მაკროელემენტების დეფიციტი სასოფლო-სამეურნეო კულტურებში _ როგორ ამოვიცნოთ, რა იწვევს და როგორ ვუმკურნალოთ?
მცენარეს ნორმალური ზრდის, განვითარებისა და მაღალი მოსავლის მოსაცემად საკვები ელემენტები სჭირდება. მათ შორის ყველაზე დიდი რაოდენობით მცენარე მაკროელემენტებს მოითხოვს, რადგან ისინი უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ ფოტოსინთეზში, ფესვთა სისტემის განვითარებაში, ყვავილობასა და ნაყოფის ფორმირებაში.
როდესაც ნიადაგში ამ ელემენტების ნაკლებობაა, მცენარეზე მაშინვე აისახება დეფიციტის ნიშნები: ზრდა ფერხდება, მოსავლიანობა მკვეთრად იკლებს და პროდუქციის ხარისხიც ფუჭდება.
რა არის მაკროელემენტები?
მაკროელემენტები ეწოდება იმ ნივთიერებებს, რომლებიც მცენარეს შედარებით დიდი რაოდენობით ესაჭიროება. ისინი ორ ჯგუფად იყოფა:
- პირველადი მაკროელემენტები _ აზოტი (N), ფოსფორი (P) და კალიუმი (K);
- მეორადი მაკროელემენტები _ კალციუმი (Ca), მაგნიუმი (Mg) და გოგირდი (S).
ამ ელემენტების დეფიციტის ნიშნების დროული ამოცნობა ფერმერს საშუალებას აძლევს, მანამ იმოქმედოს და გამოასწოროს პრობლემა, სანამ მოსავალს სერიოზული საფრთხე შეექმნება.
- აზოტის (N) დეფიციტი
აზოტი პასუხისმგებელია მცენარის ვეგეტაციურ (მწვანე) ზრდასა და ქლოროფილის გამომუშავებაზე.
მთავარი ფუნქციები:
- ხელს უწყობს ფოთლოვანი მასის ზრდას;
- მონაწილეობს ფოტოსინთეზში;
- აძლიერებს მცენარის საერთო სიცოცხლისუნარიანობას;
- აუცილებელია ცილების ფორმირებისთვის.
დეფიციტის ნიშნები:
- ძველი (ქვედა) ფოთლები ჯერ მკრთალდება, შემდეგ კი ყვითლდება;
- გაყვითლება იწყება ქვედა იარუსებიდან და მიდის ზემოთ;
- მცენარის ზრდა მკვეთრად ფერხდება, ღეროები თხელდება;
- ფოთლები ზომაში პატარავდება.
გამომწვევი მიზეზები:
- ნიადაგის დაბალი ბუნებრივი ნაყოფიერება;
- ძლიერი წვიმები და ჭარბი მორწყვა, რაც იწვევს აზოტის გამორეცხვას ნიადაგის ქვედა ფენებში;
- ჰუმუსის (ორგანული ნივთიერებების) დაბალი შემცველობა;
- სასუქების არასწორი ან არადროული შეტანა.
მართვა და მკურნალობა:
- აზოტოვანი სასუქების გამოკვება (შარდოვანა/კარბამიდი, ამონიუმის გვარჯილა ან კალციუმის გვარჯილა);
- ნიადაგში ორგანული სასუქების (გადამწვარი ნაკელი, კომპოსტი) შეტანა;
- აზოტის წილობრივი (ეტაპობრივი) შეტანა გამოკვებისას;
- ნიადაგში ორგანული მასის მუდმივი კონტროლი.
- ფოსფორის (P) დეფიციტი
ფოსფორი აუცილებელია ენერგიის გადაცემისა და ფესვთა სისტემის ძლიერი განვითარებისთვის.
მთავარი ფუნქციები:
- ასტიმულირებს ფესვების ზრდას;
- ხელს უწყობს ყვავილობასა და თესლის ფორმირებას;
- აჩქარებს მოსავლის დამწიფებას.
დეფიციტის ნიშნები:
- მცენარე ზრდაში ჩამორჩება, ფესვთა სისტემა სუსტია;
- ფოთლები იღებს მუქ მწვანე, ხშირად კი იისფერ ან მოწითალო შეფერილობას (განსაკუთრებით ძარღვებს შორის და ფოთლის ქვედა მხარეს);
- ყვავილობა და მოსავლის მწიფობა ყოვნდება.
გამომწვევი მიზეზები:
- მჟავე ნიადაგები (სადაც ფოსფორი ბლოკირებულია);
- ცივი ნიადაგი (გაზაფხულზე, როცა ფესვი ვერ ითვისებს ელემენტს);
- ნიადაგში ფოსფორის დაბალი მარაგი.
მართვა და მკურნალობა:
- ფოსფოროვანი სასუქების გამოყენება (ამაფოსი, დიამონიუმფოსფატი – DAP, სუპერფოსფატი);
- ნიადაგის მჟავიანობის (pH) დარეგულირება;
- სასუქის შეტანა ფესვთან ახლოს (ლოკალურად), რათა მცენარემ ადვილად აითვისოს.
- კალიუმის (K) დეფიციტი
კალიუმი არეგულირებს მცენარეში წყლის ბალანსს და პასუხისმგებელია დაავადებებისადმი გამძლეობაზე.
მთავარი ფუნქციები:
- ზრდის მცენარის გვალვაგამძლეობას;
- ამაღლებს იმუნიტეტს დაავადებებისა და მავნებლების მიმართ;
- აუმჯობესებს ნაყოფის ხარისხს, გემოსა და შენახვისუნარიანობას.
დეფიციტის ნიშნები:
- ფოთლის კიდეების გაყვითლება, რაც შემდგომში ყავისფერდება და ხმება (ე.წ. ფოთლის კიდეების დამწვრობა);
- ღეროები სუსტდება და მიდრეკილია ჩაწოლისკენ;
- ნაყოფი სუსტად ვითარდება.
გამომწვევი მიზეზები:
- მსუბუქი, ქვიშიანი ნიადაგები;
- ინტენსიური წარმოება (ნიადაგის გამოფიტვა);
- საკვებ ელემენტებს შორის დისბალანსი.
მართვა და მკურნალობა:
- კალიუმის სასუქების შეტანა (კალიუმის სულფატი – SOP, კალიუმის ქლორიდი – MOP);
- დაბალანსებული განოყიერების პროგრამის გამოყენება;
- ნიადაგში ორგანული ნივთიერებების შენარჩუნება.
- კალციუმის (Ca) დეფიციტი
კალციუმი მნიშვნელოვანია უჯრედის კედლების სიმყარისა და მზარდი ქსოვილებისთვის.
მთავარი ფუნქციები:
- ხელს უწყობს უჯრედების დაყოფას;
- ამაგრებს მცენარის ქსოვილებს;
- სტიმულს აძლევს ფესვების ზრდას.
დეფიციტის ნიშნები:
- ზრდის წერტილების (კვირტების) კვდომა;
- ახალგაზრდა ფოთლების დეფორმაცია და დახვევა;
- ნაყოფის წვერის სიდამპლე (განსაკუთრებით პომიდორსა და წიწაკაში);
- ფესვების სუსტი განვითარება.
გამომწვევი მიზეზები:
- მჟავე ნიადაგები;
- არარეგულარული, არათანაბარი მორწყვა (კალციუმი მცენარეში წყლის ნაკადთან ერთად მოძრაობს);
- ნიადაგში ხელმისაწვდომი კალციუმის ნაკლებობა.
მართვა და მკურნალობა:
- საჭიროების შემთხვევაში ნიადაგის მოკირიანება (კალციუმის კარბონატი);
- კალციუმის შემცველი სასუქების გამოყენება (კალციუმის გვარჯილა);
- მორწყვის რეჟიმის მკაცრი კონტროლი და ნიადაგში ტენიანობის თანაბარი შენარჩუნება.
- მაგნიუმის (Mg) დეფიციტი
მაგნიუმი ქლოროფილის მოლეკულის ცენტრალური ატომია, რის გარეშეც ფოტოსინთეზი შეუძლებელია.
მთავარი ფუნქციები:
- უზრუნველყოფს ფოტოსინთეზის პროცესს;
- მონაწილეობს ენერგიის გამომუშავებაში;
- ხელს უწყობს ზოგად ზრდას.
დეფიციტის ნიშნები:
- ძარღვთაშორისი ქლოროზი ძველ ფოთლებზე: ფოთლის ძარღვები მწვანე რჩება, ხოლო ძარღვებს შორის სივრცე ყვითლდება;
- ფოთლების ნაადრევი ცვენა.
გამომწვევი მიზეზები:
- ქვიშიანი და მჟავე ნიადაგები;
- კალიუმის ჭარბი რაოდენობით შეტანა (კალიუმის სიჭარბე ბლოკავს მაგნიუმის ათვისებას).
მართვა და მკურნალობა:
- მაგნიუმის სულფატის (სულფატ მაგნიუმი / ეფსომის მარილი) შეტანა (ეფექტურია ფოთლიდან გამოკვებაც);
- დოლომიტური კირქვის გამოყენება ნიადაგის მჟავიანობის შესამცირებლად და მაგნიუმით გასამდიდრებლად.
- გოგირდის (S) დეფიციტი
გოგირდი აუცილებელია ცილების სინთეზისა და მცენარის მეტაბოლიზმისთვის (ნივთიერებათა ცვლისთვის).
მთავარი ფუნქციები:
- ცილებისა და ამინომჟავების სინთეზი;
- ქლოროფილის ფორმირება;
- ფერმენტების აქტივობის ხელშეწყობა.
დეფიციტის ნიშნები:
- ახალგაზრდა (ზედა) ფოთლების გაყვითლება (რითიც განსხვავდება აზოტისგან);
- მცენარეს მთლიანობაში აქვს მკრთალი, მოყვითალო ფერი;
- შენელებული ზრდა და თხელი ღეროები.
გამომწვევი მიზეზები:
- ორგანული მასის ნაკლებობა ნიადაგში;
- ქვიშიანი ნიადაგები;
- ისეთი სასუქების ხანგრძლივი გამოყენება, რომლებიც გოგირდს არ შეიცავს.
მართვა და მკურნალობა:
- გოგირდის შემცველი სასუქების გამოყენება (ამონიუმის სულფატი, კალიუმის სულფატი, თაბაშირი/თარაში);
- ორგანული სასუქების გამოყენება.
ცნობარი ფერმერისთვის _ როგორ განვასხვავოთ დეფიციტები?
გაყვითლება იწყება ძველი (ქვედა) ფოთლებიდან _ აზოტი (N)
გაყვითლება იწყება ახალგაზრდა (ზედა) ფოთლებიდან _ გოგირდი (S)
ძველ ფოთლებზე ძარღვები მწვანეა, ძარღვთაშორისი სივრცე კი ყვითლდება _ მაგნიუმი (Mg)
ფოთლის კიდეები ყვითლდება, შემდეგ ყავისფერდება და ხმება _ კალიუმი (K)
ფოთლები იღებს მუქ მწვანე შეფერილობას იისფერი ან მოწითალო ელფერით _ ფოსფორი (P)
როგორ ავიცილოთ თავიდან მაკროელემენტების დეფიციტი?
პრობლემის მკურნალობას ყოველთვის მისი პრევენცია სჯობს. საუკეთესო შედეგისთვის მიჰყევით ამ წესებს:
- ჩაატარეთ ნიადაგის ლაბორატორიული ანალიზი, რომელიც ერთადერთი გზაა იმის გასაგებად, თუ რეალურად რა აკლია თქვენს მიწას.
- გამოიყენეთ ბალანსირებული განოყიერება, ნუ შეიტანთ მხოლოდ ერთ სახეობას (მაგ. მხოლოდ აზოტს), დაიცავით ბალანსი NPK-ს შორის.
- აკონტროლეთ ნიადაგის pH (მჟავიანობა), ზედმეტად მჟავე ან ტუტე ნიადაგში მცენარე ვერ ითვისებს იქ არსებულ ელემენტებსაც კი.
- გაამდიდრეთ მიწა ორგანული მასით, ნაკელი და კომპოსტი ნიადაგის სტრუქტურასაც აუმჯობესებს და საკვები ელემენტების ბუნებრივი საწყობია.
- დაიცავით თესლბრუნვა და მორწყვის სწორი რეჟიმი.
მაკროელემენტები მცენარის ჯანმრთელობისა და მაღალი მოსავლის საწინდარია. აზოტის, ფოსფორის, კალიუმის, კალციუმის, მაგნიუმისა თუ გოგირდის დეფიციტმა შეიძლება სერიოზულად დააზარალოს თქვენი შრომა. ნიშნების ადრეული ამოცნობა და სწორი აგროტექნიკა დაგეხმარებათ, შეინარჩუნოთ ჯანსაღი ნათესები და მიიღოთ მაქსიმალური მოგება.