დაიკონი _ პერსპექტიული კულტურა ქართველი ფერმერებისთვის
დაიკონი (Raphanus sativus var. longipinnatus) ბოლოკის სახესხვაობაა, რომელიც წარმოშობით აზიიდანაა.
ჩვეულებრივი ბოლოკისგან განსხვავებით, მას ახასიათებს ზომიერი გემო (არ არის მწარე) და ხანგრძლივად ინახება.
დაიკონის ჯიშები განსხვავდება ფორმით (გრძელი, მრგვალი, კონუსური) და სიმწიფის პერიოდით:
- Aokubi (აოკუბი) _ ყველაზე გავრცელებული იაპონური ჯიშია, აქვს გრძელი, თეთრი ძირი. ძალიან ნაზი და წვნიანი;
- Miyashige (მიაშოღე) _ მდგრადი ჯიში, რომელიც კარგად უძლებს სხვადასხვა კლიმატურ პირობებს;
- Minowase (მინოვასე) _ ადრეული და ძალიან პროდუქტიული ჯიში, იდეალურია ზაფხულის ბოლოს დასათესად.
მოვლა-მოყვანის ტექნოლოგია
დაიკონის მოყვანა საქართველოში შესაძლებელია როგორც გაზაფხულზე, ისე შემოდგომაზე.
- საჭიროებს ფხვიერ, ღრმა და ნაყოფიერ ნიადაგს. თუ მიწა მძიმე და კლდოვანია, ძირხვენა დეფორმირდება და გაიყოფა.
- დაიკონი ითესება პირდაპირ ნიადაგში. მწკრივებს შორის დაშორება უნდა იყოს 30-40 სმ, ხოლო მცენარეებს შორის – 20-25 სმ.
- ეს არის ყველაზე კრიტიკული ფაქტორი. არათანაბარი მორწყვა იწვევს ძირხვენის დახეთქვას. ნიადაგი მუდმივად ზომიერად ტენიანი უნდა იყოს.
- უყვარს მზიანი ადგილები, თუმცა მოკლე დღის პირობებში (შემოდგომა) უფრო უკეთესად ვითარდება.
სად და როგორ გამოიყენება?
დაიკონის გამოყენების არეალი ძალიან ფართოა, რაც მას საინტერესო პროდუქტად აქცევს ადგილობრივი ბაზრისთვის:
- გამოიყენება კულინარიაში _ სალათებში (სტაფილოსთან და ვაშლთან კომბინაციაში), როგორც გამაგრილებელი გარნირი.
- იაპონურ სამზარეულოში (ტაკუანი) და ასევე ქართულ მწნილებშიც მშვენივრად ინტეგრირდება.
- წვნიანებში, ხორცთან ერთად, რადგან ხარშვისას შთანთქავს სხვა ინგრედიენტების არომატს.
- უხვად შეიცავს C ვიტამინს, კალიუმს და ფერმენტებს, რომლებიც ხელს უწყობს საჭმლის მონელებას, რაც მას “ჯანსაღი კვების” პროდუქტად აქცევს.
- დაიკონი ინახება გრილ და ბნელ ადგილას (სარდაფში) რამდენიმე თვის განმავლობაში, რაც ფერმერს საშუალებას აძლევს, მოსავალი ეტაპობრივად გაიტანოს ბაზარზე.
რჩევა ფერმერებს:
დაიკონი სწრაფად იზრდება (დაახლოებით 50-70 დღეში). საქართველოში, განსაკუთრებით დაბლობ რაიონებში, შესაძლებელია სეზონზე ორი მოსავლის აღება – გაზაფხულზე და შემოდგომაზე. რეკომენდებულია, პირველ ეტაპზე აწარმოოთ მცირე საცდელი პარტია, რათა დაადგინოთ, რომელი ჯიშია ყველაზე ადაპტირებული თქვენი მიწის ნაკვეთის მიკროკლიმატთან.
დაიკონი საკმაოდ მაღალი მოსავლიანობის კულტურაა, რაც მას კომერციულად მიმზიდველს ხდის.
საჰექტარო მოსავლიანობა
დაიკონის მოსავლიანობა დამოკიდებულია ჯიშზე, ნიადაგის ნაყოფიერებასა და აგროტექნიკურ ღონისძიებებზე, თუმცა საშუალო მაჩვენებლები საკმაოდ შთამბეჭდავია:
- ხელსაყრელ პირობებში შესაძლებელია ჰექტარიდან 40-დან 80 ტონამდე ძირხვენის მიღება.
- უხვი მოსავლიანობის მისაღებად გადამწყვეტია ნიადაგის მომზადება, გაფხვიერება (რათა ძირხვენმა შეუფერხებლად გაიაროს განვითარების გზა) და სწორი კვება (აზოტოვანი სასუქების ზომიერი გამოყენება, რათა არ მოხდეს ძირხვენის ხარისხის გაუარესება).
გამოყენება ცხოველთა საკვებად
დაიკონი საკმაოდ ეფექტიანად გამოყენება ცხოველთა საკვებად, განსაკუთრებით რაციონის გასამრავალფეროვნებლად.
რატომ არის კარგი საკვები ცხოველებისთვის?
- დაიკონი მდიდარია მინერალური ნივთიერებებით, ფერმენტებითა და C ვიტამინით, რაც აუმჯობესებს ცხოველის იმუნიტეტს და ზოგად ჯანმრთელობას.
- დაიკონში შემავალი ბოჭკოვანი და ფერმენტები ხელს უწყობს საჭმლის მონელების პროცესს, რაც განსაკუთრებით სასარგებლოა ზამთრის პერიოდში, როდესაც ცხოველები ძირითადად მშრალ, კონცენტრირებულ საკვებს იღებენ.
- დაიკონის მოყვანა შემოდგომაზე იძლევა იმის საშუალებას, რომ ზამთრის დადგომისას ფერმერს ჰქონდეს წვნიანი საკვების რეზერვი.
საყურადღებო რჩევები ცხოველთა კვებისთვის:
- მიუხედავად იმისა, რომ სასარგებლოა, დაიკონი არ უნდა იყოს ძირითადი საკვები. ის უნდა ჩაითვალოს დამატებით, წვნიან საკვებად, რომელიც აბალანსებს ძირითად რაციონს;
- ცხოველებისთვის მიცემამდე რეკომენდებულია ძირხვენის დაქუცმაცება ან გახეხვა, რათა თავიდან ავიცილოთ დახრჩობის რისკი და გავაუმჯობესოთ მისი შეთვისებადობა;
- გარდა თავად ძირხვენისა, დაიკონის ფოთლები და რბილი ღეროები ასევე ძალიან კარგი საკვები დანამატია მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვისთვის, ცხვრისთვის ან კურდღლებისთვის.
შენიშვნა _ თუ დაიკონს კომერციული მიზნით, ცხოველთა საკვებად მოიყვანთ, გაითვალისწინეთ, რომ ამ შემთხვევაში სელექციურად უნდა შეარჩიოთ ისეთი ჯიშები, რომლებიც გამოირჩევა დიდი მწვანე მასით (ფოთლით) და არ საჭიროებენ ისეთ მკაცრ სავაჭრო სტანდარტებს, როგორიცაა ძირხვენი ფორმის სრულყოფილება.
მოამზადა შოთა მაჭარაშვილმა