პირეტროიდული ინსექტიციდები _ რა უნდა ვიცოდეთ მათი ეფექტიანობის და უსაფრთხოების შესახებ?
თანამედროვე სოფლის მეურნეობაში მავნებლებთან ბრძოლა წარმოუდგენელია ეფექტიანი პრეპარატების გარეშე. დღეს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებული ჯგუფი პირეტროიდული ინსექტიციდებია.
წინამდებარე სტატიაში განვიხილავთ, თუ რას წარმოადგენს ის, როგორ მოქმედებს მავნებლებზე და რა სიფრთხილეა საჭირო მათი გამოყენებისას.
რა არის პირეტროიდები?
ეს არის სინთეზური ქიმიური ნაერთები, რომლებიც ბუნებრივი პირეტრინების ანალოგებს წარმოადგენს. თავად ბუნებრივი პირეტრინები მიიღება გვირილის გარკვეული სახეობისგან (Chrysanthemum cinerariifolium). თუმცა, ბუნებრივი ნივთიერებებისგან განსხვავებით, პირეტროიდები ლაბორატორიულად არის გაუმჯობესებული, რათა უფრო მდგრადი და ეფექტიანი იყოს გარემო პირობებში.
მოქმედების მექანიზმი: „ნოკაუტის ეფექტი“
პირეტროიდები მოქმედებენ როგორც ნეიროტოქსინები. ისინი პირდაპირ უტევენ მწერის ნერვულ სისტემას როგორც კონტაქტისას (შესხურებისას), ისე პრეპარატის მწერის ორგანიზმში მოხვედრისას (ჭამის დროს).
- პრეპარატი იწვევს მწერის ნეირონებში იმპულსების უკონტროლო გადაცემას.
- მწერი მომენტალურად პარალიზდება. ამას სოფლის მეურნეობაში „ნოკაუტის ეფექტს“ (knockdown effect) ვუწოდებთ, რასაც მალევე მოსდევს მავნებლის სიკვდილი.
პირეტროიდების ძირითადი მახასიათებლები
- მაღალი მდგრადობა: ბუნებრივი პირეტრინები მზის შუქზე სწრაფად იშლება. სინთეზური პირეტროიდები კი მზისა და წყლის მიმართ გაცილებით გამძლეა, რაც უზრუნველყოფს მათ ხანგრძლივ დამცავ მოქმედებას მინდორში.
- გამოყენების ფართო სპექტრი:
- მემცენარეობა: გამოიყენება თითქმის ყველა კულტურის მავნებლების წინააღმდეგ;
- ვეტერინარია და საყოფაცხოვრებო: გამოიყენება პარაზიტების (ტილები, რწყილები) და მწერების (კოღოები) საწინააღმდეგოდ.
- ტოქსიკურობა და უსაფრთხოება:
- დაბალი რისკი ძუძუმწოვრებისთვის: სხვა ძველ ინსექტიციდებთან (მაგ. ფოსფორორგანული ნაერთები) შედარებით, ისინი გაცილებით ნაკლებად ტოქსიკურია ადამიანებისა და თბილსისხლიანი ცხოველებისთვის;
- გვერდითი მოვლენები: კანზე პირდაპირი მოხვედრისას ადამიანში შესაძლოა გამოიწვიოს დროებითი დაბუჟება ან ქავილი.
გარემოზე ზემოქმედება და რისკები
მიუხედავად ეფექტიანობისა, ფერმერმა უნდა გაითვალისწინოს:
- საშიშროება ფუტკრებისთვის და თევზებისთვის _ პირეტროიდები უკიდურესად ტოქსიკურია სასარგებლო მწერებისთვის (ფუტკარი) და წყლის ბინადრებისთვის. ამიტომ, მათი გამოყენება ყვავილობისას ან წყალსატევებთან ახლოს მკაცრად უნდა გაკონტროლდეს.
- გარემოში დაყოვნება _ ისინი უფრო დიდხანს რჩებიან ნიადაგსა და მცენარეზე, ვიდრე მათი ბუნებრივი წინაპრები.
როგორ ამოვიცნოთ პრეპარატები?
პირეტროიდების ჯგუფში შემავალი ნივთიერებების სახელები ხშირად ბოლოვდება „- ტრინით“. ყველაზე ცნობილი წარმომადგენლებია:
- პერმეტრინი;
- ციპერმეტრინი;
- დელტამეტრინი;
- ალეტრინი.
სინთეზური პირეტროიდები მძლავრი იარაღია ფერმერის ხელში მავნებლების სწრაფი განადგურებისთვის. მათი მთავარი უპირატესობა სწრაფი მოქმედება და ადამიანისთვის შედარებითი უსაფრთხოებაა. თუმცა, გარემოზე (განსაკუთრებით ფუტკრებზე) უარყოფითი გავლენის თავიდან ასაცილებლად, აუცილებელია მათი გამოყენებისას მკაცრად დავიცვათ ინსტრუქცია და უსაფრთხოების ნორმები.
სარედაქციო შენიშვნა: პრეპარატის შერჩევისას ყოველთვის გაიარეთ კონსულტაცია სპეციალისტთან და ყურადღებით გაეცანით შეფუთვაზე მითითებულ დოზირებას.