„მოდური ტრენდის“ მძიმე ფასი _ რატომ ითხოვენ ვეტერინარები ეგზოტიკური კატების სელექციის შეჩერებას

ადამიანის ესთეტიკურმა სწრაფვამ და სოციალურ ქსელებში მოდასთან გაჯიბრებამ ლამის ბიოლოგიური კანონებს „გათელა“, რასაც ხშირად  ცხოველების ჯანმრთელობა და სიცოცხლეც კი ეწირება.

სამეფო ვეტერინარული კოლეჯისა (RVC) და BSAVA-ს ბრიტანელი მეცნიერების ფართომასშტაბიანმა კვლევამ აჩვენა, რომ ბრაქიცეფალური (ბრტყელდურნჩიანი) ძაღლები და კატები ნორმალური აგებულების თავის მქონე ნათესავებთან შედარებით 3,27-ჯერ უფრო ხშირად ხვდებიან რთული მშობიარობის ანუ დისტოციის პრობლემის წინაშე.

ბრიტანეთში 118 000-მდე შემთხვევის ანალიზმა აჩვენა საკეისრო კვეთის უკიდურესად მაღალი რისკი (35,75%) და ახალშობილთა მაღალი მკვდრადშობადობა (38,51%) სწორედ ბრტყელსახიან ჯიშებში, რაც ვეტერინარებს არწმუნებს  მოშენების სტანდარტების სასწრაფოდ შეცვლის აუცილებლობაში.

როდის გადაიქცა ბუნებრივი ანომალია „მოდურ ტრენდად“?

დღეს, რასაც თანამედროვე ვეტერინარები და ბიოეთიკოსები მკაცრ სელექციას ანუ მიზანმიმართულ დეფორმაციას უწოდებენ, სათავეს მეცხრამეტე და მეოცე საუკუნეების მიჯნიდან იღებს. პირველი სპარსული კატები, რომლებიც ევროპაში ჩამოიყვანეს, სავსებით ჰარმონიული პროპორციებით გამოირჩეოდნენ და მათი მთავარი სიმდიდრე სქელი და გრძელი ბეწვი იყო. თუმცა, მეოცე საუკუნის შუა წლებში სელექციურ ხაზებში სპონტანურად გაჩნდა გენური მუტაციები, რომლებმაც თავის ქალის ძვლების დამოკლება გამოიწვია. ნაცვლად იმისა, რომ ასეთი კნუტები მოშენებიდან ამოერიცხათ, ზოგიერთმა სელექციონერმა ამაში უზარმაზარი კომერციული პოტენციალი დაინახა.

მსგავსი ჯიშების პოპულარიზაცია ეფუძნებოდა ადამიანის ფსიქოლოგიურ თავისებურებას, რომელსაც „ჩვილის სქემას“ უწოდებენ. დიდი, მომრგვალებული თვალები, მაღალი შუბლი, პატარა ყურები და პატარა ცხვირი ადამიანის მიერ ქვეცნობიერად აღიქმება როგორც ახალშობილის სახის ნაკვთები. ეს ვიზუალური სახე იწვევს მშობლურ ინსტიქტებს, სიბრალულს და დაუცველი არსების მოვლის სურვილს. მალე სელექციონერებმა შეამჩნიეს: რაც უფრო ბრტყელი და „ადამიანური“ ხდებოდა ცხოველის სახე, მით უფრო ძვირად ყიდულობდა მას მყიდველი. ასე დაიწყო ექსტრემალური გამრავლების პერიოდი, როდესაც ცხოველებს ნორმალური ანატომია ხელოვნურად დაუკარგეს.

მეორე ტალღამ პოპ-კულტურისა და კინემატოგრაფის ეპოქაში იფეთქა, როდესაც ეკრანებზე გამოჩნდა მულტფილმები კოტ გარფილდზე, რომლის პროტოტიპიც ეგზოტიკური მოკლებეწვიანი კატა იყო. ხოლო სოციალური ქსელების (ინსტაგრამისა და ტიქტოკის) განვითარებამ ეს პროცესი პიკამდე მიიყვანა. ვიზუალური კონტენტის ეპოქაში, მუდამ გაკვირვებული ან სევდიანი გამომეტყველების მქონე კატები მილიონობით ნახვისა და ლაიქის დამგროვებლებად იქცნენ. მიმზიდველი ვირუსული მემების გამო გაჩენილმა ბუმმა სელექციონერები აიძულა, მუტაცია აბსოლუტურ ექსტრემუმამდე მიეყვანათ, იმის მიუხედავად, რომ ცხოველებმა თავისუფლად სუნთქვის უნარი დაკარგეს, იტანჯებიან ქრონიკული კონიუნქტივიტით და ვეტერინარის დახმარების გარეშე შთამომავლობას ვეღარ აჩენენ.

რომელი ჯიშები დგანან ყველაზე დიდი რისკის ქვეშ?

ბრაქიცეფალურ ტიპს (მოკლე, ბრტყელი დრუნჩითა და შეცვლილი თავის ქალით) რამდენიმე პოპულარული ჯიში მიეკუთვნება:

• სპარსული კატა _ კლასიკური და ყველაზე ექსტრემალური წარმომადგენელი, რომლის ცხვირიც სელექციის გამო თვალების დონეზეა ასული;
• ეგზოტიკური მოკლებეწვიანი კატა _ სპარსულის მოკლებეწვიანი ვერსია, რომელსაც ზუსტად იგივე ანატომიური პრობლემები აქვს;
• ბრიტანული მოკლებეწვიანი კატა _ ზომიერი ბრაქიცეფალი, რომელსაც ახასიათებს მასიური თავი, მომრგვალებული ყბები და შემოკლებული ცხვირი;
• შოტლანდიური საქსი (ფოლდი და სტრაიტი) _ აქვთ მრგვალი თავის ქალი და სახის შემოკლებული ნაწილი, რაც ჩონჩხის გენეტიკურ თავისებურებებთან ერთად ვეტერინარულ რისკებს ამძიმებს;
• ჰიმალაიური კატა _ სპარსული ჯიშის ქვესახეობა კოლორ-პოინტის შეფერილობით, რომელსაც სრულიად იდენტური ბრტყელი სახე აქვს;
• სელკირკ–რექსი _ ხვეული ბეწვის მქონე კატა, რომლის შექმნაშიც სპარსი სელექციონერები და ეგზოტიკოსები მონაწილეობდნენ.

ჯანმრთელობა მოდასა და ესთეტიკაზე წინ უნდა დადგეს

დღეს ვეტერინარული საზოგადოება და მსხვილი საქველმოქმედო ორგანიზაციები (მაგალითად, ბრიტანული Cats Protection) კატეგორიულად ითხოვენ ოფიციალური სტანდარტების შეცვლას და ექსტრემალურად ბრტყელი სახის მქონე ცხოველების გამრავლების აკრძალვას.

მთავარი მიზანია ჯიშების ბუნებრივ ანატომიასთან დაბრუნება, რათა კატებმა შეძლონ თავისუფლად სუნთქვა და შვილების ნორმალურად გაჩენა.

ვეტერინარები მოუწოდებენ პოტენციურ პატრონებს, ყურადღება გაამახვილონ ფუმფულა მეგობრების ჯანმრთელობაზე და არა სოციალურ ქსელებში „მომხიბვლელი“ ჩათებით თავის მოწონებაზე, რათა ასეთ ცხოველებზე  მოთხოვნა შემცირდეს მოთხოვნა, რომლებიც ადამიანის არასწორი წარმოდგენების გამო მძიმედ იტანჯებიან.