ლიმუზინი – მაღალი პოტენციალის მეხორცული მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის ჯიში

ფრანგული წარმოშობის ლიმუზინის ჯიში მსოფლიოში ერთ–ერთ მნიშვნელოვან მეხორცულ ჯიშად ითვლება. იგი გამოირჩევა კარგად განვითარებული კუნთოვანი მასით, საკვების გამოყენების ეფექტიანობითა და სხვა ჯიშებთან შეწყვილებისას შთამომავლობის მეხორცული თვისებების გაუმჯობესების შესაძლებლობით.

 რა უნდა იცოდეს ქართველმა ფერმერმა ამ ჯიშის შესახებ და რა პირობებში შეიძლება მისი მოშენება ეკონომიკურად გამართლებული იყოს?

ლიმუზინის სამშობლო საფრანგეთის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე ლიმუზენის ისტორიული რეგიონია. ეს ტერიტორია მთაგორიანი რელიეფითა და მეცხოველეობისთვის არცთუ მარტივი ბუნებრივი პირობებით გამოირჩევა. სწორედ ასეთ გარემოში ჩამოყალიბდა მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის გამძლე, ძლიერი და მეხორცული მიმართულების ჯიში.

თავდაპირველად ლიმუზინის პირუტყვს სხვადასხვა სამეურნეო დანიშნულებით იყენებდნენ, მოგვიანებით კი სელექცია ძირითადად ხორცის წარმოებისთვის სასურველი თვისებების გაუმჯობესებაზე გადაერთო. დღეს ლიმუზინი გავრცელებულია ევროპის მრავალ ქვეყანაში, ასევე ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიასა და აფრიკის ცალკეულ რეგიონებში.

ჯიშის პოპულარობას განაპირობებს არა მხოლოდ მისი გარეგნული ფორმები, არამედ კუნთოვანი მასის განვითარება, ხორცის ხარისხი და სამრეწველო შეჯვარების პროგრამებში გამოყენების შესაძლებლობა.

როგორ ამოვიცნოთ ლიმუზინის ჯიში?

ლიმუზინის პირუტყვს, ჩვეულებრივ, მოწითალო-ოქროსფერი ან ღია წითელი შეფერილობა აქვს. თვალების, დრუნჩის, მუცლისა და კიდურების შიდა ნაწილებში ბეწვი ხშირად უფრო ღია ფერისაა. ზოგ ქვეყანაში სელექციის შედეგად შავი შეფერილობის ლიმუზინებიც გვხვდება.

ჯიშისთვის დამახასიათებელია:

• სხეულის მტკიცე და შედარებით გრძელი აგებულება;
• ფართო ზურგი და კარგად განვითარებული კუნთები;
• ღრმა გულმკერდი;
• განიერი და კუნთოვანი გავა;
• კარგად განვითარებული ბარძაყები;
• ძლიერი კიდურები და მტკიცე ჩლიქები.

ლიმუზინი საშუალო და მსხვილტანიანი მეხორცული ტიპის პირუტყვია. ზრდასრული ცხოველის ცოცხალი მასა დამოკიდებულია სქესზე, ასაკზე, გენეტიკურ ხაზსა და კვების პირობებზე. ბრიტანული ლიმუზინის ჯიშის სტანდარტში ზრდასრული ფურებისთვის საორიენტაციოდ დაახლოებით 650 კგ, ხოლო ზრდასრული ხარებისთვის დაახლოებით 1000 კგ არის მითითებული. ეს მაჩვენებლები ჯიშის სტანდარტის საორიენტაციო მონაცემებია და არა ყველა ცხოველისთვის სავალდებულო ნორმა.

რატომ აფასებენ ლიმუზინს ხორცის წარმოებაში?

ლიმუზინის მთავარი სამეურნეო უპირატესობა კუნთოვანი ქსოვილის კარგად განვითარება და სასაქონლო ტანხორცის მაღალი წილია. ჯიში განსაკუთრებით საინტერესოა იმ მწარმოებლებისთვის, რომლებიც ცდილობენ მიიღონ ნაკლები ძვლისა და ზედმეტი ცხიმის შემცველი, ხორცის მაღალი გამოსავლიანობის მქონე ტანხორცი.

ხორცის წარმოებაში რამდენიმე მაჩვენებელს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს:

ხორცის გამოსავლიანობა. დაკვლის შემდეგ მიღებული ხორცის მასის შეფარდება ცხოველის დაკვლამდე ცოცხალ მასასთან ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მაჩვენებელია. ლიმუზინის პირუტყვი ამ მხრივ ხშირად კარგ შედეგებს აჩვენებს, თუმცა კონკრეტული მაჩვენებელი დამოკიდებულია ცხოველის ასაკზე, სქესზე, ნაკვებობაზე და დაკვლის პირობებზე.

კუნთოვანი მასა. ზურგის, გავისა და ბარძაყების ძლიერი განვითარება ხელს უწყობს სასაქონლო ხორცის მიღებას.

საკვების გამოყენების ეფექტიანობა. სათანადო გენეტიკისა და დაბალანსებული კვების პირობებში ლიმუზინს შეუძლია მიღებული საკვები ეფექტიანად გამოიყენოს ცოცხალი მასის მოსამატებლად. თუმცა შედეგი დამოკიდებულია საკვების ხარისხზე, ცხოველის ჯანმრთელობასა და შენახვის სისტემაზე.

შეწყვილების ეფექტი. ლიმუზინის ხარის გამოყენებით შესაძლებელია სხვა ჯიშის ფურებისგან მიღებული ხბოების კუნთოვანი აგებულებისა და ხორცული თვისებების გაუმჯობესება. სწორედ ამიტომ ჯიში ფართოდ გამოიყენება სამრეწველო შეწყვილებაში.

მნიშვნელოვანია, ფერმერმა ერთმანეთისგან განასხვაოს კარკასის გამოსავლიანობა და ხორცის ხარისხი. პირველი გვიჩვენებს, დაკვლამდე ცოცხალ მასასთან შედარებით რამდენი კილოგრამი კარკასი მიიღება, მეორე კი მოიცავს ხორცის სინაზეს, გემოს, ცხიმის განაწილებასა და სხვა სამომხმარებლო თვისებებს.

ლიმუზინის გამოყენება სხვა ჯიშებთან შესაწყილებლად

ლიმუზინის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი უპირატესობა სამრეწველო შეწყვილებისას მისი გამოყენების შესაძლებლობაა. თუ ფერმერს უკვე ჰყავს ადგილობრივი ან სხვა ჯიშის ფურები, ლიმუზინის ხარის გამოყენებით შეიძლება მიიღოს ხბოები, რომლებსაც მეხორცული მიმართულებით გაუმჯობესებული მახასიათებლები ექნებათ.

ამ გზით შესაძლებელია:

• ხბოების კუნთოვანი აგებულების გაუმჯობესება;
• სარეალიზაციო ცოცხალი მასისა და ტანხორცის ხარისხის გაუმჯობესების ხელშეწყობა;
• ერთგვაროვანი სასაქონლო პირუტყვის ჯგუფის ჩამოყალიბება;
• ადგილობრივი ფურების პროდუქტიული შესაძლებლობების უკეთ გამოყენება.

ამასთან, შეჯვარების შედეგი დამოკიდებულია ორივე მშობლის გენეტიკურ თვისებებზე. ამიტომ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ხარის ჯიში, არამედ მისი კონკრეტული სანაშენე მაჩვენებლები.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს მშობიარობის სიმარტივეს. ხარის არჩევისას საჭიროა დაბადებისას ხბოს მოსალოდნელი მასისა და მშობიარობის სირთულის გენეტიკური შეფასება, განსაკუთრებით მაშინ, თუ განაყოფიერებისთვის ახალგაზრდა დეკეულების გამოყენებაა დაგეგმილი.

რამდენად მნიშვნელოვანია დედობრივი თვისებები?

მეხორცული მიმართულების ჯიშის შეფასებისას ზოგჯერ ყურადღება მხოლოდ კუნთოვან მასასა და ზრდაზე მახვილდება. სინამდვილეში, ფერმერული მეურნეობის წარმატებისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანია ფურის ნაყოფიერება, ხბოს გამოზრდის უნარი, სარძევე ჯირკვლისა და ცურის მდგომარეობა და პროდუქტიული სიცოცხლის ხანგრძლივობა.

ლიმუზინის ფურები შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც სუფთა ჯიშის სანაშენე მეურნეობაში, ისე ხორცული მიმართულების კომბინირებულ ჯვრებში. მათი შერჩევისას საჭიროა შეფასდეს:

• რეგულარული მაკეობა და ხბოს მიღების შესაძლებლობა;
• მშობიარობის სიმარტივე;
• ხბოს გამოზრდისთვის საკმარისი რძიანობა;
• კიდურებისა და ჩლიქების მდგომარეობა;
• ცურის აგებულება;
• რამდენიმე სანაშენე ციკლის განმავლობაში პროდუქტიულობის შენარჩუნება.

ლიმუზინის ყველა ფური ერთნაირი დედობრივი თვისებებით არ ხასიათდება. სწორედ ამიტომ სანაშენე პირუტყვის შერჩევა ინდივიდუალური მონაცემებით უნდა მოხდეს.

კვება და მოვლა _ შედეგის საფუძველი

ლიმუზინის გენეტიკური პოტენციალის სრულად გამოვლენა სათანადო კვებისა და მოვლის გარეშე შეუძლებელია. მეხორცული მიმართულების პირუტყვის რაციონი უნდა შეესაბამებოდეს მის ასაკს, ცოცხალ მასას, ფიზიოლოგიურ მდგომარეობასა და ზრდის მიზნობრივ ტემპს.

მეურნეობაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს:

ხარისხიან საკვებს _ საძოვრის ბალახი, თივა და სხვა მოცულობითი საკვები რაციონის საფუძველია, ხოლო საჭიროების მიხედვით მას ემატება ენერგიისა და ცილის წყაროები. ზუსტი თანაფარდობა საკვების რეალურ შემადგენლობაზეა დამოკიდებული;

სუფთა წყალს _ წყლის ნაკლებობა ამცირებს საკვების მოხმარებას და უარყოფითად მოქმედებს პროდუქტიულობაზე;

მინერალურ და ვიტამინურ უზრუნველყოფას _ რაციონში კალციუმის, ფოსფორის, მარილისა და სხვა საჭირო ნივთიერებების რაოდენობა უნდა შეესაბამებოდეს ცხოველის მოთხოვნილებებს;

სადგომისა და საძოვრის სწორ ორგანიზებას _ აუცილებელია მშრალი დასასვენებელი ადგილი, ჰაერის სათანადო ცვლა, ჩლიქების დაზიანების პრევენცია და ვეტერინარული კონტროლი.

ლიმუზინის ჯიში სხვადასხვა ბუნებრივ პირობებთან ადაპტაციის უნარით გამოირჩევა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა კლიმატსა და შენახვის სისტემაში ერთნაირ შედეგს აჩვენებს. საქართველოში მისი მოშენებისას საჭიროა კონკრეტული რეგიონის კლიმატის, საძოვრების პროდუქტიულობის, ზამთრის საკვების მარაგისა და ზაფხულის სიცხის გათვალისწინება.

რა პერსპექტივა აქვს ლიმუზინს საქართველოში?

საქართველოში ლიმუზინის გამოყენების შესაძლებლობა რამდენიმე მიმართულებით შეიძლება შეფასდეს.

პირველი მიმართულებაა სპეციალიზებული მეხორცული მეურნეობის განვითარება, სადაც პირუტყვი ძირითადად ხორცის წარმოებისთვის მოჰყავთ. ასეთ მეურნეობაში მნიშვნელოვანია ხბოს დაბადებიდან სარეალიზაციო ასაკამდე ზრდის კონტროლი და წარმოებული პროდუქციის გასაღების წინასწარ დაგეგმვა.

მეორე მიმართულებაა სამრეწველო შეჯვარება. იმ ფერმერებისთვის, რომლებსაც უკვე ჰყავთ ადგილობრივი ფურები, ლიმუზინის გენეტიკის გამოყენება შეიძლება იყოს ხორცული პროდუქტიულობის გაუმჯობესების საშუალება. თუმცა შეჯვარების დაწყებამდე აუცილებელია არსებული ფურების სხეულის აგებულების, ნაყოფიერებისა და შენახვის პირობების შეფასება.

მესამე მიმართულებაა სანაშენე მეურნეობის შექმნა, სადაც განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმობა სუფთა ჯიშის ცხოველების შერჩევას, წარმოშობის დოკუმენტაციასა და პროდუქტიულობის აღრიცხვას. ეს მიმართულება მეტ ცოდნას, საწყის ინვესტიციასა და ხანგრძლივ სამუშაოს მოითხოვს.

ნებისმიერ შემთხვევაში, ფერმერმა წინასწარ უნდა შეაფასოს ხბოების რეალიზაციის ბაზარი, საკვების ღირებულება, ვეტერინარული ხარჯები და სანაშენე მასალის შეძენის ფასი. მაღალი გენეტიკური პოტენციალი ეკონომიკურ უპირატესობად მხოლოდ მაშინ იქცევა, როდესაც ის მეურნეობის რეალურ პირობებს შეესაბამება.

რას უნდა მიაქციოს ყურადღება ფერმერმა სანაშენე პირუტყვის შეძენისას?

ლიმუზინის ხარის, ფურის ან სპერმის შერჩევისას სასურველია მოითხოვოთ წარმოშობის დოკუმენტები და ხელმისაწვდომი გენეტიკური შეფასებები. შეადარეთ კანდიდატები არა მხოლოდ გარეგნული ნიშნებით, არამედ იმ თვისებებით, რომლებიც უშუალოდ თქვენს საწარმოო მიზნებს შეესაბამება.

თუ მთავარი მიზანი ხორცის წარმოებაა, ყურადღება მიაქციეთ ზრდის ტემპს, კარკასის კონფორმაციასა და საკვების გამოყენების ეფექტიანობას. თუ მომავალში სანაშენე ფურების მიღებაც გსურთ, მნიშვნელოვანია ნაყოფიერება, მშობიარობის სიმარტივე, დედობრივი თვისებები და პროდუქტიული სიცოცხლის ხანგრძლივობა.

ხარის შერჩევისას ცალკე უნდა შეფასდეს, შეესაბამება თუ არა მისი მაჩვენებლები იმ ფურებისას, რომლებთანაც მის გამოყენებას გეგმავთ. არც ჯიშის სახელწოდება და არც საგამოფენო წარმატება არ ცვლის ამ მონაცემების შემოწმების აუცილებლობას.

ლიმუზინი ხორცული მიმართულების პირუტყვის მნიშვნელოვანი ჯიშია, რომლის მთავარი უპირატესობებია განვითარებული კუნთოვანი მასა, ტანხორცის  თვისებები და სხვა ჯიშებთან შეჯვარებისას სასურველი მახასიათებლების გაუმჯობესების შესაძლებლობა.

ქართველი ფერმერისთვის ლიმუზინი შეიძლება საინტერესო იყოს როგორც სუფთა ჯიშის სანაშენე მეურნეობის ჩამოყალიბების, ისე არსებული ნახირის მეხორცული პროდუქტიულობის გაუმჯობესების მიმართულებით. თუმცა გადაწყვეტილება უნდა დაეფუძნოს არა მხოლოდ ჯიშის საერთაშორისო რეპუტაციას, არამედ ადგილობრივ საკვებ რესურსებს, კლიმატს, ვეტერინარულ მომსახურებასა და პროდუქციის რეალიზაციის პირობებს.

მთავარი პრინციპი ასეთია: წარმატებული მეხორცული მეურნეობა იწყება სწორად შერჩეული გენეტიკით, მაგრამ მისი ეკონომიკური შედეგი დამოკიდებულია კვების, მოვლის, გამრავლებისა და რეალიზაციის მთელი სისტემის გამართულ მუშაობაზე.

მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა