თარის უდაბნოში ლობიოს ახალი ჯიშები 35-დღიან აბსოლუტურ გვალვას გაუმკლავდა

ინდოეთის რაჯასტანის შტატში, თარის უდაბნოს რეგიონში, მეცნიერებმა გვალვაგამძლე  ლობიოს ოთხი ახალი ჯიში გამოიცადეს. მცენარეებმა ხანგრძლივი უნალექო პერიოდისა და 40°C-ზე მაღალი ტემპერატურის პირობებში პარკების ფორმირება შეძლეს.

ინდოეთის დასავლეთ რაჯასტანი უკიდურესად მკაცრი კლიმატით გამოირჩევა. რეგიონის დიდ ნაწილს თარის უდაბნო იკავებს, სადაც დაახლოებით ერთ მილიონ ჰექტარზე მოჰყავთ გვალვაგამძლე ლობიო (Vigna aconitifolia), რომელიც მსოფლიოში უფრო მეტად ინდური სახელწოდებით, მოტის ლობიოთი (Moth bean) არის ცნობილი.

ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ეს გვალვაგამძლე კულტურა მცენარეული ცილის უმთავრესი და ხშირად ერთადერთი წყაროა. მას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს როგორც სასურსათო უზრუნველყოფაში, ისე სოფლის მოსახლეობის ეკონომიკურ ცხოვრებაში.

თუმცა ამ რეგიონში მიწათმოქმედება მნიშვნელოვან რისკებთან არის დაკავშირებული. მოტის ლობიოს საშუალო მოსავლიანობა ისტორიულად ძალიან დაბალია და ჰექტარზე, დაახლოებით 350 კილოგრამს შეადგენს. ამის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია მუსონური ნალექების სიმცირე და არაპროგნოზირებადობა  მთელი სეზონის განმავლობაში მხოლოდ 150-250 მმ ნალექი მოდის. ამას ემატება რამდენიმე კვირის განმავლობაში მიმდინარე გვალვიანი პერიოდები.

ასეთ პირობებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მცენარის უნარს, შეინარჩუნოს სიცოცხლისუნარიანობა და განაგრძოს რეპროდუქციული განვითარება.

ყველაზე ღარიბი ფერმერების მოსავლის დაკარგვისა და გაკოტრების რისკის შესამცირებლად, ინდოეთის სოფლის მეურნეობის კვლევების საბჭოს (ICAR) ეგიდით, ჯოდპურში მდებარე ცენტრალური არიდული ზონის სამეცნიერო-კვლევითმა ინსტიტუტმა (CAZRI) კულტურის გენეტიკური გაუმჯობესების გრძელვადიანი პროგრამა განახორციელა.

მეცნიერების მიზანი იყო ისეთი ჯიშების შექმნა, რომლებსაც განვითარების მაღალი პლასტიკურობა და სითბური სტრესის მიმართ გაძლიერებული გამძლეობა ექნებოდათ.

მრავალწლიანი კვლევითი სამუშაოების შედეგად თანმიმდევრულად გამოიყვანეს ოთხი ახალი ჯიში:

• CAZRI Moth-4;
• CAZRI Moth-5;
• CAZRI Moth-6;
• CAZRI Moth-7.

ახალი ჯიშების გამოცდა 2026 წლის ხარის სეზონზე (Kharif) ჩატარდა. ინდოეთში ამ სახელწოდებით მოიხსენიებენ წვიმების სეზონსა და მასთან დაკავშირებულ ზაფხულის ნათესებს.

მასალის თანახმად, ელ-ნინიოს კლიმატური ფენომენის გავლენით რეგიონში ძლიერი გვალვა დაიჭირა. 3 აგვისტოდან 7 სექტემბრამდე, 35 დღის განმავლობაში, მინდვრებში წვიმის არც ერთი წვეთი არ ჩამოვარდნილა, ჰაერის ტემპერატურა კი მუდმივად 40°C-ს აღემატებოდა.

დასავლეთ რაჯასტანში ჩატარებულმა საველე გამოცდებმა CAZRI-ს სერიის ახალი ჯიშების მაღალი გამძლეობა გამოავლინა. გავრცელებული ინფორმაციით, მცენარეებმა შეძლეს სრულფასოვანი პარკების ფორმირება და მსხვილი მარცვლების განვითარება.

მასალაში ახალი ჯიშების წარმატება რამდენიმე ბიოლოგიურ მექანიზმს უკავშირდება.

ივლისში, პირველი ხანმოკლე წვიმების შემდეგ, მცენარეებმა სწრაფი ზრდა დაიწყეს და მკვრივი, განზე გადაშლილი ფოთლოვანი საფარი შექმნეს. ამ მწვანე მასამ ნიადაგის ზედაპირი თითქმის მთლიანად დაფარა, ხელი შეუწყო ქვიშის დიუნების გამაგრებას და შეამცირა მზის ზემოქმედებით ნიადაგიდან ტენის ინტენსიური აორთქლება.

35-დღიანი გვალვის დაწყებისას ნიადაგის ზედა, ხუთსანტიმეტრიან ფენაში ტენიანობა, წყაროს მიხედვით, კრიტიკულ 5%-მდე შემცირდა. ჩვეულებრივმა მცენარეებმა ოსმოტური სტრესის შედეგად სიცოცხლისუნარიანობა დაკარგეს.

ამასთან, CAZRI-ს ჯიშების ფესვთა სისტემამ მანამდე მოასწრო ნიადაგის უფრო ღრმა ფენებში _ 10-40 სმ სიღრმეზე შეღწევა. მასალის მიხედვით, ამ ფენებში ნიადაგის ტენიანობა 16%-ის დონეზე შენარჩუნდა, რამაც მცენარეებს წყლის მიღებისა და მარცვლის შევსების გაგრძელების შესაძლებლობა მისცა.

სტატიის ავტორები ახალი ჯიშების კიდევ ერთ თავისებურებად რესურსების მოქნილ მართვას ასახელებენ. გვალვის დროს მცენარის მეტაბოლიზმი ნელდება, რაც ენერგიის დაზოგვას უწყობს ხელს. წყლის მინიმალური რაოდენობის ხელმისაწვდომობისთანავე კი მცენარე კვლავ ააქტიურებს ყვავილობას და, მასალის თანახმად, ჭკნობის ფაზის გავლის გარეშე აგრძელებს განვითარებას.

ინდოეთში 2026 წლის ხარის სეზონზე მიღებული შედეგები, სტატიის მიხედვით, აჩვენებს, რომ მიზანმიმართულ სელექციას შეუძლია შეამციროს გვალვისა და მაღალი ტემპერატურის უარყოფითი გავლენა სასოფლო-სამეურნეო კულტურებზე.

ინდოეთის სოფლის მეურნეობის კვლევების საბჭოს (ICAR) ხელმძღვანელმა, დოქტორმა მ. ლ. ჯატმა, ოფიციალურ განცხადებაში აღნიშნა, რომ ეს წარმატება შესაძლოა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გახდეს თარის უდაბნოს პროდუქტიულ აგრარულ რეგიონად გარდაქმნისა და პარკოსანი კულტურების მიმართულებით ინდოეთის თვითუზრუნველყოფის გაძლიერების გზაზე.

მოტის ლობიოს ახალი ჯიშების მაგალითი კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს გვალვაგამძლე კულტურების სელექციის მნიშვნელობას რეგიონებში, სადაც სოფლის მეურნეობა ნალექებზეა დამოკიდებული. მცენარის ფესვთა სისტემის განვითარება, ნიადაგის ტენის შენარჩუნება და სტრესის მიმართ გამძლეობა მოსავლის სტაბილურობის გაუმჯობესების მნიშვნელოვანი მიმართულებებია.

თუმცა სტატიის მიერ წარმოდგენილი კონკრეტული მაჩვენებლები 35-დღიანი გვალვის პირობებში ჯიშების შედეგები, ნიადაგის ტენიანობის დონეები და მოსალოდნელი აგრარული გარდაქმნის მასშტაბი დამოუკიდებელ სამეცნიერო წყაროებში დამატებით გადამოწმებას საჭიროებს. ერთი საველე გამოცდის შედეგები ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ იგივე შედეგი ყველა ნიადაგურ-კლიმატურ პირობებში განმეორდება.

საქართველოსთვის ამ გამოცდილების მნიშვნელობა შეიძლება გამოიხატოს გვალვაგამძლე პარკოსანი კულტურების კვლევის, ადგილობრივი პირობებისთვის ადაპტირებული ჯიშების გამოცდისა და წყლის რესურსების ეფექტიანი მართვის გაძლიერებაში.

წყარო: Agriculture Post.