი ნაყოფი კი ხელით იკრიფება.
კუკური ძერია

8 thoughts on “ხილის კრეფა და სასაქონლო დამუშავება ფაქტორები, რომელიც გავლენას ახდენს ნაყოფის ხარისხზე და შენახვისუნარიანობაზე

  • 28/08/2021 at 15:50
    Permalink

    Great post. I was checking continuously this blog and I’m impressed!
    Extremely helpful info particularly the last part 🙂 I care for such info much.
    I was looking for this particular information for a long time.

    Thank you and best of luck.

  • 30/08/2021 at 13:31
    Permalink

    hey there and thank you for your info – I have certainly picked up anything new from right here.
    I did however expertise a few technical points using this site, since I
    experienced to reload the site many times previous to I
    could get it to load properly. I had been wondering if your web host is OK?
    Not that I am complaining, but sluggish loading instances times will very frequently affect your placement in google and could damage your quality
    score if advertising and marketing with Adwords.
    Well I’m adding this RSS to my e-mail and can look out for
    much more of your respective exciting content. Ensure that you update this again very soon.

  • 01/09/2021 at 18:24
    Permalink

    I’m really loving the theme/design of your website.

    Do you ever run into any browser compatibility problems?

    A number of my blog visitors have complained about my site not operating correctly in Explorer but looks great in Safari.
    Do you have any suggestions to help fix this problem?

  • 02/09/2021 at 17:27
    Permalink

    Touche. Sound arguments. Keep up the amazing spirit.

  • 02/09/2021 at 18:00
    Permalink

    I would like to thank you for the efforts you’ve put in penning this website.
    I am hoping to view the same high-grade content from
    you in the future as well. In truth, your creative writing abilities has motivated me to get my very own site now 😉

  • 04/09/2021 at 19:01
    Permalink

    We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community.

    Your website offered us with valuable info to work on. You’ve done an impressive job and our entire community will be thankful
    to you.

  • 06/09/2021 at 05:47
    Permalink

    Excellent blog you’ve got here.. It’s difficult to find excellent writing like yours nowadays.
    I seriously appreciate people like you! Take care!!

  • 06/09/2021 at 07:47
    Permalink

    Hello! This post couldn’t be written any better!

    Reading this post reminds me of my good old room
    mate! He always kept chatting about this. I will forward this post
    to him. Fairly certain he will have a good read.
    Many thanks for sharing!

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.