ველური და სასარგებლო _ მეცნიერებმა ჰიმალაიში მომავლის საკვები სარეველები გამოიკვლიეს
სანამ გლობალური დათბობა და გვალვა ხორბლისა და სიმინდის ყანებს ანადგურებს, კაცობრიობის გადარჩენა შესაძლოა სწორედ ათვალწუნებულმა სარეველებმა შეძლოს.
ჰიმალაიში ჩატარებულმა ფუნდამენტურმა კვლევამ დაამტკიცა, რომ ჩვეულებრივ ველურ სარეველებს, როგორიცაა ველური ამარანტი, ჭინჭარი, გვიმრა და სხვა რამდენჯერმე მეტი რკინას, ცილას და ანტიოქსიდანტს შეიცავს, ვიდრე ძვირად ღირებულ კულტივირებულ ბოსტნეული. ეს უპრეტენზიო მცენარეები არ უშინდებიან ექსტრემალურ სიცხეს, არ საჭიროებენ მორწყვასა და პესტიციდებს, რაც მათ პლანეტის ფარული შიმშილისა და კლიმატური შოკებისგან დასაცავად მნიშვნელოვან „მომავლის საკვებად“ აქცევს.
ინდოელი მეცნიერების ახალი ნაშრომი, სურსათის უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საქმეში, სწორედ 200-მდე სახეობის ველური მცენარის შესაძლებლობას იკვლევს.
კვლევა ადასტურებს, რომ ეს საკვები ნივთიერებებით მდიდარი ფლორა შიმშილისა და მიკროელემენტების დეფიციტის წინააღმდეგ ბრძოლის ეფექტიანი ბუნებრივი მექანიზმია.
კვლევა ინდოეთის ჰიმალაის რეგიონს მოიცავდა. საველე გასვლები, გამოკითხვები და ნიმუშების შეგროვება მაღალმთიან სოფლებსა და თემებში წარიმართა, რომლებიც ისტორიულად იზოლირებულნი არიან მსხვილი სასურსათო ბაზრებისგან და პირდაპირ ექვემდებარება ადგილობრივ ეკოსისტემას.
პროექტი ეკოლოგიისა და მდგრადი განვითარების წამყვანმა ინდოელმა მეცნიერებმა განახორციელეს.
ავტორებმა ფართომასშტაბიანი ეთნობოტანიკური ექსპედიციები და ადგილობრივ მოსახლეობასთან სიღრმისეული გამოკითხვა ჩაატარეს. მათ აღრიცხეს და ჩაიწერეს ველური მცენარეებისგან ტრადიციული კერძების მომზადების და შენახვის მეთოდები. შეგროვებული მცენარეების ნიმუშები ლაბორატორიაში გაიგზავნა, სადაც მეცნიერებმა სრული ქიმიური და ნუტრიცევტული ანალიზი ჩაატარეს, რათა ზუსტად დაედგინათ თითოეულ სარეველაში ვიტამინების, მინერალების, ანტიოქსიდანტებისა და ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების შემცველობა.
ტოპ-3 უნიკალური სარეველა–სუპერფუდი
ლაბორატორიულმა კვლევებმა სამი ძირითადი მცენარის განსაკუთრებული ნუტრიცევტული ღირებულება დაადასტურა:
- ველური ჭინჭარი (Urtica dioica / parviflora)
აღიარებულია ნამდვილ სუპერფუდად რკინის, კალციუმისა და მცენარეული ცილის მაღალი შემცველობით. სოფლის თემები მის ფოთლებს ადრე გაზაფხულზე მკვებავი სუპებისა და გარნირების მოსამზადებლად იყენებენ, როდესაც სხვა ბოსტნეული ჯერ კიდევ არ არის ამოსული. ის ეფექტიანად ებრძვის ანემიას, რომელიც მაღალმთიანეთის მცხოვრებთა შორის ფართოდ გავრცელებული პრობლემაა.
- ჰიმალაიში გავრცელებული გვიმრა (Diplazium esculentum)
ადგილობრივები მისი ახალგაზრდა, ხვეულ ყლორტებს ველურ ბუნებაში მასობრივად აგროვებენ. კვლევამ აჩვენა, რომ ეს „სარეველა“ რეკორდული რაოდენობით შეიცავს ანტიოქსიდანტებს, კალიუმს და B ჯგუფის ვიტამინებს. ის სრულფასოვან სეზონურ შემცვლელად გვევლინება კულტივირებული მწვანე ბოსტნეულისთვის.
- ველური ამარანტი და თეთრი ნაცარქათამა (Amaranthus viridis / Chenopodium album)
ეს აგრესიული საველე სარეველები ცილის ხარისხით ტრადიციულ მარცვლეულსაც კი უსწრებენ. მათი ფოთლები მდიდარია C ვიტამინითა და მაგნიუმით, ხოლო თესლები შეიცავს შეუცვლელ ამინომჟავებს (მათ შორის ლიზინს).
მცენარეები უკიდურესად გამძლენი არიან გვალვის მიმართ და ძირითადი მოსავლის განადგურების შემთხვევაში შეუძლიათ ფერმები შიმშილისგან დაიცვან.
კლიმატის გლობალური ცვლილებების ფონზე, ეს მცენარეები საკვების სტაბილურ და საიმედო წყაროს ქმნიან. ისინი გვთავაზობენ მზა, ბუნებრივ გადაწყვეტას ყველაზე ღარიბი რეგიონების სასურსათო კრიზისებისგან დასაცავად, რაც სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო წრეების ყურადღებას სრულიად სამართლიანად იპყრობს.
სასურსათოდ ვარგის მცენარეებით სააქართველოს ბუნება, როგორც მთაში ისე ბარში, ძალიან მდიდარია და მათ იყენებს კიდეც საქართველოს მოსახლეობა მრავალფეროვანი კერძების მოსამზადებლა, ამიტომ ეს გამოცდილება კი საქართველოს რეგიონებისთვისაც დიდ პრაქტიკულ მნიშვნელობას ატარებს.