რატომ დებს ყავისფერი კროსის მეკვერცხული ქათამი მოულოდნელად თეთრ კვერცხს?
კვერცხის ნაჭუჭის ფერი ქათმის გენეტიკური თავისებურებით განისაზღვრება, თუმცა ზოგჯერ მაღალპროდუქტიული ყავისფერი კროსის მეკვერცხული ქათამი მოულოდნელად თეთრ ან ძალიან ღია ფერის კვერცხს დებს. რა იწვევს ასეთ ცვლილებას და რაზე უნდა გაამახვილოს ყურადღება მეფრინველემ?
საოჯახო მეურნეობებში განსაკუთრებით პოპულარულია ყავისფერი მეკვერცხული კროსები, მათ შორის „ჰაი-სექს ბრაუნი“ (Hisex Brown), „ლომან ბრაუნი“ (Lohmann Brown) და „როდონიტი“ (Rhodonite). ამ ქათმებისაგან ფერმერები, როგორც წესი, მსხვილ, ყავისფერი ან კრემისფერი ნაჭუჭის მქონე კვერცხებს ელოდებიან. ამიტომ გასაკვირი არ არის, როდესაც მეპატრონე მოულოდნელად ბუდეში სრულიად თეთრ კვერცხს აღმოაჩენს. ჩნდება კითხვა: ხომ არ შეიცვალა ქათმის ჯიში, ხომ არ არის ეს გენეტიკური გადახრა ან რაიმე დაავადების ნიშანი?
სინამდვილეში, ყავისფერი კვერცხის თეთრად შეფერვა ქათმის ჯიშის ცვლილებას არ ნიშნავს. ეს შეიძლება დაკავშირებული იყოს ორგანიზმის ფიზიოლოგიურ მდგომარეობასთან, სტრესთან, კვების თავისებურებებთან, ასაკთან ან კვერცხსადების სისტემის ფუნქციონირების დარღვევასთან.
კვერცხის ყველა ნაჭუჭი თავდაპირველად თეთრია. იგი ძირითადად კალციუმის კარბონატისგან შედგება, ხოლო ყავისფერი კვერცხს კვერცხსადების ბოლო მონაკვეთში, საშვილოსნოს ნაწილში, ეძლევა.
ამ პროცესში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს პიგმენტი პროტოპორფირინი, რომელიც ჰემოგლობინის დაშლის პროდუქტებთან არის დაკავშირებული. იგი ნაჭუჭის ზედაპირზე კვერცხის დადებამდე რამდენიმე საათით ადრე გამოიყოფა და მას დამახასიათებელ ყავისფერ შეფერილობას ანიჭებს.
შესაბამისად, თუ ყავისფერი კროსის ქათამმა თეთრი კვერცხი დადო, ეს შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ნაჭუჭის შეფერვის პროცესი სათანადოდ ვერ განხორციელდა.
მნიშვნელოვანია, რომ ერთჯერადი ცვლილება ყოველთვის პრობლემის არსებობას არ ნიშნავს. თუმცა, თუ კვერცხის ფერი მკვეთრად შეიცვალა და ეს რამდენიმე დღის განმავლობაში გაგრძელდა, მიზეზის გარკვევა აუცილებელია.
კვერცხის შეფერილობის ცვლილების ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზი სტრესია. ქათამზე უარყოფითად მოქმედებს ძლიერი ხმაური, მტაცებლის თავდასხმა, ძაღლის შეჭრა საქათმეში, ფრინველის გადაყვანა ახალ გარემოში, გადაჭარბებული სიმჭიდროვე და მოვლის რეჟიმის მკვეთრი ცვლილება.
სტრესის დროს ორგანიზმში იცვლება ჰორმონული რეგულაცია, რაც შესაძლოა კვერცხის წარმოქმნისა და ნაჭუჭის ფორმირების პროცესზეც აისახოს.
არანაკლებ მნიშვნელოვანია ტემპერატურული სტრესი. ზაფხულის ძლიერი სიცხე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქათმეში ვენტილაცია არასაკმარისია, ამცირებს ფრინველის საკვების მოხმარებას და არღვევს ნივთიერებათა ცვლის ნორმალურ მიმდინარეობას. შედეგად, შესაძლოა შეიცვალოს კვერცხის ხარისხიც და ნაჭუჭის შეფერილობაც.
მეფრინველემ ყურადღება უნდა მიაქციოს საქათმეში ტემპერატურას, ჰაერის ცვლას, განათების რეჟიმსა და ფრინველის სიმჭიდროვეს.
კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია არასრულფასოვანი კვება.
მაღალპროდუქტიული კვერცხისმდებელი ქათმები ყოველდღიურად დიდი რაოდენობით საკვებ ნივთიერებებს ხარჯავენ კვერცხის წარმოსაქმნელად. თუ მათი რაციონი დაბალანსებული არ არის, დროთა განმავლობაში ორგანიზმში გარკვეული ნივთიერებების დეფიციტი შეიძლება განვითარდეს.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს:
- ცილას და ამინომჟავებს – აუცილებელია ქსოვილების განახლებისა და კვერცხის წარმოქმნისთვის;
- რკინას და სპილენძს – მონაწილეობს სისხლწარმოქმნის პროცესებში;
- B ჯგუფის ვიტამინებს – მნიშვნელოვანია ნივთიერებათა ცვლისა და სისხლწარმოქმნისთვის;
- კალციუმსა და ფოსფორს – აუცილებელია ნაჭუჭის ნორმალური ფორმირებისთვის;
- D ვიტამინს – ხელს უწყობს კალციუმის ათვისებას.
უნდა აღინიშნოს, რომ რკინის, სპილენძისა და B ჯგუფის ვიტამინების ნაკლებობა შესაძლოა ანემიის განვითარებასაც უწყობდეს ხელს. ამასთან, სისხლის მიმოქცევის დარღვევები და ორგანიზმის ზოგადი გამოფიტვა კვერცხის პიგმენტაციაზეც შეიძლება აისახოს.
მეფრინველემ არ უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ მარცვლეულით. მაღალპროდუქტიული კვერცხისმდებელი ქათმისთვის საჭიროა ასაკისა და პროდუქტიულობის შესაბამისი სრულფასოვანი კომბინირებული საკვები.
განსაკუთრებით საყურადღებოა ქათმის წითელი ტკიპა და სხვა გარეგანი პარაზიტები.
ისინი ფრინველის სისხლით იკვებებიან, იწვევენ გაღიზიანებას, მოუსვენრობას, ძილის დარღვევასა და მძიმე შემთხვევებში ანემიასაც.
ქათამი შეიძლება გარეგნულად ჯერ კიდევ აქტიური ჩანდეს, თუმცა პარაზიტების ხანგრძლივმა ზემოქმედებამ მისი პროდუქტიულობა და ზოგადი მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გააუარესოს.
ამიტომ პერიოდულად უნდა შემოწმდეს:
- ფრინველის ბუმბული და კანი;
- ფრთების ქვეშ და კუდის მიდამო;
- საქათმის კედლებისა და ბუდეების ნაპრალები;
- ღამის დასასვენებელი ადგილები.
პარაზიტების აღმოჩენის შემთხვევაში საჭიროა შესაბამისი ვეტერინარული საშუალებებით ფრინველისა და საქათმის დამუშავება.
კვერცხის შეფერილობაზე გავლენას ახდენს ფრინველის ასაკიც.
პროდუქტიულობის ციკლის განმავლობაში კვერცხის ნაჭუჭის ფერი ზოგჯერ თანდათან ღიავდება. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევი შეიძლება გახდეს ხანგრძლივი ინტენსიური კვერცხდების პერიოდში.
ასევე გასათვალისწინებელია სეზონური განგური. ამ პერიოდში ქათმის ორგანიზმში ჰორმონული ცვლილებები მიმდინარეობს, იცვლება საკვები ნივთიერებების მოთხოვნილება და შესაძლოა დროებით შემცირდეს კვერცხდების ინტენსივობაც.
განგურის დასრულებისა და ორგანიზმის აღდგენის შემდეგ კვერცხის შეფერილობა ხშირად კვლავ უბრუნდება მისთვის დამახასიათებელ ტონს.
თუმცა, თუ ყავისფერი კვერცხები მოულოდნელად მთლიანად გათეთრდა, მხოლოდ ასაკით ან განგურით ამ ცვლილების ახსნა სწორი არ იქნება.
მეფრინველემ ყურადღება უნდა მიაქციოს არა მხოლოდ კვერცხის ფერს, არამედ ნაჭუჭის მთლიან ხარისხსაც.
თუ კვერცხი თეთრია და ამავე დროს:
- ნაჭუჭი უხეში და უსწორმასწოროა;
- ზედაპირზე კირისებრი ნადებია;
- ნაჭუჭი ძალიან თხელია;
- კვერცხი ადვილად ტყდება ან დეფორმირებულია;
- ქათამს კვერცხდების ინტენსივობა შეუმცირდა,
აუცილებელია პრობლემის მიზეზის გამოკვლევა.
ასეთი ცვლილებები შესაძლოა დაკავშირებული იყოს კალციუმისა და D ვიტამინის დეფიციტთან, კვერცხსადების ანთებასთან (სალპინგიტი), ინფექციურ დაავადებებთან ან სხვა ფიზიოლოგიურ დარღვევებთან.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ კალციუმის დეფიციტი და კვერცხის პიგმენტაციის დაკარგვა ერთი და იგივე მოვლენა არ არის. კალციუმის ნაკლებობა, უპირველესად, ნაჭუჭის სიმტკიცესა და სისქეზე აისახება, ხოლო თეთრი შეფერილობა პიგმენტის წარმოქმნის ან გამოყოფის დარღვევასთან არის დაკავშირებული.
თუ ფრინველს ერთდროულად აღენიშნება უმადობა, მოდუნება, წონის კლება ან კვერცხდების მკვეთრი შემცირება, საჭიროა ვეტერინარის კონსულტაცია.
თუ ყავისფერი კროსის ქათამმა მოულოდნელად თეთრი კვერცხი დადო, პირველ რიგში, არ არის საჭირო პანიკა. უმჯობესია, რამდენიმე დღის განმავლობაში დააკვირდეთ როგორც კვერცხის შეფერილობას, ისე თავად ფრინველის მდგომარეობას.
პრაქტიკული რეკომენდაციები ასეთია:
- შეამოწმეთ საკვები რაციონი, გამოიყენეთ კვერცხისმდებელი ქათმისთვის განკუთვნილი სრულფასოვანი კომბინირებული საკვები;
- უზრუნველყავით კალციუმის საკმარისი მიწოდება, საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენეთ საკვები ცარცი და ნიჟარის ფქვილი, ფრინველის მოთხოვნილების გათვალისწინებით;
- აკონტროლეთ წყალი, სუფთა სასმელი წყალი მუდმივად ხელმისაწვდომი უნდა იყოს;
- შეამცირეთ სტრესული ფაქტორები, დაიცავით ქათმები ძლიერი ხმაურისგან, მტაცებლებისა და გარემოს მკვეთრი ცვლილებებისგან;
- შეამოწმეთ საქათმის მიკროკლიმატი, უზრუნველყავით სათანადო ვენტილაცია, ტემპერატურა და განათების სტაბილური რეჟიმი;
- აკონტროლეთ პარაზიტები, რეგულარულად შეამოწმეთ ფრინველი და საქათმის ინვენტარი;
- დააკვირდით კვერცხის ხარისხს, ჩაიწერეთ, რამდენი თეთრი ან გაფერმკრთალებული კვერცხი მიიღეთ და შეიცვალა თუ არა მათი ნაჭუჭის სიმტკიცე.
ყავისფერი კროსის ქათმის მიერ თეთრი კვერცხის დადება საინტერესო, მაგრამ საყურადღებო მოვლენაა. ნაჭუჭის შეფერილობა გენეტიკურად არის განპირობებული, თუმცა მისი ინტენსივობა ფრინველის ფიზიოლოგიურმა მდგომარეობამ, ასაკმა, კვებამ და გარემო პირობებმა შეიძლება შეცვალოს.
ერთჯერადი თეთრი კვერცხი არ ნიშნავს, რომ ქათამი დაავადებულია ან პროდუქტიულობა დაკარგა. მაგრამ თუ ეს მოვლენა მეორდება, მეფრინველემ მიზეზი უნდა გამოიკვლიოს და საჭიროების შემთხვევაში ვეტერინარს მიმართოს.
მთავარი პრინციპი მარტივია: კვერცხის ფერის ცვლილება მხოლოდ გარეგნული თავისებურება არ არის – ის შეიძლება ფრინველის ჯანმრთელობისა და მოვლის პირობების შესახებ მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდიდეს.
მოამზადა ნატა მაჭარაშვილმა