თეთრი მატლი — ნიადაგში დამალული მავნებელი, რომელიც მცენარის ფესვებს ანადგურებს

მცენარე მოულოდნელად ჭკნება, ყვითლდება, ზრდას ანელებს ან ხმობას იწყებს, თუმცა ფოთლებსა და ღეროზე აშკარა დაზიანება არ შეიმჩნევა? შესაძლოა, პრობლემის მიზეზი მიწის ზემოთ კი არა, ნიადაგში, ფესვებთან იმალებოდეს.

ერთ-ერთი ასეთი ფარული მავნებელი ე.წ. თეთრი მატლია, ხოჭოების, ოჯახის ზოგიერთი სახეობის ლარვა. მათ შორის მნიშვნელოვანია Phyllophaga-ს გვარის სახეობებიც.

თეთრი მატლი ნიადაგში მცხოვრები ხოჭოს ლარვაა. მას ახასიათებს:

• კრემისფერი ან მოთეთრო სხეული;
• დამახასიათებელი C-ს ფორმაში მოხრილი სხეული;
• ყავისფერი თავი;
• ძლიერი საღეჭი პირის აპარატი.

ლარვები ნიადაგში, მცენარის ფესვთა სისტემასთან ახლოს ცხოვრობენ და იკვებებიან ფესვებით. სწორედ ამიტომ მათი არსებობა ხშირად შეუმჩნეველი რჩება მანამ, სანამ მცენარე სერიოზულად არ დასუსტდება.

როგორ აზიანებს თეთრი მატლი მცენარეს?

მავნებლის ლარვები განსაკუთრებით აზიანებენ მცენარის წვრილ შემწოვ ფესვებს, რომლებიც წყლისა და საკვები ელემენტების შეწოვაში უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ.

ძლიერი გავრცელების შემთხვევაში მათ შეუძლიათ:

• გაანადგურონ წვრილი ფესვები;
• დააზიანონ მცენარის ძირითადი ფესვთა სისტემაც;
• შეაფერხონ მცენარის ზრდა და დაასუსტონ;
• გამოიწვიონ ფოთლების გაყვითლება;
• გამოიწვიონ ჭკნობა და ნაადრევი ხმობა;
• განსაკუთრებით დააზიანონ ახალგაზრდა მცენარეები;
• შეამცირონ მცენარის უნარი, შეიწოვოს ნიადაგიდან წყალი და საკვები ნივთიერებები.

საინტერესოა ისიც, რომ თეთრი მატლით დაზიანებული მცენარის სიმპტომები ხშირად გვალვის, წყლის დეფიციტის ან საკვები ელემენტების ნაკლებობის ნიშნებს ჰგავს.

ამიტომ მხოლოდ ფოთლების დათვალიერება პრობლემის მიზეზის დასადგენად ყოველთვის საკმარისი არ არის.

როგორ ამოვიცნოთ მავნებელი?

თუ მცენარე ჭკნება, მიუხედავად იმისა, რომ ნიადაგში საკმარისი ტენია, საჭიროა მისი ფესვთა ზონის შემოწმება.

ფრთხილად გათხარეთ ნიადაგი მცენარის ირგვლივ და დააკვირდით:

C-ს ფორმის მოთეთრო ლარვებს;

გამოხურლ ან დაზიანებულ ფესვებს;

წვრილი შემწოვი ფესვების სიმცირეს;

სუსტად დამაგრებულ მცენარეებს, რომლებიც ნიადაგიდან ადვილად ამოდის;

მინდვრის ან ბაღის ცალკეულ უბნებში მცენარეების არათანაბარ განვითარებას.

თუ დაზიანებული მცენარეების ჯგუფები მინდორში ან ბაღში ლაქების სახით ჩნდება, ფესვთა სისტემის შემოწმება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

რატომ არის ახალგაზრდა მცენარეები უფრო დაუცველი?

ახალგაზრდა მცენარეებს შედარებით მცირე და ჯერ კიდევ ჩამოუყალიბებელი ფესვთა სისტემა აქვთ. რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფესვის დაზიანებამაც კი შეიძლება მნიშვნელოვნად შეაფერხოს მათი განვითარება.

ამ დროს მცენარე:

• ვეღარ იღებს საკმარის წყალს;
• ნაკლებად ითვისებს საკვებ ელემენტებს;
• ნელა იზრდება;
• უფრო მგრძნობიარე ხდება გვალვისა და სხვა სტრესების მიმართ;
• ძლიერი დაზიანების შემთხვევაში შეიძლება მთლიანად გახმეს.

ბრძოლისა და მართვის ღონისძიებები

თეთრ მატლთან ბრძოლა მხოლოდ მაშინ არის ეფექტიანი, როდესაც მავნებლის არსებობა ზუსტად არის გამოვლენილი.

პირველი ნაბიჯია მინდვრისა და ბაღის რეგულარული მონიტორინგი, განსაკუთრებით იმ ადგილებში, სადაც მცენარეების აუხსნელი ჭკნობა ან ზრდის შეფერხება შეინიშნება.

მავნებლის გავრცელების, კულტურისა და კონკრეტული სახეობის გათვალისწინებით შეიძლება ჩავატაროთ ნიადაგის აგროტექნიკური ღონისძიებები. საჭიროების შემთხვევაში მივმართოთ ნიადაგის დამუშავებას, ღრმა კულტივაციას, რაც ხელს შეუწყობს ნიადაგში არსებული ლარვების რაოდენობის შემცირებას. თუმცა ასეთი ღონისძიება უნდა შეირჩეს კონკრეტული კულტურისა და ნიადაგის მდგომარეობის გათვალისწინებით.

ნაკვეთის სანიტარიული მდგომარეობის გაუმჯობესება

სარეველებისა და მცენარეული ნარჩენების მართვა მნიშვნელოვანია მავნებლების განვითარებისათვის ხელსაყრელი პირობების შესამცირებლად.

ბიოლოგიური კონტროლი

შესაბამის შემთხვევებში შესაძლებელია მავნებლის წინააღმდეგ ბიოლოგიური კონტროლის აგენტების გამოყენება. მათი შერჩევა სასურველია აგრონომის ან მცენარეთა დაცვის სპეციალისტის რეკომენდაციით.

ინსექტიციდები

თუ მონიტორინგით დადასტურდა მავნებლის არსებობა და მისი რაოდენობა ეკონომიკური ზიანის ზღვარს აღწევს, შესაძლებელია შესაბამისი ინსექტიციდის გამოყენებაც.

მნიშვნელოვანია: ინსექტიციდი არ უნდა გამოიყენოთ მხოლოდ იმიტომ, რომ მცენარე ჭკნება. თავდაპირველად უნდა დადგინდეს დაზიანების მიზეზი და დადასტურდეს მავნებლის არსებობა. პრეპარატის დოზირების, შეტანის დროისა და მეთოდის შერჩევისასას აუცილებლად უნდა იქნას გათვალისწინებული კონკრეტული კულტურისთვის რეგისტრირებული პრეპარატები, ეტიკეტზე მითითებული ინსტრუქცია და რეკომენდაციები.

მონიტორინგი — ყველაზე მნიშვნელოვანი პრევენციული ნაბიჯი

თეთრი მატლის წინააღმდეგ ბრძოლისას ფერმერისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტი რეგულარული მონიტორინგია.

თუ ნაკვეთის რომელიმე უბანში მცენარეები სხვებზე სუსტად იზრდება, ყვითლდება ან ჭკნება, ნუ შეაფასებთ პრობლემას მხოლოდ ფოთლების მიხედვით. შეამოწმეთ ფესვთა სისტემა და ნიადაგი.

ფესვების მდგომარეობა ხშირად გვაძლევს პასუხს კითხვაზე, რომელიც მცენარის მიწისზედა ნაწილის დათვალიერებით შეიძლება გაურკვეველი დარჩეს.

თეთრი მატლი ერთ-ერთი იმ მავნებელია, რომლის აღმოჩენაც ხშირად გვიან ხდება, რადგან მისი ძირითადი საქმიანობა ნიადაგის ქვეშ, მცენარის ფესვთა სისტემასთან მიმდინარეობს.

ფესვების დაზიანება პირდაპირ აისახება მცენარის ზრდაზე, წყლისა და საკვები ელემენტების ათვისებაზე და საბოლოოდ, მოსავლიანობაზე.

ამიტომ ფერმერისთვის მარტივი, მაგრამ მნიშვნელოვანი წესია:

ფესვთა სისტემის რეგულარული შემოწმება, მავნებლის დროული აღმოჩენა და სწორად შერჩეული მართვის ღონისძიებები საშუალებას იძლევა, პრობლემა მოსავლის სერიოზულ დანაკარგამდე იქნეს შეჩერებული და მოგვარებული.