ქონდარი

ქონდრის სამშობლო სამხრეთ ევროპა და აღმოსავლეთის ქვეყნებია. შუა საუკუნეებში ევროპის ღარიბი მოსახლეობა მას ფართოდ იყენებდა წვნიანებში, ხორცეულის და თევზეულის კერძებში, როგორც მადის აღმძვრელ სურნელოვან საკაზმს.

ამჟამად მოჰყავთ ევროპის, ჩრდილო და სამხრეთ ამერიკის რიგ ქვეყნებში, სადაც გვხვდება აგრეთვე გაველურებული სარეველას სახით. გავრცელებულია სამხრეთ კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში, სადაც უძველესი დროიდან გამოიყენება სხვადასხვა კერძებში საკაზმად.

ქონდარი უხდება კიტრისა და პომიდვრის მარინადებს და მწნილებს, კიტრისა და კარტოფილის სალათებს. გამხმარი და დაფქვილი გამოიყენება ტომატის სოუსებში, სალათებში, სოკოსა და თევზეულის კერძებში. ქართულ კულინარიაში შეუცვლელია კუჭმაჭის, ტოლმის, ყაურმის და ხორციანი კერძების მომზადებისას. გამოიყენება ძეხვეულის წარმოებაში და მედიცინაში, როგორც სამკურნალო თვისებების მქონე მცენარე.

ცერევიტინოვის მიხედვით ქონდრის შემადგენლობაში 71,88% წყალია, 4,15% აზოტოვანი ნივთიერებები, 1,65 % ცხიმი, 2,45% შაქრები, 9,1% უაზოტო ექსტრაქტული ნივთიერებები, 8,6% უჯრედანა, 2,11% ნაცარი.

საქართველოს პირობებში მოყვანილ ქონდარში 28-73,8 მგ % C ვიტამინია და 7,62% კაროტინი (გ. კანდელაკი); B1 ვიტამინი 0,027 მგ%, B2 0,195 მგ%,PP 26,14 მგ%, კაროტინი 1,8 მგ% (თ. კეზელი)C ვიტამინი 30,4-50 მგ% (თ. რობაქიძე).

ქონდრის გამხმარი მასა შეიცავს 0,1 % ეთერზეთს (გურევიჩი, გაჯიევი). ეთერზეთების რაოდენობა ყველაზე მეტია ყვავილობის პერიოდში. ქონდრის ეთერზეთი არის ღია ყვითელი ფერის სითხე, რომელიც მოგვაგონებს ბეგქონდარას სურნელებას.

ქონდარი ერთწლოვანი მცენარეა ტუჩოსანთა ოჯახიდან. აქვს წვრილი, სწორი, თითქმის ცილინდრული ფესვები, 20-30-დან 70 სმ-მდე სიმაღლის დატოტვილი ღერო. ფოთოლი წვრილია, სწორხაზოვანი ან სწორხაზოვან-ლანცეტისებრი. ღია იისფერი, მოვარდისფრო ან თითქმის თეთრი ყვავილები შეკრებილია ფაშარი აგებულების მოგრძო ყვავილედში.

თესლი წვრილია, კვერცხისებური ფორმის, ფერს იცვლის სიმწიფის ხარისხის მიხედვით. დასაწყისში (ახალ თესლს) აქვს მომწვანო-მორუხო ფერი შავი წინწკლებით (წერტილებით), შემდგომში მუქი-მოშავო ყავისფერი. სიგრძეში 1-1,5 მმ-ია, სიგანეში 1 მმ, თესლის სიწმინდე 93%-ია, 1000 მარცვლის მასა 0,6-0,8 გ. 1 გ-ში 1450-დან-1980 ცალი თესლია. დათესვიდან აღმოცენებამდე საჭიროებს 10-14 დღეს. აღმოცენების უნარს ინარჩუნებს 1-2 წლამდე.
მცენარე მასობრივად ყვავილობს ივლისის შუა რიცხვებიდან. დიღმის პირობებში აღმოცენებიდან მწვანილად გამოყენებამდე (8-10 სმ სიმაღლე) საჭიროებს 40 დღეს, საყვავილე კოკრების წარმოქმნამდე 54-66 დღეს, ყვავილობის დაწყებამდე 64-72 დღეს, თესლის სიმწიფემდე 99-115 დღეს.
ქონდარი სითბოსმოყვარული მცენარეა. ითესება ნიადაგის საკმაოდ გათბობის შემდეგ.

დაბლობში აპრილის შუა რიცხვებიდან მოჰყავთ გრუნტში თესვით ან ჩითილის დარგვით. მცირე ფართობებზე მწკრივებს ერთმანეთისგან 15-20 სმ-ით აცილებენ. დიდ ფართობებზე რიგთაშორისების მექანიზებულად დამუშავებისას მწკრივებს ერთმანეთისგან 45-40-35 სმ-ით აცილებენ. ზოლებრივი თესვისას ზოლებს შორის 50-60 სმ მანძილს ტოვებენ, გამეჩხერების შემდეგ მწკრივებში მცენარეებს ერთმანეთისგან 15-20 სმ-ით აშორებენ.

დასარგავი ჩითილი 30-35 დღის უნდა იყოს. ხელით მოვლისას მცენარეებს მცირე კვების არეს აძლევენ (20-25 — 20-25 სმ). მექანიზებული მოვლისას კი ისეთსავეს, როგორსაც უშუალოდ გრუნტში თესვისას. ითესება ზედაპირულად 0,5 სმ სიღრმეზე. ჩითილით მოყვანისას ჰა-ზე საჭიროა 250-300 გ თესლი. გრუნტში თესვისას 2-3 კგ/ჰა.

მოვლაში შედის ნიადაგის გაფხვიერება, გამარგვლა, გამეჩხერება, გამოკვება და მორწყვა.
პირველი გაფხვიერება ტარდება თესლის აღმოცენებისთანავე, მომდევნო — სარეველებისა და ნიადაგზე ქერქის გაჩენის შესაბამისად. გამეჩხერებას იწყებენ მცენარეების 2 ფოთლის ფაზაში. გამეჩხერების შემდეგ მწკრივებში მცენარეთა შორის ტოვებენ 15-20 სმ-ს. აღმოცენებიდან 10 დღის შემდეგ ატარებენ პირველ გამოკვებას მინერალური სასუქებით. ამ დროს 1 მ2-ზე შეაქვთ 10 გ ამონიუმის გვარჯილა, 20 გ სუპერფოსფატი და 10 გ კალიუმის მარილი. მეორე გამოკვება პირველიდან 10-14 დღის შემდეგ უნდა ჩატარდეს. 1 მ2-ზე შეაქვთ 15 გ ამონიუმის გვარჯილა, 30 გ სუპერფოსფატი და 15 გ კალიუმის მარილი.

იკრიფება ყვავილობის დროს. ზამთარში მოსახმარად მცენარეებს ჭრიან ან თხრიან ძირიანად, კრავენ კონებად და აშრობენ ისეთ შენობაში, რომელიც კარგად ნიავდება.

ვაჟა ჯაფარიძე,
ირმა ირემაშვილი,
სსიპ სოფლის მეურნეობის
სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი

8 thoughts on “ქონდარი

  • 07/07/2021 at 22:19
    Permalink

    What a information of un-ambiguity and preserveness of valuable know-how on the topic of unpredicted feelings.

  • 08/07/2021 at 02:29
    Permalink

    Howdy! I’m at work browsing your blog from my new iphone 3gs!
    Just wanted to say I love reading through your blog and look forward to all your posts!
    Carry on the outstanding work!

  • 08/07/2021 at 22:00
    Permalink

    I know this site offers quality dependent articles or reviews and other material, is there any other web page which gives these kinds of stuff in quality?

  • 09/07/2021 at 03:32
    Permalink

    I was wondering if you ever thought of changing the page layout of your blog?

    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of
    content so people could connect with it better. Youve got an awful lot of text for
    only having 1 or 2 images. Maybe you could space it out better?

  • 12/07/2021 at 20:22
    Permalink

    I’m now not positive where you are getting your information, however great topic.
    I needs to spend a while learning more or working out
    more. Thanks for great info I was searching for this info
    for my mission.

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.