საადრეო მანდარინი „ნიჩინან-1“ – მოსავლის ადრე მიღების შესაძლებლობა საქართველოს მეციტრუსეობაში

მანდარინის საადრეო ჯიშები ფერმერებს საშუალებას აძლევს, მოსავალი ტრადიციულ სეზონზე ადრე მიიღონ და ბაზარზე პროდუქციის მიწოდება გაახანგრძლივონ. იაპონური წარმოშობის „ნიჩინან-1“ სწორედ ამ მიმართულებით საინტერესო ჯიშია.

საქართველოში ჩატარებული კვლევები ადასტურებს, რომ ნიჩინანის სახელით შესწავლილი მანდარინი ჩვენს სუბტროპიკულ პირობებში ადრეული სიმწიფით, წვნიანი ნაყოფითა და კარგი მსხმოიარობით გამოირჩევა.

„ნიჩინან-1“ მანდარინის საადრეო ფორმებს მიეკუთვნება. იაპონურ წყაროებში სახელწოდება Nichinan No. 1 ან Nichinan 1 Go გვხვდება. ამ ჯიშის წარმოშობა იაპონიაში მანდარინის სელექციას უკავშირდება და იგი ოკიცუ–ვასეს ჯგუფის კვირტის მუტაციად არის აღწერილი. კვირტის მუტაცია მცენარის ცალკეულ კვირტში წარმოქმნილი მემკვიდრეობითი ცვლილებაა, რომლის შედეგადაც შეიძლება ახალი სამეურნეო თვისებების მქონე ფორმა ჩამოყალიბდეს.

საადრეო მანდარინების მთავარი უპირატესობა მოსავლის შედარებით ადრე მიღებაა. ეს ფერმერს საშუალებას აძლევს, პროდუქცია ბაზარზე მაშინ გაიტანოს, როდესაც ძირითადი ჯიშების მოსავალი ჯერ მასობრივად არ არის შესული რეალიზაციაში.

რას გვიჩვენებს საქართველოში ჩატარებული კვლევები?

საქართველოს მეციტრუსეობის პირობებში ნიჩინანის სახელით ცნობილი მანდარინი შესწავლილია აჭარის სუბტროპიკულ ზონაში. აკაკი წერეთლის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მკვლევრის, ირმა ღორჯომელაძის სადოქტორო ნაშრომში აღწერილია ჯიშის ზრდა-განვითარება, ნაყოფის ხარისხი და მოსავლიანობა.

კვლევის მიხედვით, ნიჩინანი საშუალო ზრდის, ნახევრად ნაგალა ტიპის მცენარეა. 13 წლის ხის სიმაღლე დაახლოებით 2,5 მეტრს აღწევდა, ხოლო ვარჯი პირამიდული ფორმის, კომპაქტური და უხვად შეფოთლილი იყო.

ნაყოფი საშუალო ზომაზე მცირეა – კვლევაში მისი საშუალო მასა დაახლოებით 65 გრამს შეადგენდა. ნაყოფს მომრგვალო-შებრტყელებული ფორმა, თხელი, გლუვი, ღია ყვითელ-ნარინჯისფერი კანი და წვნიანი რბილობი ახასიათებდა. კანი რბილობს შედარებით ადვილად სცილდებოდა. გემო ტკბილ-მჟავეა, ხოლო შაქრისა და მჟავიანობის თანაფარდობა ნაყოფს სასიამოვნო გემოს აძლევს.

კვლევის მონაცემებით, წვენის გამოსავლიანობა 44,02% იყო. 13 წლის მცენარის მოსავალი დაახლოებით 40 კილოგრამს შეადგენდა. აჭარის პირობებში ნაყოფის დამწიფება სექტემბრის მეორე დეკადიდან იწყებოდა და ოქტომბრის ბოლომდე გრძელდებოდა. ეს მაჩვენებლები კონკრეტულ საცდელ პირობებს ასახავს და ყველა მეურნეობაში იმავე შედეგის მიღებას ავტომატურად არ ნიშნავს.

რა უპირატესობა აქვს საადრეო ჯიშს?

მანდარინის საადრეო ჯიშის გაშენების მთავარი ეკონომიკური მიზანი მხოლოდ მაღალი მოსავლის მიღება არ არის. მნიშვნელოვანია, როდის შედის ნაყოფი სიმწიფეში, რამდენად მოთხოვნადია ამ პერიოდში ბაზარზე და რა ფასად შეიძლება მისი გაყიდვა.

თუ ნაყოფი ბაზარზე ძირითადი მოსავლის მასობრივ გამოჩენამდე ხვდება, ფერმერს შეუძლია ისარგებლოს სეზონური უპირატესობით. თუმცა რეალური მოგება დამოკიდებულია ნაყოფის ხარისხზე, მოსავლიანობაზე, კრეფისა და ტრანსპორტირების ხარჯებზე, რეალიზაციის არხებსა და კონკრეტული წლის საბაზრო ფასებზე.

„ნიჩინანის“ შედარებით კომპაქტური ზრდა შესაძლოა მოვლისა და კრეფის პროცესს ამარტივებდეს. მიუხედავად ამისა, ხის ზომა, მოსავლის მოცულობა და კრეფის შრომატევადობა დამოკიდებულია საძირეზე, ნიადაგზე, კვებაზე, გასხვლასა და ბაღის მოვლის სისტემაზე.

აგროტექნიკა – რას უნდა მიაქციოს ყურადღება ფერმერმა?

საადრეო ჯიშის წარმატებით გაშენებისთვის აუცილებელია ნაკვეთის სწორად შერჩევა. მანდარინს სჭირდება მზიანი ადგილი, ნიადაგში ზედმეტი წყლის დაგუბების თავიდან აცილება და ცივი ქარებისგან შეძლებისდაგვარად დაცული გარემო. საქართველოში კონკრეტული ნაკვეთის ვარგისიანობა უნდა შეფასდეს მიკროკლიმატის, რელიეფის, ნიადაგისა და ზამთრის მინიმალური ტემპერატურების გათვალისწინებით.

მნიშვნელოვანია შემდეგი ღონისძიებები:

• სარგავი მასალის ხარისხი – ნერგი უნდა იყოს ჯიშობრივად სანდო, ჯანმრთელი და ხარისხიან საძირეზე დამყნობილი;
• ნიადაგისა და კვების მართვა – სასუქების გამოყენება მიზანშეწონილია ნიადაგის ანალიზისა და მცენარის მდგომარეობის გათვალისწინებით;
• მორწყვა – ტენის ნაკლებობამ შეიძლება ნაყოფის განვითარება შეაფერხოს, ხოლო ჭარბმა ტენიანობამ ფესვების მდგომარეობა გააუარესოს;
• ვარჯის ფორმირება და გასხვლა – საჭიროა სინათლისა და ჰაერის კარგი შეღწევა, გამხმარი და დაზიანებული ტოტების მოცილება;
• მავნებლებისა და დაავადებების კონტროლი – ბაღი რეგულარულად უნდა შემოწმდეს, ხოლო მცენარეთა დაცვის ღონისძიებები დაიგეგმოს გამოვლენილი პრობლემებისა და შესაბამისი რეკომენდაციების საფუძველზე;
• მოსავლის დროული აღება – სიმწიფე უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ კანის შეფერილობით, არამედ ნაყოფის გემოსა და ხარისხის სხვა მაჩვენებლებითაც.

საადრეო ჯიშის უპირატესობის სრულად გამოსაყენებლად საჭიროა კრეფის, დახარისხებისა და რეალიზაციის წინასწარ დაგეგმვაც. ნაყოფის ხარისხის შენარჩუნება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ბაზარზე ადრე გასვლა სარგებელს ვერ მოიტანს, თუ პროდუქცია დაზიანებული ან არასათანადო სიმწიფის იქნება.

ღირს თუ არა „ნიჩინან-1“-ის გაშენება?

საქართველოს მეციტრუსეობის განახლებისთვის საადრეო ჯიშები საინტერესო მიმართულებაა. ნიჩინანის სახელით შესწავლილმა ფორმამ აჭარის პირობებში ადრეული სიმწიფე, წვნიანი ნაყოფი და დამაკმაყოფილებელი მსხმოიარობა გამოავლინა. ამასთან, ნაყოფის შედარებით მცირე ზომა შეიძლება ზოგიერთ ბაზარზე შეზღუდვად იქცეს, ამიტომ ჯიშის შერჩევისას აუცილებელია გასაღების ბაზრის მოთხოვნების გათვალისწინება.

ფერმერისთვის მიზანშეწონილია ახალი ჯიშის ჯერ მცირე ფართობზე გამოცდა, მისი ადგილობრივ, გავრცელებულ ჯიშთან შედარება და რამდენიმე სეზონის განმავლობაში მოსავლიანობის, ნაყოფის ხარისხის, ყინვისადმი გამძლეობისა და ეკონომიკური შედეგების შეფასება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ნერგის შეძენისას დაზუსტდეს მისი ზუსტი ჯიშობრივი დასახელება და წარმომავლობა.

„ნიჩინან-1“ საადრეო მანდარინის მიმართულებით საინტერესო შესაძლებლობაა, რადგან ადრეული მოსავალი ფერმერს პროდუქციის რეალიზაციის პერიოდის გაფართოების საშუალებას აძლევს. თუმცა ჯიშის ეკონომიკური ეფექტიანობა მხოლოდ სიმწიფის ვადით არ განისაზღვრება, გადამწყვეტია ნაყოფის ხარისხი, სტაბილური მოსავლიანობა, ადგილობრივ პირობებთან შეგუება და ბაზრის მოთხოვნა.

საქართველოს მეციტრუსეობაში ახალი ჯიშების დანერგვა უნდა დაეფუძნოს კვლევებსა და პრაქტიკულ გამოცდას. სწორედ ასეთი მიდგომა დაეხმარება ფერმერებს, სწორად შეარჩიონ სარგავი მასალა, შეამცირონ წარმოების რისკები და გააუმჯობესონ მეურნეობის შემოსავლიანობა.

მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა