თივისა და სენაჟის მომზადება ზამთრისთვის: რამდენი საკვებია საჭირო ერთ სულ პირუტყვზე

პირუტყვის სადგომში შენახვის პერიოდში საკვების სწორად დაგეგმვა ფერმის ეკონომიკური ეფექტიანობისა და ცხოველთა ჯანმრთელობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პირობაა.

უხარისხო ან არასაკმარისი უჯრედისის შემცველი საკვები არღვევს მიკროორგანიზმების ნორმალურ მუშაობას ფაშვში, ზრდის საჭმლის მონელების დარღვევებისა და აციდოზის რისკს და საბოლოოდ ამცირებს პირუტყვის პროდუქტიულობას.

თივისა და სენაჟის მარაგის მომზადებისას გასათვალისწინებელია პირუტყვის ასაკი, ცოცხალი მასა, პროდუქტიულობა, ფიზიოლოგიური მდგომარეობა და სადგომში შენახვის ხანგრძლივობა.

საკვების ხარისხი – როდის და როგორ უნდა დამზადდეს თივა და სენაჟი

ზამთრის საკვების ხარისხი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული იმაზე, თუ რა ფაზაში ითიბება ბალახი.

მარცვლოვანი ბალახების შემთხვევაში თიბვა სასურველია თავთავის გამოღების ფაზაში, ხოლო პარკოსნების – კოკრობის ფაზაში. ამ პერიოდში მცენარეს ჯერ კიდევ მაღალი კვებითი ღირებულება აქვს და შედარებით კარგად არის შენარჩუნებული ცილა და სხვა საკვები ნივთიერებები.

კარგი ხარისხის თივა უნდა იყოს კარგად გამომშრალი, ობისა და დამპალი სუნის გარეშე. წყაროს მიხედვით, მისი ტენიანობა არ უნდა აღემატებოდეს 17%-ს. სასურველია თივას ჰქონდეს სასიამოვნო, მცენარეული არომატი და მწვანე ფერი, რაც კაროტინის შედარებით უკეთ შენარჩუნებაზე მიუთითებს.

სენაჟი შუალედური ტიპის საკვებია თივასა და სილოსს შორის. მისი დამზადებისას დაჭრილი ბალახი წინასწარ ჭკნება და ტენიანობა დაახლოებით 45-55%-მდე მცირდება. შემდეგ მას ჰაერისგან იზოლირებულ პირობებში ინახავენ. ჟანგბადის გარეშე მიმდინარე პროცესები ხელს უწყობს ორგანული მჟავების წარმოქმნას და საკვების შენარჩუნებას.

ტექნოლოგიურად დამზადებული სენაჟი გამოირჩევა კარგი შენახვის უნარით და მაღალი მონელებადობითა. ის ეკონომიურაცაა, პირუტყვი კარგად ჭამს და ნარჩენიც ნაკელებია.

რამდენი თივა და სენაჟი სჭირდება ერთ სულ პირუტყვს?

საჭირო რაოდენობა დამოკიდებულია ცხოველის ცოცხალ მასაზე, პროდუქტიულობაზე და სადგომში შენახვის ხანგრძლივობაზე. წყაროში საშუალო სადგომის პერიოდის ხანგრძლივობად 210 დღეა აღებული.

მეწველი ძროხა

550 კგ ცოცხალი მასის მქონე ზრდასრულ მეწველ ძროხაზე საშუალოდ შეიძლება გათვალისწინებული იყოს:

• თივა – 4-5 კგ დღეში;
• სენაჟი – 15-20 კგ დღეში.

210-დღიანი სადგომის პერიოდისთვის ეს დაახლოებით ნიშნავს:

• თივა – 840-1050 კგ;
• სენაჟი – 3,15-4,2 ტონა.

თუმცა პრაქტიკული დაგეგმვისას საჭიროა დამატებითი მარაგისა და შენახვის დროს დანაკარგების გათვალისწინება.

ერთ წელზე უფროსი მოზარდი

რემონტისათვის განკუთვნილი მოზარდისთვის წყაროში მითითებულია დაახლოებით:

• თივა –3 კგ დღეში;
• სენაჟი – 10 კგ დღეში.

210 დღეზე ეს შეადგენს დაახლოებით:

• თივა – 630 კგ;
• სენაჟი – 2,1 ტონა.

ცხოველის ასაკის, ცოცხალი მასისა და ზრდის ინტენსივობის მიხედვით ეს მაჩვენებლები უნდა დაკორექტირდეს.

მწარმოებელი კუროები

მწარმოებელ კუროებს განსაკუთრებით სჭირდებათ მაღალი ხარისხის, მათ შორის პარკოსანი ბალახებისგან დამზადებული თივა. წყაროში მითითებულია დღეში 7 კგ-მდე მაღალი ხარისხის თივა.

არ დაგავიწყდეთ დანაკარგები და სადაზღვევო მარაგი

ფერმის საკვების მარაგის დაგეგმვისას მხოლოდ ცხოველის დღიური ულუფის გამრავლება სადგომის დღეების რაოდენობაზე საკმარისი არ არის.

თივის შემთხვევაში დანაკარგი შეიძლება წარმოიქმნას გაშრობის, შეგროვების, პრესირების, ტრანსპორტირებისა და შენახვის დროს. წყაროს მიხედვით, ასეთი დანაკარგი შეიძლება იყოს არანაკლებ 10%-ისა.

სენაჟის შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჰერმეტულობა. ჰაერის შეღწევისას საკვების ნაწილი ფუჭდება და დანაკარგი შეიძლება 15%-მდე გაიზარდოს.

ამასთან, რეკომენდებულია ფერმამ შექმნას 15-20%-იანი სადაზღვევო მარაგი. ასეთი მარაგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც მოსავალი მოსალოდნელზე ნაკლებია ან შემდეგი სავეგეტაციო სეზონი დაგვიანებით იწყება.

ამიტომ, მაგალითად, 550 კგ ცოცხალი მასის მეწველ ძროხაზე სეზონური მარაგის დაგეგმვისას მხოლოდ 1 ტონა თივისა და 3,5–4 ტონა სენაჟის გათვლა საკმარისი არ არის, საჭიროა დანაკარგებისა და სადაზღვევო მარაგის დამატებაც.

მხოლოდ თივა და სენაჟი საკმარისი არ არის

თივა და სენაჟი პირუტყვს, უპირველესად, უჯრედისით უზრუნველყოფს, მაგრამ მაღალპროდუქტიული მეწველი ძროხის მოთხოვნილება ენერგიის, ცილის, მინერალებისა და ვიტამინების მიმართ გაცილებით ფართოა.

ამიტომ ზამთრის რაციონი უნდა დაბალანსდეს სხვა საკვებითაც — მარცვლეულითა და კონცენტრატებით, ცილოვანი საკვებით, მინერალური დანამატებით და საჭიროების შემთხვევაში სპეციალური საკვები დანამატებით.

დაცული ცხიმები მაღალპროდუქტიული ძროხებისთვის

წყაროში რეკომენდებულია მაღალპროდუქტიული მეწველი ძროხებისთვის დაცული ცხიმების გამოყენება, განსაკუთრებით ლაქტაციის პირველ პერიოდში, როდესაც ენერგიაზე მოთხოვნა მაღალია.

წყაროში მითითებულია 300-500 გრამამდე დაცული ცხიმის დღიური რაოდენობა ერთ სულზე. ასეთი დანამატის გამოყენება უნდა მოხდეს რაციონის საერთო ენერგეტიკული და საკვები ნივთიერებების ბალანსის გათვალისწინებით და სპეციალისტის რეკომენდაციით.

პროპილენგლიკოლი ენერგიის სწრაფი წყაროს სახით

ლაქტაციის დასაწყისში ენერგიის დეფიციტი ძროხის ორგანიზმისთვის პრობლემურია. წყაროში რეკომენდებულია პროპილენგლიკოლის გამოყენება მოგებამდე, დაახლოებით, ორი კვირით ადრე და ლაქტაციის პირველ თვეში.

მითითებული დოზაა 150-250 გრამი დღეში ერთ სულზე.

ამგვარი დანამატების გამოყენებისას მნიშვნელოვანია ვეტერინართან ან ზოოტექნიკოსთან კონსულტაცია, რადგან დოზა დამოკიდებულია ცხოველის პროდუქტიულობასა და მთლიან რაციონზე.

როცა თივა არ არის საკმარისი – ჩალის გამოყენება

საკვების დეფიციტის შემთხვევაში ფერმერები ხშირად მიმართავენ საკვებ ჩალას. თუმცა ჩალა თივის სრულფასოვანი შემცვლელი არ არის – მასში დაბალია ენერგიისა და ცილის შემცველობა, ხოლო უჯრედისის ნაწილი ძნელად მოსანელებელია.

წყაროში აღწერილია ჩალის ქიმიური დამუშავების მეთოდები, რომლებიც მიზნად ისახავს მისი უჯრედისის მონელებადობის გაზრდას.

სოდის ხსნარით დამუშავება

წყაროში ერთ ტონა დაქუცმაცებულ ჩალაზე მითითებულია:

• კალცინირებული სოდა – 20 კგ;
• სუფრის მარილი – 10 კგ;
• წყალი – 250-300 ლიტრი.

სოდა და მარილი იხსნება თბილ წყალში და მიღებული ხსნარი თანაბრად ნაწილდება დაქუცმაცებულ ჩალაზე. ჩალის რეკომენდებული დაჭრის სიგრძეა დაახლოებით 4-5 სმ.

დამუშავების შემდეგ მასას გარკვეული დროით აჩერებენ, რათა ჩალის სტრუქტურა დარბილდეს.

მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: ასეთი დამუშავებული ჩალის გამოყენებისას საჭიროა რაციონის მინერალური ბალანსის, განსაკუთრებით ნატრიუმისა და ფოსფორის შემცველობის კონტროლი. ქიმიურად დამუშავებული ჩალა არ უნდა მიეცეს პირუტყვს სპეციალისტის მიერ განსაზღვრული ტექნოლოგიისა და დოზირების გარეშე.

ამიაკით დამუშავება – უფრო რთული ტექნოლოგია

წყაროში ასევე აღწერილია ჩალის ამიაკის წყლით დამუშავების მეთოდი. მისი მიზანია არა მხოლოდ ჩალის უჯრედისის სტრუქტურის შეცვლა, არამედ არაცილოვანი აზოტის მიწოდებაც, რომელსაც ფაშვის მიკროფლორა იყენებს მიკრობული ცილის წარმოსაქმნელად.

ამ მეთოდით ჩალის დამუშავება დაკავშირებულია ამიაკთან მუშაობის მნიშვნელოვან უსაფრთხოების რისკებთან. ამიაკის ორთქლი ტოქსიკურია და შეიძლება გამოიწვიოს თვალების, კანისა და სასუნთქი გზების დაზიანება.

ამიტომ ასეთი ტექნოლოგიის გამოყენება ფერმაში მხოლოდ შესაბამისი ტექნოლოგიური ინსტრუქციის, დამცავი საშუალებების, ვენტილაციისა და კვალიფიციური სპეციალისტის ზედამხედველობის პირობებში უნდა მოხდეს.

მთავარი პრაქტიკული დასკვნა ფერმერისთვის

ზამთრისთვის საკვების მომზადებისას მთავარი შეცდომაა მხოლოდ ცხოველების დღიური ულუფის გათვლა. ფერმერმა წინასწარ უნდა განსაზღვროს: პირუტყვის რაოდენობა; დღიური ნორმა; სადგომის დღეები; ტექნოლოგიური დანაკარგები + 15-20% სადაზღვევო მარაგი.

მაგალითად, 550 კგ ცოცხალი მასის მეწველი ძროხისთვის 210-დღიან სადგომის პერიოდში დაახლოებით 840-1050 კგ თივა და 3,15-4,2 ტონა სენაჟი შეიძლება იყოს საჭირო მხოლოდ საბაზისო გათვლით. რეალური დასამზადებელი მარაგი უფრო მეტი უნდა იყოს, რადგან გათვალისწინებულია შენახვისა და გაცემის დროს წარმოქმნილი დანაკარგებიც.

ამასთან, საკვების რაოდენობა ხარისხს ვერ ჩაანაცვლებს. კარგად დამზადებული, სწორად შენახული თივა და სენაჟი ზამთრის რაციონის საფუძველია, მაგრამ მაღალპროდუქტიული პირუტყვისთვის რაციონი აუცილებლად უნდა დაბალანსდეს ენერგიის, ცილისა და მინერალური ნივთიერებების მიხედვით.

მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა