ფრთათეთრას კონტროლი ბოსტნეულ კულტურებში: მართვის სრული სახელმძღვანელო პომიდვრის, ბადრიჯნისა და ლობიოსთვის
ბოსტნეული კულტურების წარმოებაში ფრთათეთრები (Whiteflies) ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ მავნებლებს მიეკუთვნებიან. ისინი აზიანებენ ისეთ კულტურებს, როგორიცაა პომიდორი, ბადრიჯანი, ლობიო, ბარდა და სხვა.
მავნებელი მცენარეს წვენს სწოვს და ვირუსული დაავადებების გადამტანია. არასწორი მართვის შემთხვევაში, ძლიერმა ინვაზიამ შესაძლოა მოსავლიანობის 30–80%-ით შემცირება გამოიწვიოს.
ფრთათეთრები ძალიან სწრაფად მრავლდებიან, განსაკუთრებით თბილ პირობებში. ერთ მდედრს 100-300 კვერცხის დადება შეუძლია, ხოლო სასიცოცხლო ციკლი სულ რაღაც 2-3 კვირაში სრულდება, რაც პოპულაციის მყისიერ ზრდას განაპირობებს.
იდენტიფიცირება
- მცირე ზომის თეთრი მფრინავი მწერები ფოთლის ქვედა მხარეს;
- კვერცხები და ნიმფები (მატლები) ასევე ფოთლის ქვედა მხარეს;
- გაყვითლებული, წებოვანი ფოთლები (ე.წ. „თაფლოვანი ცვარი“), რომლებიც ხშირად დაფარულია შავი ჭვარტლისებრი სოკოთი.
ზიანი
- წვენის წოვის შედეგად მცენარის დასუსტება;
- ვირუსული დაავადებების გადატანა (მაგალითად: ფოთლის სიხვიჭე, გაყვითლება);
- ფოტოსინთეზის პროცესის შეფერხება ჭვარტლისებრი სოკოს გამო.
გავრცელებული კულტურები და ხელსაყრელი პირობები
ფრთათეთრების ძირითადი მასპინძელი მცენარეებია პომიდორი, ბადრიჯანი, ლობიო და ბამი. მავნებლის გამრავლებისთვის ოპტიმალურია:
- მაღალი ტემპერატურა (20–30°C);
- მშრალი კლიმატი;
- მჭიდრო ნარგავები და ჰაერის ცუდი ცირკულაცია.
თეთრფრთას ინტეგრირებული მართვა (IPM)
კულტურული და მექანიკური კონტროლი
- სარეველების მოცილება: მოსპეთ მავნებლის პოტენციური მასპინძელი სარეველები;
- თესლბრუნვა: მოერიდეთ მგრძნობიარე კულტურების ზედიზედ თესვას;
- ოპტიმალური დაცილება: დაიცავით სარგავი დისტანცია ჰაერის უკეთესი ცირკულაციისთვის;
- ყვითელი წებოვანი ხაფანგები: გამოიყენეთ 10–20 ხაფანგი ჰექტარზე.
ბიოლოგიური კონტროლი
ხელი შეუწყვეთ ბუნებრივი მტრების, მაგალითად, ჭიამაიებისა და პარაზიტი კრაზანების არსებობას. მოერიდეთ აგრესიული პესტიციდების გადაჭარბებულ გამოყენებას, რომლებიც სასარგებლო მწერებსაც ანადგურებენ.
ქიმიური კონტროლი და დოზირება
გამოიყენეთ ინსექტიციდები მხოლოდ მაღალი ინვაზიის შემთხვევაში. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი პრეპარატები და მათი რეკომენდებული დოზები:
|
მოქმედი ნივთიერება |
დოზირება (1 ლიტრ წყალზე) |
შენიშვნა |
| იმიდაკლოპრიდი | 0.3-0.5 მლ | ეფექტურია მწუწნი მავნებლების წინააღმდეგ |
| აცეტამიპრიდი | 0.5 გრ | სწრაფი მოქმედების სისტემური პრეპარატი |
| ლამბდა–ციჰალოტრინი | 0.5 მლ | კონტაქტური მოქმედება |
| აბამექტინი | 0.5 მლ | ეფექტურია ნიმფებისა და ტკიპების წინააღმდეგ |
- წამლობის ინტერვალი: ყოველ 7-10 დღეში, მავნებლის სიმჭიდროვის მიხედვით.
- წყლის ხარჯი: 200-400 ლიტრი ჰექტარზე.
მნიშვნელოვანია: რეზისტენტობის (გამძლეობის) თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია ქიმიური ჯგუფების როტაცია. არ გამოიყენოთ ერთი და იგივე პრეპარატი ზედიზედ მრავალჯერ.
წამლობის სქემის მაგალითი:
- I კვირა: იმიდაკლოპრიდი (0.3 მლ/ლიტზე);
- II კვირა: ლამბდა-ციჰალოტრინი (0.5 მლ/ლ.);
- III კვირა: აბამექტინი (0.5 მლ/ლ.);
- IV კვირა: აცეტამიპრიდი (0.5 გრ/ლ.).
დამატებითი მეთოდები და მონიტორინგი
- ნიმის (Neem) ზეთი: გამოიყენეთ დაბალი ინვაზიისას, იგი უსაფრთხოა გარემოსთვის.
- ამრეკლავი მულჩი: ეფექტურია მავნებლების დასაფრთხობად.
- მონიტორინგი: შეამოწმეთ მცენარეები კვირაში ერთხელ მაინც, განსაკუთრებით ფოთლის ქვედა მხარე. დაიწყეთ ბრძოლა ადრეულ ეტაპზე.
გავრცელებული შეცდომები
- დაგვიანებული წამლობა;
- ერთი და იმავე ქიმიური ნივთიერების გადაჭარბებული გამოყენება;
- ხსნარის არასრული დაფარვა (განსაკუთრებით ფოთლის ქვედა მხარეს);
- ადრეული ნიშნების იგნორირება.
პრაქტიკული რჩევები
- საფუძვლიანად შეასხურეთ პრეპარატი ფოთლის ქვედა მხარეს;
- გამოიყენეთ სუფთა წყალი ხსნარის მოსამზადებლად;
- წამლობა ჩაატარეთ ადრე დილით ან საღამოს საათებში;
- დაიცავით ნაკვეთის ჰიგიენა.
გაფრთხილება: მოცემული ინფორმაცია სარეკომენდაციო ხასიათისაა. გაიარეთ კონსულტაცია აგრონომთან! გაეცანით პრეპარატის ეტიკეტზე მითითებულ ინფორმაციას, დაიცავით ლოდინის პერიოდი მოსავლის აღებამდე და გამოიყენეთ პერსონალური დაცვის საშუალებები.
ფრთათეთრების ეფექტური კონტროლი მოითხოვს ინტეგრირებულ მიდგომას, რომელიც აერთიანებს კულტურულ, ბიოლოგიურ და ქიმიურ მეთოდებს. მავნებლის დროული აღმოჩენა და წამლობის სწორი პროგრამა მოსავლიანობის შენარჩუნების მთავარი წინაპირობაა.